Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép

Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp “Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép, mình nhận thấy rằng đề tài không chỉ giúp bản thân vận dụng hiệu quả những kiến thức đã học vào thực tế mà còn góp phần củng cố, mở rộng hiểu biết và tích lũy kinh nghiệm quý báu cho công việc và chuyên môn sau này. Với mong muốn hỗ trợ các bạn sinh viên đang trong quá trình học tập và làm khóa luận, mình xin chia sẻ đề tài khóa luận tốt nghiệp: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép Thái Nguyên trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế này như một tài liệu tham khảo hữu ích, hy vọng sẽ phần nào giúp các bạn định hướng tốt hơn khi nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp.

Dựa trên khung lý thuyết đã được phân tích và tổng hợp ở chương I, chương II sẽ đánh giá năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép Thái Nguyên trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Vì mỗi ngành nghề có những đặc trưng khác nhau nên môi trường cạnh tranh và năng lực cạnh tranh cũng có những nét riêng biệt. Trước hết, chương II sẽ trình bày khái quát đặc điểm ngành công nghiệp thép Việt Nam, những nét chung về công ty, sau đó kết hợp giữa lý thuyết và thực tế để phân tích thực trạng các yếu tố cấu thành, một số chỉ tiêu đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép Thái Nguyên.

I. KHÁI QUÁT THỰC TRẠNG NGÀNH CÔNG NGHIỆP THÉP VIỆT NAM

Ngành thép là một trong những ngành quan trọng nhất bởi sự phát triển của ngành thép là một trong các chỉ tiêu phản ánh trung thực và chắc chắn nhất trình độ phát triển công nghiệp, là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển các ngành công nghiệp khác. Ngành thép Việt Nam có một số đặc điểm sau:

Là ngành công nghiệp non trẻ, từ trước đã có được sự bảo hộ cao độ của Nhà nước, trong thời gian đầu hội nhập vẫn thuộc diện được bảo hộ.
Sản phẩm của ngành thép có mức độ tiêu chuẩn hóa cao, và thường được tiêu thụ theo mùa (thép tiêu thụ mạnh nhất là vào mùa xây dựng).

Các dự án đầu tư trong ngành thép thường đa dạng, mang tính đồng bộ, yêu cầu nguồn vốn lớn, thời gian đầu tư dài. Việc đầu tư cho các dự án trong ngành thường liên quan nhiều đến sự phát triển của các ngành kinh tế khác hoặc ngược lại.

Ngành thép Việt Nam bắt đầu được xây dựng từ đầu những năm 1960 với công suất thiết kế ban đầu là 100.000 tấn/năm. Đến nay, theo số liệu của VSA (năm 2025), Việt Nam có khoảng 60 doanh nghiệp luyện cán thép, với nhà máy quy mô sản xuất từ 10.000 tấn đến 500.000 tấn. Ngoài ra còn có hàng trăm doanh nghiệp tư nhân cũng hoạt động cán thép nhưng đều là những cơ sở nhỏ với công suất dưới 10.000 tấn/năm.

Đứng trước xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, ngành thép đã bộc lộ nhiều sự yếu kém so với trình độ chung của thế giới:

Năng lực sản xuất phôi thép quá thấp, nên phụ thuộc nhiều vào phôi thép nhập khẩu, dẫn đến sản xuất thiếu ổn định, chi phí sản xuất lớn…
Trang thiết bị phần lớn thuộc thế hệ cũ, trình độ công nghệ ở mức thấp hoặc trung bình, thiếu đồng bộ, quy mô sản xuất nhỏ.
Cơ cấu mặt hàng mất cân đối, mới chỉ tập trung sản xuất các sản phẩm dài phục vụ cho xây dựng thông thường, chưa sản xuất được các sản phẩm dẹt… Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.
Nguồn nhân lực của ngành thép có trình độ tay nghề thấp, trình độ quản lý chưa cao.

Hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang ảnh hưởng rất lớn đến ngành thép Việt Nam. Tác động mạnh mẽ nhất là việc giảm bớt tiến tới xóa bỏ hàng rào thuế quan đối với thép nhập khẩu. Mức thuế cam kết của Việt Nam trong WTO đối với các sản phẩm gang và thép khoảng từ 5-40% (chủ yếu từ 10-30%), sản phẩm ống thép khoảng từ 3-30% (chủ yếu từ 5-20%). Đặc biệt là đối với thép xây dựng (20-40%), thép ống (5-30%), thép tấm lá cán nguội (10%) và sản phẩm thép cán nóng sắp đầu tư (10-18%) vẫn còn cao hơn mức thuế MFN hiện tại. Do vậy trước mắt các cam kết về thuế quan trong WTO đối với ngành thép chưa bị ảnh hưởng nhiều. Nhưng khi kết thúc vòng đàm phán DOHA, nếu phải cam kết cắt giảm thuế tiếp các mức thuế đỉnh, thuế cao cộng với lộ trình giảm thuế trong khuôn khổ CEPT/AFTA xuống khoảng 0-5%, thì chắc chắn ngành sản xuất thép trong nước sẽ gặp phải những thách thức rất lớn, khó có thể cạnh tranh với thép nhập khẩu.

Nhìn chung ngành thép Việt Nam vẫn ở tình trạng sản xuất nhỏ, phân tán, thiếu bền vững, phụ thuộc vào lượng phôi thép và bán thành phẩm nhập khẩu nên chưa đủ sức chi phối và điều tiết thị trường trong nước khi có biến động lớn về giá phôi thép hoặc thép cán trên thị trường khu vực và thế giới. Điều này gây khó khăn lớn khi Việt Nam ngày càng hội nhập toàn diện vào nền kinh tế thế giới.

II. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÔNG TY GANG THÉP THÁI NGUYÊN

Công ty Gang Thép Thái Nguyên (Thai Nguyen iron & steel corporation – TISCO), là một công ty sản xuất và kinh doanh thép trực thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam, được thành lập và xây dựng từ năm 1959. Trải qua hơn 45 năm hình thành và phát triển đến nay Tisco đã hình thành một hệ thống sản xuất luyện kim đồng bộ hoàn chỉnh khép kín duy nhất tại Việt Nam.

Biểu đồ 1: Sản lượng thép xây dựng các năm của Tisco

Các lĩnh vực hoạt động chủ yếu của Tisco là sản xuất thép cán; gang và các loại hợp kim sắt; công nghiệp khai thác than, sản xuất than cốc và các sản phẩm sau cốc,…Các sản phẩm chủ yếu: thép cuộn F6 – F28mm, thép thanh trơn và vằn F9 – F32mm, thép hình, thép góc. Sản phẩm Tisco đã được sử dụng trong hầu hết các công trình xây dựng trọng điểm của quốc gia như: thủy điện Hòa Bình, Sơn La; đường dây tải điện 500KV Bắc Nam, cầu Thăng Long, Chương Dương, sân vận động quốc gia Mỹ Đình, sân bay Nội Bài…Qua biểu đồ 1 có thể thấy sản lượng thép Tisco từ sau năm 2019 tăng khá nhanh, đây chính là giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất của công ty. Trong nhiều năm qua, sản phẩm của Tisco liên tục được bình chọn là hàng Việt Nam chất lượng cao cùng một loạt các danh hiệu uy tín như: cúp vàng Tiêu biểu ngành xây dựng 2023, cúp vàng Hội nhập AFTA 2024, giải thưởng Thương hiệu nổi tiếng và phát triển bền vững năm 2025…Có thể nhìn tổng quan tình hình sản xuất kinh doanh mấy năm gần đây của Tisco qua bảng sau:

Bảng 1: Kết quả sản xuất kinh doanh mấy năm gần đây của Tisco

Từ cuối năm 2020, dự án đầu tư cải tạo và mở rộng sản xuất Tisco giai đoạn I đã hoàn thành và hoạt động hiệu quả cùng với việc đầu tư thêm dây chuyền sản xuất thép cán công suất 300.000 tấn/năm theo công nghệ hiện đại của Italy, đã đưa tổng công suất sản xuất thép cán lên 650.000 tấn/năm đáp ứng nhu cầu của thị trường. Tisco đang triển khai thực hiện dự án mở rộng sản xuất giai đoạn II với tổng mức đầu tư trên 4000 tỷ VNĐ, nâng công suất sản xuất phôi thép từ nguyên liệu trong nước lên 1.000.000 tấn/năm vào năm 2027 và xây dựng Tisco thành tổ hợp Luyện kim hiện đại nhất tại Việt Nam.

III. THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÔNG TY GANG THÉP THÁI NGUYÊN Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

1. Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép Thái Nguyên

1.1. Năng lực tổ chức quản lý

Cơ cấu tổ chức của công ty

Bộ máy quản lý của Tisco được tổ chức theo cơ cấu chức năng, tức là vai trò của từng vị trí được bố trí theo chức năng nhằm đạt được mục tiêu, nhiệm vụ chung. Tổng giám đốc là người điều hành, quyết định các vấn đề liên quan đến hoạt động hàng ngày của công ty và chịu trách nhiệm trước Tổng công ty Thép Việt Nam. Các phó tổng giám đốc giúp việc tổng giám đốc và chịu trách nhiệm trước tổng giám đốc về nội dung công việc được phân công, chủ động giải quyết những công việc đã được tổng giám đốc uỷ quyền. Quản lý các bộ phận phòng ban, sản xuất, bán hàng sẽ có nhiệm vụ báo cáo lại với tổng giám đốc về tình hình hoạt động của lĩnh vực mình phụ trách.

Biểu đồ 2: Sơ đồ tổ chức của Tisco

Cơ cấu tổ chức này cho thấy có sự chuyên môn hóa sâu sắc, cho phép các thành viên tập trung vào chuyên môn của họ hơn. Mặt khác, mô hình này sẽ tạo điều kiện tuyển dụng được các nhân viên có kỹ năng phù hợp với từng bộ phận chức năng. Nhưng chính vì có sự chuyên môn hóa cao mà các bộ phận ít có sự tương trợ lẫn nhau, thiếu sự linh hoạt, chậm thay đổi khi môi trường kinh doanh thay đổi. Sự cứng nhắc này sẽ cản trở năng lực cạnh tranh của công ty khi tiến hành kinh doanh trên một thị trường mở với những biến động khó lường.

Phương pháp quản lý

Mục tiêu cuối cùng của việc lựa chọn áp dụng phương pháp quản lý nào chính là chất lượng của hệ thống quản lý. Nếu các phòng ban, các đơn vị trực thuộc hoạt động có chất lượng thì sản phẩm cuối cùng mới đảm bảo chất lượng được.

Phương pháp quản lý chủ yếu từ khi thành lập cho đến nay của Tisco là quản lý theo mục tiêu. Để hoàn thành mục tiêu được Tổng công ty giao, Tisco thường xuyên tiến hành rà soát sửa đổi ban hành các quy chế quản lý mới như quy chế tiêu thụ, quy chế tài chính, quy chế tiền lương,…Đồng thời Tisco đang tích cực triển khai phương án sắp xếp tổ chức, đổi mới doanh nghiệp giai đoạn 2025 – 2029 bằng việc cổ phần hóa các đơn vị trực thuộc. Việc hoàn thành mục tiêu được giao là đúng nhưng chưa đủ bởi cách quản lý này không chú ý tới quá trình, môi trường và điều kiện tạo ra kết quả. Chẳng hạn, quy định lượng phế phẩm phải là 4%, phòng kiểm tra chất lượng cố đạt được tỷ lệ đó, không cần biết quá trình là như thế nào nên lượng phế phẩm không hề giảm bớt được. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Phương pháp quản lý truyền thống của Tisco chưa thực sự đem lại hiệu quả cao. Do vậy đây là một vấn đề Tisco cần gấp rút giải quyết, cần lựa chọn phương pháp quản lý hiện đại tối ưu hơn.

Văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp là một phạm trù rộng lớn, bao gồm nhiều khía cạnh khác nhau. Xét trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, khóa luận chỉ xin đề cập đến một số mặt về văn hóa của Tisco.

Trong quá trình hoạt động, Tisco luôn đảm bảo chất lượng minh bạch của công ty với xã hội, mọi hoạt động sản xuất kinh doanh đều tiến hành theo pháp luật. Mặt khác, nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng văn hóa trong công ty, ban lãnh đạo đã cố gắng hết sức để gắn bó chặt chẽ hiệu quả kinh doanh và tính nhân văn trong kinh doanh. Vì vậy, các chính sách hoạt động xã hội từ thiện luôn được công ty coi trọng. Tisco thường xuyên quan tâm, hưởng ứng và tích cực tham gia quỹ xóa đói giảm nghèo, ủng hộ đồng bào bị thiên tai lũ lụt… Số tiền hoạt động từ thiện năm 2024 lên đến trên 2,57 tỷ đồng, năm 2025 là hơn 1,36 tỷ đồng. Trong sáu tháng đầu năm 2026, Tisco đã tổ chức thăm hỏi các gia đình chính sách, phụng dưỡng bà mẹ Việt Nam anh hùng với số tiền 183 triệu đồng; hỗ trợ xây dựng 29 căn nhà tình nghĩa cho các đối tượng chính sách tại tỉnh Thái Nguyên và các địa phương có đơn vị chi nhánh thành viên đóng quân với giá trị 363,35 triệu đồng.

Một yếu tố khác thể hiện văn hóa trong công ty là môi trường làm việc trong công ty. Công ty luôn tạo ra một môi trường làm việc tốt với những biện pháp khuyến khích công nhân viên tích cực lao động, nâng cao tinh thần cộng đồng trong công ty. Phong trào thi đua được duy trì một cách đều đặn chia thành từng đợt, điển hình như tổ chức thao diễn kỹ thuật, thi đua phấn đấu hoàn thành kế hoạch, đặc biệt là trong lĩnh vực thực hành tiết kiệm, thực hiện các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật. Các hoạt động văn hóa thế thao được duy trì và phát triển từ cơ sở đến công ty. Các hình thức khen thưởng cũng rất phong phú: thưởng tiền mặt, thưởng các chuyến du lịch tham quan, ghi nhận công lao bằng các danh hiệu thi đua… Năm 2025, hội đồng thi đua khen thưởng đã đã xét và công nhận 5154 cá nhân lao động tiên tiến, 588 tập thể lao động tiên tiến… Với những hoạt động khích lệ tích cực như vậy, công ty đã khuyến khích được các cá nhân trong công ty lao động với tinh thần hăng say, đạt hiệu quả sản xuất kinh doanh cao.

Có thể nói, Tisco đã bước đầu xây dựng được môi trường văn hóa chung cho công ty với mục đích kinh doanh đúng đắn. Nhưng xét về phương pháp kinh doanh, Tisco còn nhiều yếu kém. Đặc biệt do ảnh hưởng của cơ chế kế hoạch hóa làm việc theo mục tiêu kế hoạch trước đây nên vẫn chưa thực sự phát huy được năng lực của từng cá nhân và tổng hợp các năng lực khác. Một thiếu sót lớn là Tisco chưa xây dựng được nền văn hóa doanh nghiệp mang tính đặc trưng khác biệt với các công ty khác. Điều đó làm cho việc nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty chưa đạt hiệu quả.

1.2. Nguồn lực của Tisco

Nguồn vốn Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Vốn là nguồn lực cần có đầu tiên để doanh nghiệp tiến hành kinh doanh. Do vậy, việc huy động được nguồn vốn đủ lớn để tiến hành sản xuất kinh doanh là vô cùng cần thiết. Nguồn vốn của Tisco cũng bao gồm nguồn chủ yếu là vốn tự có và vốn đi huy động từ bên ngoài.

Trong điều kiện thị trường tài chính chưa phát triển đầy đủ và hoạt động chưa hiệu quả như hiện nay thì nguồn vốn tự có là vô cùng quan trọng trong việc mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, nâng cao sức cạnh tranh… So với các doanh nghiệp thép khác thì nguồn vốn tự có của Tisco là khá lớn, chiếm gần 22% (năm 2025). Nguồn vốn huy động bên ngoài chủ yếu là đi vay các ngân hàng thương mại, huy động vốn nhàn rỗi trong công nhân viên chức bằng việc phát hành trái phiếu.

Bảng 2: Phân tích cơ cấu nguồn vốn năm 2025

Bảng phân tích cho thấy, nguồn vốn chủ sở hữu cuối năm tăng so với đầu năm cả về số tuyệt đối (tăng khoảng 79.331 triệu đồng) và số tương đối (5,7%), đồng thời nợ phải trả giảm đi đáng kể, giảm khoảng 362.258 triệu đồng, ứng với 5,7%. Qua phân tích số liệu cho thấy Tisco hoạt động kinh doanh khá hiệu quả.

Huy động nguồn vốn đã là một vấn đề lớn, việc sử dụng vốn sao cho có hiệu quả tốt nhất lại là một vấn đề không thể bỏ qua. Vì vậy, công tác kế toán thống kê tài chính của công ty luôn bám sát tình hình sản xuất kinh doanh để có những kế hoạch cụ thể, phù hợp cho từng thời kỳ, đảm bảo nguồn vốn tốt nhất cho hoạt động của Tisco. Hàng năm công ty đều xây dựng định mức vốn lưu động giao cho từng đơn vị, thực hiện chế độ kiểm tra, xử lý, thưởng phạt kịp thời, chủ động và linh hoạt trong việc phân loại và tổ chức thu hồi công nợ nên đã giảm được nợ quá hạn, nợ khó đòi.

Nhưng nếu xét trong mối tương quan với các đối thủ tầm cỡ thế giới trong cuộc cạnh tranh sắp tới thì Tisco còn thua kém quá nhiều: quy mô vốn vẫn chưa đủ lớn, việc sử dụng vốn còn lãng phí, chưa thật sự triệt để tiết kiệm, chưa có kế hoạch sử dụng vốn từ đầu,…Do đó, trong môi trường kinh doanh đầy biến động như hiện nay, những yếu điểm này sẽ làm suy giảm sức cạnh tranh của Tisco. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Nguồn nhân lực

Khi nhắc tới nguồn nhân lực, người ta thường quan tâm đến các vấn đề chính là cơ cấu nhân lực và công tác đào tạo tuyển dụng đội ngũ lao động.

Cơ cấu nguồn nhân lực

Kể từ ngày đầu thành lập đến nay, theo thời gian và yêu cầu sản xuất, lao động của nhà máy luôn biến động về cả số lượng và chất lượng. Hiện nay (tính đến 30/06/2026) công ty Gang Thép Thái Nguyên có tổng số cán bộ công nhân viên là 6229 người. Trong đó:

Trên đại học: 10 người chiếm 16% so với tổng số Cán bộ công nhân viên.
Đại học và cao đẳng: 247 người chiếm 20,02 % so với tổng số Cán bộ công nhân viên
Trung cấp: 846 người chiếm 13,58 % so với tổng số Cán bộ công nhân viên
Công nhân kỹ thuật: 3743 người chiếm 60,1 % so với tổng số Cán bộ công nhân viên
Lao động phổ thông: 383 người, chiếm 6,14 % so với tổng số Cán bộ công nhân viên

Như vậy, lượng lao động có trình độ kỹ thuật cao (từ cao đẳng trở lên) còn thấp, chỉ chiếm gần 22% tổng số lao động. Tỉ lệ này còn quá thấp so với nhu cầu thực tế về lực lượng lao động trình độ cao trong một ngành yêu cầu khắt khe về kỹ thuật như ngành thép.

Công tác tuyển dụng và đào tạo lao động

Công tác tuyển dụng: : Căn cứ vào nhu cầu cần sản xuất và trên cơ sở định biên lao động của các đơn vị mà công ty tiến hành tuyển dụng. Công ty thông báo nội dung tuyển dụng một cách rộng rãi trên phương tiện thông tin đại chúng. Sau đó tiến hành xét tuyển trên cơ sở hồ sơ nhận được, người được tuyển dụng sẽ được công ty tổ chức đào tạo và thử việc trong thời gian từ 6 tháng đến 1 năm theo quy định. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Công tác đào tạo: Nhà máy thường xuyên quan tâm công tác đào tạo nâng cao kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ quản lý, đào tạo nâng bậc, chuyển đổi ngành nghề cho Cán bộ công nhân viên… Tisco có một một bộ phận được cử chuyên trách theo dõi công tác đào tạo, kinh phí được trích từ chi phí sản xuất. Ngoài việc đào tạo theo kế hoạch công ty còn có chương trình đào tạo đột xuất : đào tạo cho người mới được tuyển dụng, đào tạo cho Cán bộ công nhân viên chuyển đổi vị trí công tác, đào tạo theo giấy mời của cơ quan bên ngoài. Đồng thời căn cứ vào hiệu quả sản xuất kinh doanh để tổ chức cho Cán bộ công nhân viên đi khảo sát học tập kinh nghiệm ở trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, yêu cầu về lao động hiện nay không chỉ có kinh nghiệm mà cần phải có kiến thức chuyên môn. Tỷ trọng cán bộ chuyên môn có trình độ cao còn thấp, phần lớn lại chưa được tiếp xúc với công nghệ tiên tiến. Hơn nữa, với sự phát triển về công nghệ hiện đại sắp tới thì Tisco sẽ sử dụng ít lao động và yêu cầu trình độ chuyên môn rất cao. Do vậy, việc tinh giảm biên chế là điều tất yếu, lao động rẻ và dồi dào không còn là một tiềm năng của công ty nữa.

Công nghệ

Hiện nay Tisco là công ty duy nhất có được dây chuyền khép kín, sản xuất thép từ các khâu khai thác quặng, tuyển quặng, thiêu kết, cốc hoá, luyện gang, luyện thép đến cán thép. Các công đoạn sản xuất và trang thiết bị của công ty hiện có:

Khai thác quặng: gồm có hệ thống khai thác lộ thiên quặng sắt, than mỡ của các mỏ Phấn Mễ, Trại Cau, Ngườm Cháng, Tuyên Quang; hệ thống khai thác hầm lò của mỏ than Phấn Mễ (máy khoan, máy xúc thủy lực, máy ủi,…).
Tuyển quặng: từ quặng thô tiến hành nghiền, sàng lọc bằng công nghệ nghiền tuyển từ và tuyển rửa để thu được quặng Thiết bị chính là: máy nghiền, máy tuyển từ, hệ thống xiclôn, máy lọc li tâm, máy rửa quặng…
Thiêu kết: là quá trình sàng quặng giàu mua ngoài, sàng trợ dung, phối liệu, trộn, tạo hạt, thiêu kết, làm nguội, phân cấp hạt. Thành phẩm là quặng thiêu kết, là nguyên liệu chính để sản xuất phôi thép. Các thiết bị của quá trình có: máy nghiền sàng, máy trộn, máy tạo hạt thùng tròn, hệ thống thiêu kết 27m².
Cốc hóa: là quá trình luyện than cốc từ nguyên liệu than. Quá trình này sử dụng thiết bị chính là 1 lò cốc 45 buồng cùng với hệ thống thiết bị các sản phẩm hóa học sau cốc với sản lượng hơn 110.000 tấn/năm.
Luyện gang: Hỗn hợp quặng thiêu kết, quặng cục, than cốc, bột than, đá vôi trải qua một quá trình phức tạp trong lò cao sẽ thu được nước gang. Tisco hiện có 1 lò cao 120m², 1 lò cao 100m² với sản lượng trung bình là 220.000 tấn/năm.
Luyện thép: nước gang, gang thỏi, thép phế, hợp kim sắt qua lò cao ta sẽ thu được nước thép, qua lò LF tinh luyện nước thép lần hai, cuối cùng qua máy đúc thì thu được phôi thép. Tisco hiện có 1 lò điện siêu cao công suất 30T, 1 lò trộn nước gang 300T, 1 lò LF 40T/mẻ, máy đúc liên tục phôi vuông nhỏ 4 dòng R4m. Phôi thép sản xuất hàng năm gần 250.000 tấn/năm. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.
Cán thép: Từ phôi thép tiến hành cán thép thành các thành phẩm phục vụ những nhu cầu khác nhau. Thiết bị công nghệ chính của cán thép có 1 nhà máy cán thép hình, 1 nhà máy cán thép thanh và 1 nhà máy cán thép dây tốc độ cao công suất 300.000 tấn/năm mới xây dựng. Năng lực sản xuất thép cán của ba nhà máy trên đạt hơn 600.000 tấn /năm, cần khoảng 750.000 tấn/năm phôi đúc liên tục đầu vào.
Ngoài các công nghệ chính trên thì Tisco còn một hệ thống vận chuyển đường sắt với 15 đầu máy diezen và trên 50km đường sắt nội bộ; hệ thống cung cấp năng lượng gồm 1 trạm biến áp 35KV, 13 trạm biến áp 6KV, 22km đường dây cao thế; hệ thống thiết bị sản xuất oxy 3200 m³/s; hệ thống cung cấp nước công nghiệp, đường ống nước thải,…

Từ các thiết bị công nghệ trên đây có thể thấy Tisco sau giai đoạn I (2019-2020) đã tập trung đổi mới công nghệ bằng việc sử dụng lò điện hồ quang với 50% gang lỏng kết hợp trực tiếp thổi oxy nên đã nâng cao năng lực tự sản xuất phôi và hạ được giá thành. Ngoài ra, nhà máy cán thép Thái Nguyên cũng đã lắp đặt dây chuyền cán thép 300.000 tấn/ năm, giảm được 1/2 số lao động trong các thiết bị cầu trục (15 tấn), lò nung đáy bước (50 tấn/giờ), hộp nước làm mát, sàn nguội, giá cán.

Bảng 3: So sánh chỉ tiêu kỹ thuật của Tisco với thế giới

Tuy nhiên khi so sánh với trình độ công nghệ thế giới thì trình độ công nghệ hiện tại của Tisco vẫn còn quá khiêm tốn. Điều đó được thể hiện qua các chỉ tiêu kỹ thuật của Tisco còn ở mức trung bình khi so với thế giới. Như vậy, mặc dù Tisco đã cố gắng đổi mới nhiều nhưng trình độ công nghệ vẫn còn lạc hậu so với thế giới hàng chục năm. Tisco cần tiếp tục đầu tư đổi mới sâu rộng hơn nữa, để sánh ngang được với các đối thủ cạnh tranh.

1.3. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm

Chất lượng sản phẩm

Tất cả các sản phẩm của Tisco đều được công bố chất lượng sản phẩm và được chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng tỉnh Thái Nguyên xác nhận. Hiện nay, sản phẩm của Tisco được sản xuất theo tiêu chuẩn Nhật Bản JIS G3112, TCVN- 85 và được đảm bảo bởi hệ thống quản lý chất lượng ISO 9000-2019 (xem bảng 2 phần phụ lục). Chiến lược này được áp dụng cho tất cả các khâu trong sản xuất, từ khâu tuyển nguyên liệu đầu vào đến khâu sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường. Chính nhờ vậy mà chất lượng của thép Tisco luôn ổn định trong nhiều năm qua. Để đảm bảo duy trì chất lượng sản phẩm, công tác quản lý chất lượng và đo lường được Tisco tiến hành một cách thường xuyên:

Xây dựng và áp dụng hệ thống quản lý chất lượng quốc tế ISO 9001-2019: Công ty duy trì và nâng cao hiệu lực của hệ thống quản lý chất lượng và chương trình 5S ở các đơn vị đã cấp chứng chỉ, đồng thời phấn đấu triển khai xây dựng để các đơn vị còn lại cũng được cấp chứng chỉ chất lượng này. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Công tác quản lý nguyên liệu đầu vào: Việc áp dụng lưu trình quản lý chất lượng nguyên liệu nhập ngoài cũng có nhiều đổi mới phù hợp. Thái độ nghiêm túc kiên quyết trong công tác kiểm tra như trả lại hàng không đảm bảo chất lượng khiến các nhà cung ứng cung cấp hàng có chất lượng hơn, ổn định hơn.

Công tác quản lý chất lượng sản phẩm : Tiến hành kiểm tra chặt chẽ các sản phẩm chu chuyển, sản phẩm hàng hóa, tránh để sản phẩm không phù hợp tiêu chuẩn lọt ra thị trường. Theo dõi cẩn thận tình hình sản xuất hàng ngày, phát hiện kịp thời các vấn đề không phù hợp tiêu chuẩn để khắc phục. Đồng thời mở các lớp đào tạo quản lý chất lượng, thử nghiệm cơ lý chất lượng sản phẩm, phổ biến kiến thức về ISO 9000,…cho các kỹ sư chuyên ngành để cập nhật kiến thức mới.

Xây dựng được chất lượng sản phẩm tốt là một vấn đề, nhưng việc bảo vệ niềm tin vào chất lượng của khách hàng lại là vấn đề khác. Hiện tượng hàng giả, hàng nhái, thép chất lượng kém nhập khẩu vào nước ta nhưng lại được gắn mác những thương hiệu nổi tiếng đang rất phổ biến. Do vậy công ty cần hết sức lưu ý, tích cực tìm mọi biện pháp ngăn chặn hiện tượng này.

Giá cả

Giá cả như đã trình bày, là yếu tố quan trọng thứ hai sau chất lượng đối với năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Giá cả sản phẩm thép của Tisco thay đổi qua từng thời kỳ, phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là các nguyên liệu nhập từ nước ngoài phải theo giá thị trường thế giới.

Tình hình giá cả thép của nước ta thời gian qua diễn ra rất phức tạp. Vì quá trình sản xuất thép nước ta còn mất cân đối giữa khâu sản xuất phôi thép và khâu cán thép nên các doanh nghiệp thép phải nhập nhiều phôi thép. Theo thống kê của Bộ Công nghiệp, gần nửa lượng thép tiêu thụ trong nước hàng năm là phải nhập khẩu, 80% thép sản xuất trong nước là từ nguồn phôi nhập nên giá thép xây dựng phụ thuộc vào giá phôi thế giới. Tisco có ưu thế hơn các doanh nghiệp thép khác ở chỗ có thể tự sản xuất đáp ứng đến 50% nhu cầu phôi thép với giá thành luôn thấp hơn phôi nhập khoảng 50 USD/tấn nên giá thép thành phẩm vừa thấp hơn vừa ít chịu ảnh hưởng từ tình hình thế giới. Có thể so sánh với giá của các doanh nghiệp thép khác qua bảng sau:

Bảng 4: Giá thép cuộn Ø 6 thành phẩm ở thị trường trong nước năm 2025

Tuy nhiên khi hội nhập kinh tế thế giới, cùng với lộ trình cắt giảm hàng rào thuế quan, giá cả thép Tisco sẽ chịu ảnh hưởng lớn từ tình hình giá thép thế giới. Giá thép nhập khẩu từ các nước ASEAN (bao gồm cả thuế nhập khẩu) năm 2021 bằng 112,4% giá bán thị trường nội địa của thép sản xuất trong nước, đến 2023 khi thuế nhập khẩu giảm xuống còn 15% thì giá thép nhập khẩu bằng 99,4%, đến 2025 thì chỉ còn 90,8% với mức thuế nhập khẩu còn 5%. Mặt bằng giá thép nhập khẩu đã giảm dần, và bây giờ là thấp hơn so với thép sản xuất trong nước. Với lộ trình cắt giảm thuế nhập khẩu đang được thực hiện thì đây là điều đáng lo ngại đối với Tisco và các doanh nghiệp sản xuất thép trong nước. Các doanh nghiệp nước ngoài, mà điển hình các doanh nghiệp Trung Quốc sẽ xâm nhập thị trường nước ta với sản phẩm có giá rẻ và khối lượng lớn.

Các yếu tố khác Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Ngoài những yếu tố chính là chất lượng sản phẩm và giá cả đã trình bày ở trên, năng lực cạnh tranh của sản phẩm còn chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác. Với đặc điểm của sản phẩm thép Việt Nam, khóa luận xin đề cập tới hai yếu tố khác nữa là chủng loại sản phẩm và mạng lưới tiêu thụ của công ty.

Chủng loại sản phẩm

Thời gian qua, Tisco do hạn chế về vốn đầu tư và do thị trường tiêu thụ thép trong nước còn nhỏ bé nên chủ yếu tập trung sản xuất thép xây dựng để đáp ứng nhu cầu cấp bách trong nước. Cơ cấu sản phẩm hiện nay của Tisco như sau:

Thép cuộn: ø 6mm, ø 8mm
Thép tròn trơn từ ø 10mm đến ø 60mm
Thép thanh vằn từ D18mm đến D40mm
Thép hình:
Thép góc từ góc L25mm đến L130mm
Thép C từ C65 đến C160
Thép I từ I100 đến I160
Gang thành phẩm
Ferro

Những loại sản phẩm trên có thuận lợi về thị trường, cần vốn đầu tư ít, hiệu quả đầu tư tương đối cao, phục vụ cho nhu cầu xây dựng là chính. Tuy nhiên, hiện nay nhu cầu về thép rất đa dạng phong phú. Người tiêu dùng không chỉ còn dùng thép vào xây dựng, mà còn cần dùng các sản phẩm dẹt (thép tấm, thép lá cán nóng, cán nguội) dùng cho đóng tàu, sản xuất đồ hộp, hoặc là các sản phẩm thép đặc chế cho cơ khí, cho quốc phòng,…Muốn sản xuất được các loại sản phẩm này thì yêu cầu công suất các nhà máy phải đủ lớn, vốn đầu tư lớn, công nghệ hiện đại, hiệu quả đầu tư cao. Bản thân năng lực của công ty hiện tại là chưa đủ, nên cơ cấu mặt hàng còn thiếu cân đối, chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường.

Mạng lưới phân phối

Tisco đã thực hiện cơ chế bán hàng phù hợp ổn định trong thời gian dài, tạo nên thế chủ động trong điều tiết thị trường ở miền Bắc, tăng cường ở các thị trường khác, đặc biệt mở rộng thị trường Đông và Tây Bắc đưa sản phẩm thép Tisco đến với vùng sâu vùng xa. Tisco có một mạng lưới tiêu thụ rộng lớn với 6 kênh chính. Mạng lưới tiêu thụ rộng khắp như vậy nên công ty luôn đảm bảo thời gian cung cấp hàng (khoảng từ 1 đến 3 ngày). Mạng lưới hoạt động khá hiệu quả, năm 2025, công ty đã tiêu thụ trên 473.330 tấn thép, bằng 105% kế hoạch, tăng 21% so với năm 2024. Hoạt động xuất khẩu cũng được tiến hành với việc thiết lập thị trường xuất khẩu tới các nước Campuchia, Inđônêxia, Canada. Năm 2025, sản lượng thép xuất khẩu đạt 15.700 tấn (xem chi tiết tại bảng 4 phụ lục). Cùng với việc đẩy mạnh hoạt động của mạng lưới tiêu thụ, Tisco cũng đổi mới phương thức bán hàng. Bắt đầu từ 15/06/2026, công ty tiến hành bán hàng theo mã vạch được treo trên từng bó thép. Hình thức bán hàng này sẽ đem lại hiệu quả cao hơn cho công ty. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

1.4. Năng suất lao động

Như đã nhận định, việc tăng năng suất lao động là biện pháp cốt lõi để tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Do vậy, năng suất lao động là một chỉ tiêu cần quan tâm. Trong 1 năm, số ngày làm việc bình quân là 312 ngày, mỗi ngày có số giờ làm việc là 21 giờ. Căn cứ vào giá trị sản xuất công nghiệp từng năm và số lao động trong năm, ta có thể tính toán được năng suất lao động bình quân của Tisco như sau:

Bảng 5: Năng suất lao động của Tisco

Từ bảng tính toán năng suất lao động vào những năm gần đây của Tisco ta có thể thấy sự cố gắng tinh giảm biên chế của công ty trong quá trình cổ phần hóa. Công tác này đã đem lại hiệu quả tích cực như ta đã thấy. Đến tháng cuối 12/2025 lao động của toàn công ty chỉ còn lại 7640, giảm 1035 người so với tháng 12/2024. Từ 01/01/2026 khi có một số đơn vị nữa chuyển sang công ty cổ phần thì số lao động còn lại 6590 người, và tính đến 30/6/2026 thì công ty chỉ còn 6229 người.

Tuy nhiên so với mặt bằng chung của thế giới thì năng suất lao động của Tisco nói riêng và của Việt Nam nói chung vẫn còn quá thấp. Theo công bố của Tổng cục Thống kê, năng suất lao động năm 2025 của Việt Nam là 22,46 triệu đồng/người, trong đó của công nghiệp là 58,25 triệu. Nếu tính bằng USD theo tỷ giá hối đoái năm 2025 (bình quân khoảng 15.958VND/USD) thì năng suất lao động của Việt Nam đạt 1.407 USD/người, còn thấp xa so với mức năng suất lao động năm 2024 của nhiều nước trong khu vực (Indonesia 2.650 USD, Philippines 2.689 USD, Thái Lan 2.721 USD, Trung Quốc 2.869 USD, Hàn Quốc 33..237 USD, Singapore 48.162 USD, Nhật Bản 70.237 USD,…).

Như vậy, năng suất của Tisco vẫn còn nhiều yếu kém cần tiếp tục khắc phục nếu muốn đứng vững trong quá trình hội nhập. Nguyên nhân của tình trạng này có nhiều nhưng nổi bật nhất là: thứ nhất, máy móc thiết bị lạc hậu, hiệu suất sử dụng thấp, mức độ đổi mới thiết bị công nghệ chậm; thứ hai, lao động dư thừa về số lượng, yếu về chất lượng. Do vậy Tisco cần xem xét tích cực thực hiện dự án mở rộng sản xuất giai đoạn II, tinh giảm biên chế hơn nữa.

1.5. Chi phí sản xuất Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Giảm chi phí sản xuất kinh doanh để nâng cao năng lực cạnh tranh khi tham gia vào hội nhập kinh tế quốc tế là một vấn đề được đông đảo giới doanh nghiệp quan tâm. Vấn đề này đặc biệt quan trọng với Tisco vì Tisco là một công ty sản xuất thép, một ngành công nghiệp có mức chi phí sản xuất lớn.

Để giảm chi phí một cách có hiệu quả cần có sự phối hợp đồng bộ của nhiều biện pháp. Nhận thức được điều đó, Tisco đã thực hiện chủ trương tiết kiệm, cắt giảm chi phí, tiết kiệm trong sản xuất, trong quản lý và lưu thông phân phối. Công ty thường tổ chức những buổi hội thảo chuyên đề về tiết kiệm với sự tham gia của tất cả các phòng ban, phân xưởng từ công ty tới các nhà máy thành viên, đẩy mạnh ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất để tăng hiệu quả máy móc, thiết bị, giảm giá thành sản phẩm. Đồng thời công ty cũng thực hiện một loạt các biện pháp khác như: tiến hành rà soát, sửa đổi, ban hành chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật nhằm phấn đấu giảm các chỉ tiêu tiêu hao nguyên vật liệu, chi phí quản lý, chi phí bán hàng; kiểm soát chặt chẽ sửa chữa lớn và sửa chữa thường xuyên, thực hiện nghiệm thu và quyết toán sửa chữa thường xuyên hàng quý; quản lý giá mua vật tư các đơn vị bằng hình thức chào giá cạnh tranh,…Công tác này đã được đưa vào phương châm hoạt động từng năm của công ty, năm 2025 là “Tiết kiệm – tiêu thụ”, năm 2026 là “Tiết kiệm – hiệu quả”.

Với những biện pháp trên, công ty đã thu được kết quả đáng kể. Năm 2025 đã tiết kiệm chi phí giảm giá thành được 37,943 tỉ đồng (trong đó tiết kiệm vật tư và năng lượng được 21,433 tỉ, xây dựng cơ bản 2,017 tỉ đồng, chi phí quản lý 2,036 tỉ đồng…). Và riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, công ty nhờ sự phấn đấu tích cực đã tiết kiệm chi phí giảm giá thành được 40,666 tỉ đồng (trong đó tiết kiệm vật tư năng lượng là 29,46 tỉ đồng, xây dựng cơ bản là 3,932 tỉ đồng, chi phí quản lý bán hàng là 0,237 tỉ đồng…), đặc biệt giảm 12 tỉ đồng chi phí lãi vay so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, chi phí sản xuất của Tisco cũng như của các công ty thép khác trong Tổng công ty Thép Việt Nam còn quá cao so với mức độ trung bình của thế giới. Đây là điều cực kỳ bất lợi của Tisco nói riêng và của công ty thép Việt Nam nói chung. Điều đó thể hiện rõ qua bảng sau: Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Bảng 6: Chỉ tiêu so sánh chi phí sản xuất của ngành Thép Việt Nam

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chi phí cao là dây chuyền sản xuất của Tisco còn ở mức độ quy mô nhỏ, công nghệ chỉ ở mức độ trung bình. Trong khi thực tế trên thế giới cho thấy, trong điều kiện công nghệ sản xuất thép chưa thật hiện đại thì quy mô lớn có thể giảm đáng kể chi phí sản xuất như ở Nga, Trung Quốc, Ucraina. Hơn nữa trong thời gian qua, Tisco cũng giống như các nhà máy sản xuất thép khác của Việt Nam là hoạt động trong tình trạng dư thừa công suất (phần lớn chỉ hoạt động ở mức 60% công suất thiết kế). Trong tương lai gần, công suất các nhà máy sản xuất thép vẫn tiếp tục dư thừa, sự dư thừa này sẽ dẫn đến chi phí cố định cao, cản trở việc đầu tư công nghệ mới.

1.6. Hoạt động nghiên cứu và phát triển

Hoạt động nghiên cứu và phát triển R&D rất quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nên đối với các doanh nghiệp trên thế giới hiện nay, nhất là tại các nước phát triển, chi phí R&D chiếm tỷ trọng khá lớn trong cơ cấu chi phí nhằm đầu tư nghiên cứu các công nghệ kỹ thuật mới, qua đó làm tăng hiệu quả kinh doanh và tạo một vị trí vững chắc trên thị trường.

Tisco cũng có sự quan tâm đến vấn đề này, điều đó được thể hiện ở phong trào khuyến khích sáng kiến mới cho sản xuất. Năm 2024, công ty đã có 750 sáng kiến được áp dụng vào sản xuất, quản lý, làm lợi trên 5 tỉ đồng, tăng so với năm 2023: 100 sáng kiến và 0,4 tỷ đồng góp phần tạo nên hiệu quả chung của công ty.

Năm 2025, Tisco đã nghiên cứu triển khai và thực hiện thành công một đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, 6 đề tài cấp công ty nhằm nâng cao sản lượng và chất lượng phôi thép; biên soạn, hiệu chỉnh bổ sung và công bố tiêu chuẩn sác sản phẩm,.. Sang năm 2026, Tisco tiến hành thực hiện các đề tài nghiên cứu ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất như: nghiên cứu ứng dụng sản xuất gang với phối liệu 80% quặng thiêu kết, sản xuất mác thép hợp kim thấp độ bền cao,…

Tuy nhiên Tisco cũng giống như đại đa phần các doanh nghiệp Việt Nam là công tác R&D này vẫn còn bị coi nhẹ, điều đó thể hiện ở mức đầu tư cho hoạt động này. Qua một cuộc điều tra gần đây cho thấy, trong tổng số 7232 doanh nghiệp thì chỉ có 444 doanh nghiệp có đầu tư cho R&D với một số tiền chỉ bằng 0,2% đến 0,3% doanh thu. Trong khi đó, qua khảo sát 100 doanh nghiệp mạnh trên thế giới hiện nay thì không một công ty nào không có những bộ phận, trung tâm nghiên cứu phát triển sản phẩm mới của riêng mình và tỷ lệ đầu tư cho nghiên hoạt động R&D thường chiếm từ 10% đến 15% doanh thu. Vì vậy, muốn nâng cao khả năng cạnh tranh, Tisco nhất thiết phải đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu phát triển sản phẩm mới, qua đó đổi mới công nghệ, cải tiến kết cấu, chất lượng và mẫu mã của sản phẩm.

1.7. Quản lý môi trường Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững thì cần đảm bảo sự phát triển của mình không gây ảnh hưởng đến cộng đồng, thu được lợi nhuận cao nhưng không được bất chấp ảnh hưởng xấu đến môi trường.

Quá trình sản xuất thép sản sinh ra rất nhiều chất thải gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường như khí thải, nước thải, tiếng ồn từ các lò cao, lò chuyển, từ các nhà xưởng xí nghiệp,…Mặt khác công nhân của Tisco (khoảng 40% số lao động) thường phải làm trong môi trường nắng nóng độc hại, nguy hiểm. Những yếu tố này luôn là vấn đề quan tâm của công ty nên công tác quản lý và bảo vệ môi trường đã dần đi vào nề nếp. Việc quản lý các loại chất thải công nghiệp, khí thải, nước thải công nghiệp đã được theo dõi, quản lý ở từng đơn vị.

Các công trình xử lý khí thải, nước thải đảm bảo tiêu chuẩn cho phép trước khi thải ra môi trường được Tisco triển khai tích cực. Đối với khí thải, công ty có các bộ phận lọc bụi, làm sạch khí than… với nước thải có các bể lắng để lọc hóa chất độc hại, còn với tiếng ồn, thì việc thực hiện xử lý giảm thanh, cách âm, tường nhà xưởng che chắn và cự ly đã làm suy giảm phần nào lượng thải, thỏa mãn yêu cầu của tiêu chuẩn chất thải đưa ra môi trường. Đồng thời công ty cũng tận dụng tổng hợp các vật phế bỏ thể rắn sinh ra trong quá trình sản xuất của bãi nguyên liệu lò cao, lò chuyển của công trình. Các loại tro bùn của các máy lọc bụi quay về thiêu kết sử dụng, xỉ hạt lò cao dùng làm cốt liệu bê tông và vật liệu làm đường, xỉ thép sau khi qua xử lý có thể làm nguyên liệu xi măng. Ngoài ra công tác đánh giá tác động môi trường, quan trắc môi trường, kiểm soát ô nhiễm cũng được Tisco thực hiện theo đúng quy định của Nhà nước.

Cây xanh là biện pháp có hiệu quả làm đẹp môi trường, khử ô nhiễm trong không khí và tiếng ồn. Vì vậy, trong những năm qua công ty đã tiến hành trồng cây xanh ở tất cả các khu đất trống, bãi thải…được trên 1000 ha với hơn 1,5 triệu cây, các đơn vị đều tự xây dựng vườn hoa cây cảnh ở văn phòng nơi làm việc cho cảnh quan sạch đẹp hơn.

Tuy đã có nhiều biện pháp để bảo vệ môi trường nhưng do trình độ công nghệ chưa cao nên lượng chất thải vẫn còn nhiều, còn ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và cuộc sống của dân cư trong vùng. Do vậy việc đổi mới công nghệ luôn phải đi kèm với việc đổi mới công nghệ xử lý chất thải, có như vậy mới đảm bảo năng suất xanh, đảm bảo sự phát triển bền vững của công ty.

2. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của Tisco Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

2.1. Thị phần công ty

Thị trường thép Việt Nam hiện nay khá phức tạp, sự cạnh tranh gay gắt diễn ra giữa các khối doanh nghiệp với nhau, giữa thép nội địa và thép nhập khẩu. Theo như thống kê của Bộ Công Nghiệp, tính trung bình thị trường miền Nam chiếm đến 50% và góp 30% sản lượng, còn miền Bắc chiếm 40% thị phần cả nước dù góp 50% tổng sản lượng. Rõ ràng thị trường miền Bắc tiêu thụ kém miền Nam, lại dễ bị ảnh hưởng lớn từ thép nhập khẩu Trung Quốc. Mặc dù vậy, Tisco vẫn là nhà cung cấp chính của miền Bắc với thị phần thép cuộn chiếm 30%, thép xây dựng chiếm 25%.

Đối thủ cạnh tranh của Tisco có rất nhiều nhóm: các đơn vị trực thuộc Tổng công ty (công ty thép Miền Nam, thép Đà Nẵng…); các công ty liên doanh với ưu thế về công nghệ hiện đại như Vinakyoeic, Vinasteel,…; và một loạt các doanh nghiệp khác (Pomina, Hoà Phát, Việt Ý…).

Biểu đồ 3: Thị phần của các doanh nghiệp thép lớn năm 2025

Sự cạnh tranh nội địa gay gắt đã làm các doanh nghiệp quên mất một đối thủ lớn là thép nhập khẩu. Năm 2025, vật liệu thép tiêu thụ trên thị trường là 7,3 triệu tấn, trong đó nhập khẩu đến 3,8 triệu tấn. Riêng 4 tháng đầu năm 2026, thị phần thép nội địa lại giảm 10%, trong khi đó lượng thép nhập khẩu không hề giảm, thậm chí thép cuộn Trung Quốc tăng mạnh, chiếm 53% thị phần thép cuộn Việt Nam. Hiện tượng này đã làm hoạt động sản xuất thép cuộn trong nước bị tê liệt. Tisco tuy là cơ sở lớn ở miền Bắc, nhưng cũng sẽ chịu tác động mạnh mẽ của hiện tượng này. Do vậy, công ty cần nâng cao năng lực cạnh tranh để giữ vững thị phần của mình.

2.2. Danh tiếng, uy tín công ty

Với bề dày lịch sử hoạt động, quy mô lớn, chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, cùng một loạt các danh hiệu đã chứng tỏ vị trí vững chắc của Tisco trên thị trường nội địa. Trong quá trình xây dựng đất nước, sản phẩm của Tisco đã đi khắp mọi miền đất nước, cung cấp sản phẩm cho những công trình trọng yếu của quốc gia. Rõ ràng Tisco đã có những đóng góp to lớn vào sự phát triển bền vững của Việt Nam. Nhờ vậy, Tisco được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, được tặng Huân chương Độc Lập hạng nhì…Danh tiếng này đã chứng tỏ năng lực cạnh tranh của công ty trên thị trường nội địa. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Như đã trình bày, khả năng phát triển thương hiệu là một tiêu chí thể hiện doanh nghiệp đó có năng lực cạnh tranh ra sao. Nhận thức được điều đó công ty tận dụng triệt để mọi biện pháp để quảng bá cho thương hiệu Tisco. Các hình thức như quảng cáo trên phương tiện thông tin đại chúng, các đợt khuyến mãi, hội chợ…đã giúp người tiêu dùng gần gũi hơn với thương hiệu Tisco. Chi phí quảng cáo của công ty hàng năm trung bình là hơn 10 tỉ đồng. Việc xây dựng phát triển thương hiệu phải đi đôi với việc bảo vệ nó. Vì vậy, để giúp người tiêu dùng phân biệt được sản phẩm thép Tisco với sản phẩm của các nhà sản xuất khác, đặc biệt là sản phẩm thép cuộn có xuất xứ từ Trung Quốc, đồng thời khẳng định chất lượng sản phẩm và thương hiệu, công ty đã in nhãn hiệu TISCO trên tất cả các chủng loại sản phẩm. Cách thức này cũng tránh được hiện tượng hàng giả, hàng nhái, hàng Trung Quốc chất lượng thấp nhưng mang thương hiệu Việt đang tràn lan trên thị trường. Hòa vào tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, Tisco năm 2022 đã đăng ký nhãn hiệu hàng hóa tại Lào, Campuchia và Myanmar. Trong 6 tháng đầu năm 2026 công ty cũng triển khai và hoàn tất thủ tục đăng ký thương hiệu Tisco tại các nước Newzealand, Canada, Philipin, Đài Loan. Thời gian tới, Tisco sẽ tiến hành đăng ký nhãn hiệu hàng hóa tại các nước còn lại trong khối ASEAN. Những hoạt động này đã chứng tỏ khả năng phát triển thương hiệu công ty của Tisco. Thương hiệu càng mạnh chứng tỏ công ty càng có năng lực cạnh tranh cao.

Tuy nhiên, trong việc xây dựng uy tín, Tisco còn có một thiếu sót nghiêm trọng, đó là hoạt động nghiên cứu thị trường của công ty chưa có được sự quan tâm thích đáng. Tisco vẫn mang tâm lý phổ biến, là công ty Việt Nam phục vụ cho thị trường nội địa nên đã hiểu rõ nhu cầu, không cần đến việc nghiên cứu thị trường. Tâm lý này rất sai lầm, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập như ngày nay, việc cạnh tranh quốc tế không chỉ diễn ra trên thị trường quốc tế mà diễn ra ngay trên thị trường nội địa. Trên thế giới, mức chi cho việc nghiên cứu thị trường là không hề nhỏ, tỷ lệ chi phí nghiên cứu thị trường chiếm 10% chi phí quảng cáo được coi như công thức áp dụng thành công cho doanh nghiệp, nhưng ở Việt Nam tỉ lệ này chỉ là 3,6%. Sự mất cân đối đó khiến cho doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội quý giá ngoài cạnh tranh giá cả, vì họ không hiểu rõ thị trường và bị lãng phí trong việc sử dụng quảng cáo. Cũng vì không có sự quan tâm đầy đủ mà công tác nghiên cứu nếu có được tiến hành thì cũng còn nhiều non kém, chưa được tổ chức một cách khoa học, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của người nghiên cứu.

Nếu công ty không có sự quan tâm thích đáng đến công tác này thì sẽ không có chiến lược cụ thể đúng đắn đối phó kịp thời với diễn biến thị trường, năng lực cạnh tranh công ty suy giảm, danh tiếng giảm sút. Đây là hậu quả không hề tránh khỏi nếu vấn đề này chưa được Tisco giải quyết. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

3. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép Thái Nguyên hiện nay

3.1 Tình hình cung ứng đầu vào

Do đặc thù ngành thép có công nghệ sản xuất phức tạp, đặc biệt Tisco là công ty có dây chuyền sản xuất hoàn chỉnh nên nguyên vật liệu đầu vào bao gồm nhiều loại (trên 70 loại); có thể chia thành 4 nhóm chính là: nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu, động lực.

Tỉnh Thái Nguyên có sẵn các mỏ quặng với trữ lượng tương đối lớn (mỏ sắt Trại Cau có trữ lượng 3.170.000 tấn, mỏ than mỡ Làng Cẩm có trữ lượng 1.390.000 tấn…), nhờ vậy nguồn cung ứng đầu vào khá ổn định. Mặt khác, để đảm bảo việc sử dụng lâu dài và sản xuất có hiệu quả hơn, Tisco tiến hành thu mua một số lượng nhất định nguyên liệu để bổ sung. Trung bình 1 năm, Tisco khai thác quặng các loại hơn 340.000 tấn, thu mua ngoài khoảng 40.000 tấn; phôi tự sản xuất là 240.000 tấn, phôi nhập khẩu hơn 200.000 tấn; than mỡ khai thác 130.000 tấn, than mỡ nhập khẩu hơn 80.000 tấn. Có thể nói, khả năng đảm bảo đầu vào là một ưu thế lớn đối với Tisco, bởi đa số các doanh nghiệp thép khác phải nhập nguyên vật liệu rất nhiều.

Nhưng vẫn có một vấn đề đáng lo ngại là khả năng sản xuất phôi thép chưa đáp ứng được nhu cầu cán thép nên Tisco phải nhập khẩu khá nhiều (khoảng 50%). Vì vậy, giá cả sản phẩm Tisco chịu ảnh hưởng không nhỏ từ giá phôi giao dịch trên thế giới. Việc sản xuất phôi của công ty cũng gặp khó khăn vì nguyên liệu thép phế nhập khẩu để sản xuất phôi dựa vào hai nguồn chính là phá dỡ tàu cũ và phế liệu, trong khi Chính phủ chỉ cho phép phá dỡ tàu cũ đối với những lô hàng nhập khẩu trước 1/07/2025. Do vậy, sản phẩm của Tisco cũng không nằm ngoài tình hình giá cả thép biến động bất thường trong thời gian qua.

3.2 Nhu cầu về sản phẩm thép

Căn cứ vào tài liệu thống kê của Tổng công ty thép Việt Nam thấy rõ: tổng lượng nhu cầu về vật liệu thép các loại năm 2022 là 6 triệu tấn. Trong đó, vật liệu thép dài chiếm 55%, thép dẹt chiếm 45%. Tỷ lệ vật liệu dài theo thời gian giảm dần xuống 50%, tỷ lệ thép dẹt dần tăng đến 60%. Điều này phù hợp với quy luật trong tiến trình công nghiệp hoá đại đa số các quốc gia.

Theo đặc điểm địa lý và trình độ phát triển kinh tế của từng miền, vật liệu thép tiêu dùng ở miền Nam chiếm khoảng 50%, miền Trung chiếm 10%, còn miền Bắc chiếm 40%. Cứ theo đà phát triển 10,5% mỗi năm của công nghiệp quốc gia thì dự tính nhu cầu về vật liệu thép vào năm 2029 là 10 triệu tấn, năm 2035 là 16 triệu tấn, đến năm 2040 lên đến 20 triệu tấn (bao gồm cả thép sản xuất trong nước và thép nhập khẩu, tốc độ tăng trưởng bình quân năm là 10,87%).

Tuy nhiên mấy năm qua, nhu cầu thép tăng mạnh, vượt xa dự báo của các nhà hoạch định. Trong năm 2025 cả nước tiêu thụ khoảng 7,3 triệu tấn (trong đó tự sản xuất hơn 4,7 triệu tấn). Dự báo trong năm nay mức tiêu thụ ước đạt khoảng 8,5 triệu tấn, vượt xa mức độ tăng trưởng. Tính bình quân, mỗi người dân Việt Nam tiêu thụ 100 kg thép/năm. Một điều đáng lo ngại là công nghiệp sản xuất Thép Việt Nam hiện nay, giữa sản xuất phôi thép với cán thép, giữa nhu cầu về chủng loại sản phẩm với năng lực sản xuất hiện tại, còn mất cân đối rất lớn. Đây là một yếu kém ngành thép Việt Nam nói chung và Tisco nói riêng cần khắc phục gấp để có đủ sức cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài trong tiến trình hội nhập.

3.3 Mức độ cạnh tranh trong ngành thép Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Ngành thép là một ngành có sự bảo hộ cao của Nhà nước từ thời kinh tế bao cấp. Khi Việt Nam mới hội nhập với nền kinh tế thế giới, ngành thép vẫn có được sự bảo hộ tương đối, vì vậy mức độ cạnh tranh trong ngành không gay gắt. Do đó, ngành thép không phát triển được và bị xếp vào ngành có năng lực cạnh tranh yếu.

Nhưng trước xu thế hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ, sự bảo hộ của Nhà nước sẽ không còn, đặc biệt là khi Việt Nam đã chính thức gia nhập WTO. Ngoài Tổng công ty thép Việt Nam hiện nay đã xuất hiện một loạt các doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp cổ phần, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài. Tính đến nay, Việt Nam có khoảng trên 60 doanh nghiệp sản xuất thép xây dựng (chỉ tính các cơ sở có công suất lớn hơn 5.000 tấn/năm), trong đó có 12 dây chuyền cán, công suất từ 100.000 đến 300.000 tấn/năm. Trong thị trường nội địa sự cạnh tranh đã xuất hiện với mức độ ngày càng gay gắt hơn giữa các doanh nghiệp.

Nhưng điều đáng quan tâm hơn cả là khi Việt Nam hội nhập với nền kinh tế quốc tế, sản phẩm thép của các nhà sản xuất lớn trên thế giới, chắc chắn sẽ tràn vào Việt Nam với giá rẻ và cạnh tranh khốc liệt với sản xuất trong nước. Hiện nay đã có một loạt các dự án liên doanh xây dựng nhà máy thép với giá trị đầu tư rất lớn. Việc xuất hiện ngày càng nhiều những tên tuổi nổi tiếng trong ngành thép thế giới hứa hẹn một môi trường cạnh tranh gay gắt sắp diễn ra ở Việt Nam.

3.4 Các ngành công nghiệp phụ trợ

Các ngành công nghiệp phụ trợ có vai trò không nhỏ trong việc nâng cao sức cạnh tranh của ngành thép. Nhưng hiện nay các ngành công nghiệp phụ trợ và những ngành liên quan mật thiết đến ngành thép còn nhiều vấn đề cần quan tâm.

Một trong những ngành hỗ trợ trực tiếp cho công nghiệp thép là ngành năng lượng. Ngành này có ảnh hưởng lớn đến chi phí sản xuất của công nghiệp thép. Trong khi đó giá điện ở Việt Nam lại rất cao so với các nước khác trong khu vực (giá điện ở Việt Nam cao gấp 2 lần so với Inđônêxia và 1,5 lần so với Thái Lan). Ngành công nghiệp khí trong khai thác dầu mỏ chưa phát triển, nên khả năng giá khí rẻ cho công nghiệp thép thấp. Ngành công nghiệp khai khoáng Việt Nam cũng đang ở tình trạng công nghệ lạc hậu và hiệu suất thấp. Hiện nay đầu tư vào khâu thượng nguồn của ngành thép chưa có gì đáng kể. Ngành thép chủ yếu vẫn là gia công cán thép, nguyên liệu chủ yếu nhập ngoại, do đó chất lượng và giá phụ thuộc vào thị trường thế giới, không chủ động được. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Hệ thống cơ sở hạ tầng vẫn còn kém phát triển. Hệ thống giao thông vận tải ở nước ta bắt đầu được chú ý xây dựng nhưng nhìn chung còn chậm phát triển. Nhiều khu mỏ quặng sắt nằm trong những khu khu vực đường giao thông khó khăn, xa khu công nghiệp chế biến. Hệ thống cảng biển nước sâu còn thiếu… Tất cả điều đó đã làm tăng chi phí vận chuyển, chậm khả năng phát triển và giảm khả năng cạnh tranh của ngành thép.

Các ngành sử dụng thép làm nguyên liệu đầu vào như công nghiệp ô tô, xe máy; công nghiệp cơ khí chế tạo; công nghiệp đóng tàu… chưa phát triển ở Việt Nam và cũng đang trong thời kỳ khó khăn. Do đó, thị trường chưa hấp dẫn các nhà đầu tư sản xuất thép cao cấp.

Xét một cách tổng thể, cả bản thân ngành thép, các ngành công nghiệp phụ trợ và cả môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp thép Việt Nam đều đang ở thế bất lợi khi thực hiện hội nhập khu vực và quốc tế.

3.5. Năng lực cạnh tranh của Việt Nam

Sau khi bắt đầu quá trình xây dựng nước đến nay, Việt Nam đã nỗ lực rất lớn và đạt được những thành tích đáng tự hào. Môi trường chính trị, xã hội ổn định đã tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế. Để phù hợp với lộ trình hội nhập kinh tế thế giới, một loạt các chính sách, các quy chế pháp luật đã được đưa ra để tạo ra môi trường kinh doanh thông thoáng, vận hành đất nước đi đúng hướng. Nhờ sự cố gắng đó, uy tín của Việt Nam đang ngày được khẳng định trên thế giới, thu hút nhiều nhà đầu tư, mở rộng cơ hội phát triển cho doanh nghiệp trong nước.

Mặc dù có sự nỗ lực như vậy nhưng năng lực cạnh tranh của Việt Nam so với bạn bè thế giới còn thua kém nhiều. Một loạt chính sách, pháp luật được ban hành với mục đích đúng đắn nhưng công tác ban hành và thực thi các văn bản dưới luật, hướng dẫn thực hiện luật còn nhiều yếu kém nên dẫn tới mâu thuẫn giữa các luật, các thông tư nghị định. Chẳng hạn như đối với ngành thép trong thời gian qua đã chịu nhiều thiệt thòi do việc không thống nhất của luật Môi trường và luật Thương mại. Do vậy, chỉ số năng lực cạnh tranh tổng hợp của Việt Nam luôn thuộc nhóm 15 nước thấp nhất. Căn cứ theo chỉ số năng lực cạnh tranh tổng hợp được công bố trong 3 năm qua, thứ hạng của Việt Nam liên tục giảm: hạng 61 năm 2023, hạng 74 năm 2024, hạng 77 năm 2025. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

Bảng 7: Thay đổi thứ hạng GCI của Việt Nam năm 2024 và 2025

Xem xét chỉ số năng lực cạnh tranh tổng hợp qua bảng trên có thể thấy 7 trong số 9 trụ cột của năng lực cạnh tranh của Việt Nam có thứ hạng giảm, trong đó đáng lưu ý là hiệu quả thị trường giảm 17 hạng, thể chế giảm 11 hạng, kinh tế vĩ mô giảm 9 hạng. Việt Nam đã có sự cải thiện thứ hạng về phát triển hạ tầng và trình độ kinh doanh, nhưng mức độ thăng hạng không nhiều (2 hạng). Điều đáng lưu ý là hầu hết các trụ cột bị giảm hạng đều có điểm xếp hạng giảm, nhất là lĩnh vực y tế và giáo dục cơ bản. Điều này cho thấy sự giảm hạng của các trụ cột phát triển của Việt Nam có nguyên nhân từ sự suy giảm năng lực cạnh tranh của chính Việt Nam chứ không chỉ là do sự tiến bộ của các nước. Đây là một cảnh báo thực sự đáng lo ngại.

Tóm lại, việc phân tích thực trạng những yếu tố cấu thành, nhân tố ảnh hưởng ở chương 2 cho thấy hiện tại Tisco là doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh so với các doanh nghiệp sản xuất thép nội địa. Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ hội nhập ngày càng sâu rộng với nền kinh tế quốc tế, mức độ cạnh tranh trong ngành thép trở nên gay gắt hơn. Tisco với năng lực cạnh tranh hiện tại sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi cạnh tranh với các đối thủ mạnh mang tầm cỡ quốc tế. Vì vậy Tiso phải coi việc nâng cao năng lực cạnh tranh là nhiệm vụ chiến lược của mình để duy trì sự phát triển bền vững trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Khóa luận: Giải pháp năng lực cạnh tranh của công ty Gang Thép

Luanvan

Khóa Luận, Kinh Tế Đối Ngoại