Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp “Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam, mình nhận thấy rằng đề tài không chỉ giúp bản thân vận dụng hiệu quả những kiến thức đã học vào thực tế mà còn góp phần củng cố, mở rộng hiểu biết và tích lũy kinh nghiệm quý báu cho công việc và chuyên môn sau này. Với mong muốn hỗ trợ các bạn sinh viên đang trong quá trình học tập và làm khóa luận, mình xin chia sẻ đề tài khóa luận tốt nghiệp: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam này như một tài liệu tham khảo hữu ích, hy vọng sẽ phần nào giúp các bạn định hướng tốt hơn khi nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp.
1. Thực trạng hệ thống bán lẻ tại Việt Nam
AT Kearney là tập đoàn nghiên cứu, tư vấn thị trường hàng đầu thế giới có trụ sở tại Hoa Kỳ. Kể từ năm 2020, AT Kearney tiến hành công bố các nghiên cứu thường niên về độ hấp dẫn đầu tư bán lẻ ở 30 thị trường thông qua chỉ số phát triển bán lẻ toàn cầu (GRDI). Chỉ số GRDI là nguồn thông tin khách quan đáng tin cậy giúp các tập đoàn bán lẻ ưu tiên các chiến lược đầu tư trên toàn cầu bằng việc đánh giá tiềm năng của các thị trường mới nổi dựa trên 25 tiêu chí.
Năm 2026, với 74 điểm, Việt Nam đứng thứ 4 về độ hấp dẫn của thị trường bán lẻ, sau Ấn Độ, Nga và Trung Quốc. So với năm 2025, Việt Nam bị thụt lùi 1 bậc, tuy nhiên thứ hạng này tiếp tục khẳng định triển vọng sáng sủa, sức hút đầu tư mạnh mẽ của thị trường bán lẻ Việt Nam.
- Bảng 6: Xếp hạng 10 thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất năm 2026
Hãng nghiên cứu toàn cầu RNCOS trong báo cáo “Phân tích công nghiệp bán lẻ Việt Nam” đã khẳng định Việt Nam là 1 trong bảy thị trường bán lẻ sinh lợi nhất thế giới.
Qua những kết quả nghiên cứu trên ta có thể thấy thị trường bán lẻ Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn và hầu như còn chưa được khai thác. Bên cạnh đó, điểm quan trọng nhất thúc đẩy các tập đoàn bán lẻ chú ý đến thị trường Việt Nam là những thành quả thực tế mà các nhà đầu tư, các tập đoàn và doanh nghiệp đang hoạt động trong hệ thống bán lẻ hiện đại đạt được khi mạnh dạn đi đầu kinh doanh trong lĩnh vực này tại Việt Nam. Những năm tới hứa hẹn sự phát triển bùng nổ của thị trường bán lẻ nói chung và nhiều thay đổi lớn về chất với hệ thống bán lẻ hiện đại nói riêng.
- Hiện nay ở Việt Nam, hệ thống bán lẻ được phân thành hệ thống bán lẻ truyền thống và hệ thống bán lẻ hiện đại.
Hệ thống bán lẻ truyền thống: là hệ thống phân phối bán lẻ hình thành một cách tự phát. Đó là mạng lưới rời rạc, kết nối một cách lỏng lẻo với các nhà sản xuất và người tiêu dùng. Hệ thống này bao gồm các chợ truyền thống, cửa hàng tạp hóa…do các gia đình tự kinh doanh và quản lý. Đây là hình thức bán lẻ đã hình thành từ lâu đời, hiện vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong kênh phân phối của Việt Nam. Nhược điểm của hệ thống này là các quan hệ buôn bán thường không liên tục và thiếu tính ổn định, thiếu sự lãnh đạo tập trung, hiệu quả hoạt động kém. Đồng thời nhà nước cũng khó kiểm soát được hoạt động kinh doanh của hệ thống này.Hiện nay mạng lưới các chợ phân bố rộng khắp trên cả nước với tổng số 9.603 chợ các loại, 160 chợ đầu mối cấp tỉnh thành và 4 chợ đầu mối cấp vùng bán hàng nông sản. Đa số các chợ có quy mô nhỏ với diện tích bình quân mỗi điểm bán hàng ở chợ thành thị là 11,7m2, ở nông thôn là 12.5m2. Các chợ này hầu hết hình thành tự phát, không ít chợ lấn chiếm lòng đường, vỉa hè gây mất trật tự an toàn xã hội. Chợ chủ yếu phục vụ nhu cầu thực phẩm, nhu yếu phẩm hàng ngày của người dân trong khu vực. chủ yếu dưới dạng lều lán tạm bợ, chỉ có 11,6% số chợ trên toàn quốc được xây dựng kiên cố. Hàng hóa ở chợ phần lớn không rõ nguồn gốc xuất xứ, không đảm bảo chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm…
Theo thống kê chưa đầy đủ, Việt Nam có khoảng 350.000 cửa hàng truyền thống, tiệm tạp hóa. Diện tích trung bình chỉ vào khoảng 14,8 m2/cửa hàng; phần lớn là trưng bày lộn xộn, cách tổ chức kinh doanh lạc hậu.
Hệ thống bán lẻ hiện đại: là hệ thống được tổ chức quy củ, hoạt động chuyên nghiệp. Hệ thống này bao gồm các siêu thị, trung tâm thương mại, các cửa hàng tiện lợi…với phương thức quản lý và sử dụng công nghệ hiện đại. Hệ thống này ngày càng mở rộng và là tương lai của ngành bán lẻ. Với ưu thế vượt trội so với phương thức bán lẻ truyền thống, hệ thống bán lẻ hiện đại sẽ dần dần thay thế hệ thống bán lẻ truyền thống. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Chỉ trong vòng 10 năm (2015-2025), hàng loạt các siêu thị, trung tâm thương mại, đã ra đời trên cả nước. Hệ thống bán lẻ hiện đại theo mô hình của các nước tiên tiến (gồm siêu thị, cửa hàng bách hóa, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi…) đã mang lại diện mạo mới cho hệ thống bán lẻ của Việt Nam.
Cấu thành của hệ thống phân phối ở nước ta chưa vững chắc và thiếu tính liên kết. Theo đánh giá của Bộ công thương, có tới 95% hoạt động phân phối bán lẻ hiện nay đang ở trong tình trạng manh mún, tự phát, thiếu ổn định và chưa bền vững, dễ bị tổ thương khi có biến động khách quan. Các doanh nghiệp chưa có sự thống nhất, đoàn kết trong phân phối hàng hóa. Khi nước ta mở cửa thị trường bán lẻ theo cam kết hội nhập, hàng loạt các tập đoàn nước ngoài sẽ tràn vào thị trường Việt Nam, lấn át và làm suy yếu nhanh chóng hình thức tổ chức phân phối bán lẻ nhỏ lẻ đang tồn tại.
Tính ưu việt của hệ thống bán lẻ hiện đại sẽ giúp mô hình này thay thế hệ thống bán lẻ truyền thống. Theo một công ty nghiên cứu thị trường, thị trường bán lẻ sẽ chịu sự chi phối ngày càng nhiều bởi kênh phân phối hiện đại khi hệ thống này ngày một mở rộng hơn. Nghiên cứu kênh bán lẻ hiện đại ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cho thấy tỷ trọng trong doanh thu bán lẻ của hệ thống phân phối này đã tăng từ 18% trong năm 2023 lên 23% năm 2024. Trong khi đó, kênh phân phối truyền thống giảm từ 82% xuống còn 77%. Xu hướng này cũng thể hiện rõ khi số lượng cửa hàng bán lẻ truyền thống ở thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội đang giảm từ 45.346 cửa hàng xuống còn 44.638 cửa hàng. Các chuyên gia dự báo xu hướng này sẽ còn tăng mạnh trong những năm tới khi thị trường bán lẻ Việt Nam hoàn toàn mở cửa.
Vào thời điểm hiện nay, tuy thị trường chưa mở cửa hoàn toàn nhưng đã có nhiều nhà bán lẻ hàng đầu thế giới đã có mặt tại Việt Nam. Có thể kể đến như Metro Cash & Carry (Đức), Big C của Bourbon (Pháp), Parkson thuộc tập đoàn Lion (Malaysia), Zen Plaza (Nhật Bản), Diamond Plaza (Hàn quốc). Các tập đoàn này đều đang hoạt động có hiệu quả và đang triển khai chiến lược phát triển mạng lưới siêu thị, trung tâm thương mại đầy tham vọng của mình trên phạm vi toàn quốc. Bên cạnh đó, Bộ kế hoạch và đầu tư thông báo một số tập đoàn bán lẻ hàng đầu thế giới đã đến khảo sát thị trường Việt Nam và bày tỏ ý định đầu tư. Trong số đó có Walmart (Mỹ)- nhà bán lẻ lớn nhất thế giới; Carefour (Pháp)- nhà bán lẻ thứ 2 thế giới; Tesco (Anh), nhà bán lẻ lớn thứ 6 trên toàn cầu, cùng nhiều tập đoàn Châu Á khác như Dairy Farm (Hồng Kông), Lotte (Hàn quốc) và South Asia Investment (Singapore)…
Việc Việt Nam mở của thị trường bán lẻ đã tạo điều kiện nhanh chóng phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại, đồng thời, tạo áp lực khiến các doanh nghiệp bán lẻ phải tự đổi mới, hoàn thiện mình theo hướng chuyên nghiệp.
2. Thực trạng phát triển của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
2.1 Thực trạng các nhân tố tác động đến hệ thống phân phối bán lẻ hiện đại tại Việt Nam
2.1.1. Chính trị luật pháp
Năm 2025 đánh dấu một cột mốc cực kỳ quan trọng trong nỗ lực hội nhập kinh tế thế giới của Việt Nam với sự kiện Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại thế giới WTO, đồng thời được hưởng quy chế thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) do quốc hội Mỹ thông qua. Cùng thời điểm đó, các cam kết gia nhập của Việt Nam bắt đầu có hiệu lực. Việt Nam cam kết mở cửa lĩnh vực dịch vụ phân phối hàng hóa, theo đó các hạn chế về vốn chủ sở hữu, mặt hàng kinh doanh sẽ được xóa bỏ sau 3 năm kể từ ngày gia nhập. Việc thành lập các đại lý cung cấp dịch vụ bán lẻ sẽ được cho phép trên cơ sở “Xem xét nhu cầu của nền kinh tế”.
Lộ trình hội nhập theo cam kết WTO của Việt Nam là:
- Mở rộng dịch vụ phân phối bằng cách tự do hóa bán buôn, bán lẻ và cấp quyền kinh doanh sau thời điểm gia nhập.
- Ngay khi Việt Nam gia nhập WTO, các tập đoàn phân phối lớn của nước ngoài được phép liên doanh với doanh nghiệp trong nước đầu tư kinh doanh bán sỉ và lẻ nhưng tỷ lệ vốn góp của phía nước ngoài không được vượt quá 49%. Kể từ ngày 1/1/2027, hạn chế vốn góp 49% được bãi bỏ.
- Kể từ ngày 1/1/2028, nhà đầu tư được phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, được phân phối cả hàng nhập khẩu và hàng sản xuất trong nước, mở cửa dịch vụ bán lẻ trực tiếp cho đại lý môi giới cá nhân. Tuy nhiên ta không mở cửa thị trường phân phối xăng dầu, dược phẩm, sách báo, tạp chí, băng hình, thuốc lá, gạo, đường và kim loại quý cho nước ngoài.
- Trong vòng 3 năm kể từ ngày gia nhập, công ty có vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực phân phối sẽ được phép cung cấp dịch vụ bán buôn, bán lẻ tất cả các sản phẩm sản xuất tại Việt Nam và nhập khẩu hợp pháp vào Việt
Nhờ thực hiện chính sách đổi mới, mở cửa và thực hiện thí điểm trong thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực phân phối, những ưu đãi đầu tư trong thời gian trước đã được sửa đổi bổ sung. Quan trọng nhất là danh mục ưu đãi đầu tư theo quy định của Luật Khuyến khích đầu tư trong nước (tháng 2/2021). Theo đó, các loại hình phân phối hiện đại theo mô hình của các nước tiên tiến như siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi…đã xuất hiện ngày càng nhiều ở các thành phố lớn của Việt Nam.
Đặc biệt, ngày 24/9/2023, Bộ thương mại (nay là Bộ Công Thương) đã ra quyết định số 1371/2023/QĐ-BTM về quy chế siêu thị, trung tâm thương mại nhằm tạo sự thống nhất, đồng bộ trong quy hoạch, xây dựng và quản lý hoạt động của các siêu thị, trung tâm thương mại; đồng thời bảo vệ người tiêu dùng. Quy chế này quy định về tài chính, về hàng hóa, dịch vụ và trách nhiệm quản lý hoạt động của loại hình siêu thị, trung tâm thương mại. Đây được coi là bước đột phá trong công tác quản lý nhà nước đối với hiện đại kinh doanh bán lẻ hiện đại. Quy chế này là công cụ quản lý hiệu quả của nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi và định hướng phát triển cho hệ thống bán lẻ hiện đại, chấm dứt tình trạng phát triển lộn xộn của các siêu thị, trung tâm thương mại.
2.1.2 Kinh tế Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Trong năm 2025 vừa qua, kinh tế phát triển với mức tăng trưởng 8,17%, thuộc loại cao trong khu vực và trên thế giới, là năm thứ 25 tăng trưởng liên tục.
Việt Nam nổi lên là một trong những nền kinh tế đang mở cửa và phát triển năng động nhất khu vực. Các chỉ số phát triển kinh tế đều cho kết quả khả quan đã khiến nhiều nhà đầu tư nước ngoài chú ý đến thị trường bán lẻ Việt Nam.
Trong các yếu tố kinh tế, điều mà các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm nhất khi lựa chọn thị trường để đầu tư là mức thu nhập bình quân đầu người (GDP). Theo nghiên cứu của tập đoàn Carrefour, mức thu nhập bình quân đầu người ở một đô thị Châu Á phải đạt tối thiểu 1000 USD/năm thì một nhà phân phối mới nên nghĩ đến việc mở một siêu thị, và để mở một đại siêu thị, mức GDP ít nhất phải đạt 2019 USD. Chỉ số này tại các đô thị lớn của Việt Nam đã đạt mức này. Điều này có thể giải thích tại sao thị trường bán lẻ Việt Nam trong vài năm trở lại đây lại thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài đến vậy.
Kết quả các cuộc điều tra mức sống các hộ gia đình do Tổng cục thống kê tiến hành cho thấy thu nhập bình quân 1 người/tháng theo giá thực tế đã tăng từ 295.000đ/người/tháng năm 2018 lên 356.100đ/người/tháng năm 2020-2021 và 484.400đ/người/tháng năm 2022-2023.
- Bảng 7: Thu nhập và chi tiêu bình quân 1 người/tháng theo giá thực tế phân theo thành thị và nông thôn
Theo nghiên cứu mới đây của tổng cục thống kê, GDP bình quân đầu người của Việt Nam năm 2024 đã đạt 10,1 triệu đồng, tương đương 638 USD. Sang năm 2025, con số này tăng lên 11,6 triệu đồng, tức là 725 USD, tăng 13,6%. Đây là một thuận lợi căn bản để phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại tại khắp các thành phố, đô thị lớn và vừa trên cả nước.
2.1.3 Xã hội
Hiện nay dân số Việt Nam đứng thứ 13 trên thế giới với 84 triệu người. Thị trường bán lẻ Việt Nam còn được đánh giá là tiềm năng do kết cấu dân số trẻ với hơn 50% dân số ở độ tuổi dưới 30, độ tuổi có mức tiêu dùng mạnh nhất.
Trung tâm Xúc tiến thương mại-đầu tư thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) đưa ra kết quả nghiên cứu đáng chú ý là: người tiêu dùng có mức chi tiêu từ 500 nghìn đồng trở lên tập trung chủ yếu ở độ tuổi 22-55 tuổi; trong đó, người tiêu dùng độ tuổi 22-35 có mức cho tiêu từ 500 nghìn đồng trở lên chiếm tới 39,91%, mức cao nhất trong các độ tuổi. Tiếp theo là những người từ 36-55 tuổi, chiếm 34,38%. Như vậy, những người trong độ tuổi tạo ra thu nhập (22-55 tuổi) là những người chi tiêu nhiều nhất, chiếm 70,29%. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Đồng thời, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cũng là một nhân tố có tác động tích cực đến sự phát triển của hệ thống bán lẻ hiện đại. Các đô thị lớn với mức sống ngày càng cao là những địa điểm tiềm năng để các nhà bán lẻ xem xét quyết định đầu tư.
- Bảng 8: Phân bố dân số qua các năm
Bảng thống kê trên cho thấy tỷ lệ dân cư sống tại thành thị tăng dần trong cả thời kỳ 2020-2025. Theo ước tính, tỷ lệ người dân sống ở thành thị ước đạt 33% năm 2029 và 45% năm 2040.Quá trình đô thị hóa tại Việt Nam trong những năm tới sẽ diễn ra mạnh mẽ, mang lại nhiều cơ hội để phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại.
2.1.4 Văn hóa
Thói quen đi chợ hàng ngày để mua thực phẩm tươi cho gia đình đã đi sâu vào đời sống của người dân Việt Nam, thậm chí đã trở thành nét văn hóa. Ở vùng nông thôn, chợ và những cửa hàng truyền thống là hình ảnh tiêu biểu cho văn hóa làng xã. Những thói quen này không dễ thay đổi trong thời gian ngắn.
Tuy nhiên, đời sống công nghiệp ngày càng bận rộn khiến cho quỹ thời gian dành cho mua sắm của người dân, nhất là tại các thành thị, giảm đi rất nhiều. Trên thực tế, mặc dù tâm lý mua sắm chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày với số lượng nhỏ vẫn còn tồn tại, nhưng tác phong công nghiệp và việc phụ nữ ngày càng bận rộn hơn với công việc khiến cho thói quen mua sắm đang dần thay đổi. Phụ nữ không có nhiều thời gian để đi chợ lựa chọn các sản phẩm riêng lẻ, thay vào đó là việc mua sắm tại một địa điểm tập trung các mặt hàng với khối lượng lớn đủ để tiêu dùng trong tuần hoặc 10 ngày cho gia đình. Do vậy, tiêu chí tiện lợi ngày càng được đề cao. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Đời sống được cải thiện khiến cho thị hiếu và thói quen mua sắm của người Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ có nhiều thay đổi lớn. Ngày nay đi mua sắm không chỉ là để đáp ứng nhu cầu các sản phẩm tiêu dùng hàng ngày mà còn là một hình thức giải trí và thư giãn. Hiện nay, tỷ lệ quỹ tiêu dùng cuối cùng so với GDP của Việt Nam đang thuộc loại cao so với các nước trong khu vực (trên 70%), trong khi của Singapore là 55,9%, Malaysia 58,2% và Thái Lan 67,7%…
Mới đây, công ty nghiên cứu thị trường AC Nielsen công bố: Người tiêu dùng Việt Nam xếp thứ năm trên toàn thế giới về chỉ số lạc quan tiêu dùng GCCI (Global Consumer Confidence Index). Đây là cuộc khảo sát chỉ số niềm tin diễn ra từ tháng Tư đến tháng Năm và phản ánh tâm lý người tiêu dùng của 47 nước trong sáu tháng đầu năm 2026.
Theo báo cáo này, chỉ số niềm tin của người tiêu dùng Việt Nam đang ở mức cao kỷ lục, đạt 118 điểm và tăng lên 12 điểm so với nửa đầu năm 2025 trong khi chỉ số này trên toàn cầu giảm hai điểm so với cuối năm 2025. Với việc xếp thứ 5 trong chỉ số GCCI này, người tiêu dùng Việt Nam được đánh giá là một trong top 5 quốc gia lạc quan nhất. Cũng theo nghiên cứu này, Việt Nam nằm trong top 10 nước mà người tiêu dùng lạc quan nhất ở tình hình tài chính cá nhân trong 12 tháng tiếp theo.
Những nghiên cứu trên cho thấy người tiêu dùng Việt Nam đang ngày càng chi tiêu mua sắm nhiều hơn. Bên cạnh đó, những thay đổi trong lối sống cũng là điều kiện thuận lợi để phát triển của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
2.1.5 Khoa học công nghệ
Công nghệ thông tin đang được các nhà bán lẻ hiện đại sử dụng rộng rãi. Máy vi tính, mạng toàn cầu internet, mạng viễn thông liên lạc…phát triển cho phép các nhà bán lẻ dự báo tốt hơn về thị trường, kiểm soát hàng tồn kho, kiểm soát chi phí, đặt hàng qua mạng với các nhà sản xuất hoặc nhà bán buôn, sử dụng email liên lạc giữa các đơn vị kinh doanh…
Công nghệ mới còn được áp dụng ở hệ thống thanh toán bằng máy quét, các máy camera theo dõi chống trộm cắp, chuyển khỏan điện tử, trao đổi dữ liệu điện tử, cải thiện hệ thống xử lý hàng hóa…
2.2 Đánh giá thực trạng hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
2.2.1 Các thành tựu đạt được
2.2.1.1 Hệ thống bán lẻ hiện đại đang phát triển nhanh và hứa hẹn nhiều tiềm năng
Cùng với việc mở cửa nền kinh tế, mức sống của người dân ngày một cao, dẫn đến tất yếu khách quan là sự phát triển không ngừng của kênh phân phối hiện đại trong nền kinh tế quốc dân. Sự phát triển mạnh mẽ này được thể hiện rõ nét trong vòng 5 năm trở lại đây, khi các đại siêu thị, siêu thị, trung tâm thương mại mở ra ngày càng nhiều tại các thành phố lớn.
Chúng ta có thể khái quát quá trình phát triển của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam qua sự hình thành và phát triển của siêu thị- mô hình bán lẻ hiện đại tiêu biểu nhất, với 3 giai đoạn chính sau đây:
- Thời kỳ 2012-2016: Những siêu thị đầu tiên ra đời và mạng lưới dần được mở rộng.
Ở Việt Nam, siêu thị đầu tiên xuất hiện tại thành phố Hồ Chí Minh khi công ty Xuất nhập khẩu nông sản và tiểu thủ công nghiệp Vũng Tàu Sinhaco khai trương siêu thị Minimart vào tháng 10/2012. Tuy nhiên siêu thị này có quy mô nhỏ, hàng hóa chưa phong phú, chủ yếu phục vụ khách hàng là người nước ngoài. Sau siêu thị Sinhaco, hàng loạt các siêu thị khác ra đời tại các khu trung tâm như quận 1, quận 3, quận 5 rồi phân bố lan ra các khu vực ven đô như quận Tân Bình, Gò Vấp…
Tại Hà Nội, siêu thị mở ra đầu tiên là siêu thị thuộc trung tâm thương mại Đinh Tiên Hoàng (1/2014) và Minimart Hà Nội (3/2014) tại tầng 2 chợ Hôm. Đến cuối năm 2014, Việt Nam có 10 siêu thị lớn nhỏ nằm ở 6 tỉnh thành phố lớn trên cả nước.
- Thời kỳ từ 2017-2022: Hệ thống bán lẻ hiện đại ngày càng mở rộng và kinh doanh chuyên nghiệp hơn.
Trong giai đoạn này, các mô hình kinh doanh thiếu bài bản dần bị đào thải do áp lực cạnh tranh. Các siêu thị tồn tại và phát triển là nhờ áp dụng quản lý khoa học, không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng dịch vụ. Năm 2019 cũng là năm đầu tiên các tập đoàn bán lẻ đa quốc gia thâm nhập vào thị trường Việt Nam với việc khai trương siêu thị Metro Cash&Carry. Trong giai đoạn này, các trung tâm thương mại lớn đã ra đời, tiêu biểu là Hà Nôi Tower, Starbowl, Tràng Tiền Plaza…
- Thời kỳ 2023 đến nay: Hệ thống bán lẻ hiện đại phát triển bùng nổ
Thị trường bán lẻ Việt Nam nổi lên là “miếng bánh” hấp dẫn nhiều tập đoàn bán lẻ nước ngoài. Do đó, làn sóng đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực bán lẻ ngày một mạnh mẽ. Hệ thống bán lẻ hiện đại phát triển sôi động với nhiều mô hình kinh doanh đa dạng như đại siêu thị, trung tâm thương mại, tổ hợp mua sắm, siêu thị kinh doanh tổng hợp, siêu thị chuyên doanh…
Theo thống kê của Bộ Công Thương, tính đến ngày 30/9/2024, cả nước có 265 siêu thị, tăng 26,5 lần so với 10 năm trước đó. Hơn nữa, các siêu thị cũng phân bố rộng tại 32/64 tỉnh thành. Đó là chưa kể tới khoảng 20 siêu thị và 35 trung tâm thương mại đang được triển khai xây dựng. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Về sự phân bố các siêu thị: hiện nay siêu thị tập trung nhiều nhất ở Hà Nội (38%), tiếp theo là thành phố Hồ Chí Minh (33%). Hải Phòng chiếm 4% tổng số siêu thị cả nước, các thành phố khác là Đà Nẵng, Cần Thơ, Kiên Giang, Thanh Hóa cùng là những nơi chiếm 2% số siêu thị cả nước. 17% còn lại nằm rải rác ở các tỉnh khác.
Như vậy có thể thấy, trải qua gần 14 năm phát triển, hệ thống bán lẻ hiện đại nói chung và siêu thị nói riêng tại Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ. Hiện nay hệ thống này đã thỏa mãn được phần nào nhu cầu mua sắm của người dân các thành phố lớn có mức thu nhập khá trở lên.
Tốc độ tăng trưởng hàng năm của kênh phân phối hiện đại này khoảng 15%-20%, cao hơn tốc độ tăng trưởng của ngành bán lẻ khác (10%) và của nền kinh tế (7%-8%). Một số siêu thị có phương thức kinh doanh hiệu quả đã đạt mức tăng trưởng cao trong thời gian qua: Chuỗi siêu thị Maximark có mức tăng trưởng bình quân từ năm 2012 đến 2024 là trên 20%; chuỗi siêu thị Co.op Mart có mức tăng trưởng bình quân giai đoạn 2019-2023 là 30%. Năm 2024 đạt tốc độ tăng doanh thu toàn chuỗi là 20-25% (riêng mặt hàng rau quả, thực phẩm tươi sống có tốc độ tăng trưởng 30%).
Lợi nhuận trong kinh doanh siêu thị cũng ở mức khả quan. Với mức lợi nhuận trung bình từ 10-15% trong doanh thu hàng nội và 15-20% trong doanh thu hàng ngoại, kinh doanh siêu thị thực sự là sự lựa chọn đầu tư hấp dẫn.
Hoạt động kinh doanh của các trung tâm thương mại cũng có nhiều tín hiệu đáng mừng. Riêng thành phố Hồ Chí Minh hiện đang có hơn 10 trung tâm thương mại lớn hoạt động rất có hiệu quả như Diamond Plaza với tổng diện tích cho thuê 8.000m2 và đạt hiệu suất xấp xỉ 100%, trung tâm thương mại Sài Gòn với tổng diện tích cho thuê 9.000m2 và hiệu suất 94%, Zen Plaza chuyên về lĩnh vực thời trang với 6.817m2 diện tích cho thuê, trung tâm thương mại Parkson với 17.000m2, Saigon Tax Plaza với 14.760m2 cho thuê đều có hiệu suất đạt 100%. Trung tâm thương mại lớn nhất hiện nay là Thuận Kiều Plaza với tổng diện tích 21.797m2 cũng đang hoạt động có hiệu quả. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Hà Nội tuy đi sau trong lĩnh vực này song hiện cũng đang có 3 trung tâm thương mại lớn là Vincom City Tower, Tràng Tiền Plaza hay Bourbon Thăng Long (Big C). Hàng loạt trung tâm thương mại tại các thành phố lớn khác như Nha Trang, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, cùng một số lượng không nhỏ hệ thống các siêu thị mọc lên khắp mọi nơi và hầu hết đều đạt được hiệu suất cho thuê, đang tạo được sức hút lớn đối với người tiêu dùng.
Hàng loạt các dự án lớn đang được triển khai trong lĩnh vực bán lẻ cũng cho thấy hệ thống bán lẻ hiện đại đang và sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới. Có thể kể đến các trung tâm thương mại, siêu thị hiện đại đang được xây dựng hoặc mới đi vào hoạt động trên khắp cả nước như: Atex Building, Hùng Vương Plaza (khai trương vài quý 1/2026), Trung tâm thương mại Hiệp Phú, Bình Phú, Saigon Paragon, Times Square, Saigon Pearl (2027), Trung tâm thương mại Satra, Tản Đà, Saigon M&C Tower (Spaceship cũ), Sports City tại TP.HCM; hay Tổ hợp thương mại Cầu Giấy, Ciputra Mall, The Garden, I.C.C Building, Luxury Mall, Pacific Place, Mê Linh Plaza, Việt Tower, Syrena, Parkson ở Hà Nội, Vĩnh Trung Plaza; Tháp Indochina Riverside, Sông Hàn Plaza ở Đà Nẵng; Nha Trang Centre ở thành phố Nha Trang…
2.2.1.2 Phương thức kinh doanh được cải thiện theo hướng hiện đại và chủ động hơn
Bên cạnh những thay đổi về lượng, hoạt động kinh doanh của các siêu thị, trung tâm thương mại còn có sự thay đổi về chất. Các nhà quản lý siêu thị, trung tâm thương mại đã chủ động xây dựng chiến lược đầu tư lâu dài, tạo nguồn hàng ổn định mang tính cạnh tranh cao, đồng thời không ngừng nâng cao chất lượng phục vụ để làm hài lòng khách hàng.
- Về hàng hóa trong siêu thị
Thời gian đầu mới xuất hiện siêu thị, hầu hết hàng hóa trong siêu thị là hàng ngoại nhập. Hiện nay, hàng Việt Nam chất lượng cao trong siêu thị đã chiếm tới 85%. Bình quân mỗi siêu thị có 2.000-3.000 nhà cung cấp hàng hóa là các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong nước. Lựa chọn nguồn hàng từ các doanh nghiệp trong nước cùng là quyết sách kinh doanh của các chuỗi cửa hàng tiện lợi, tiêu biểu nhất là hệ thống G7 Mart với chiến lược liên kết với các doanh nghiệp sản xuất trong nước để tạo sức mạnh cho hệ thống. Xu hướng các doanh nghiệp đầu tư vốn, đặt hàng cho nhà sản xuất mang thương hiệu riêng của từng siêu thị cũng là một cách để đảm bảo về chất lượng. Saigon Co.op đã trực tiếp ký hợp đồng cung cấp hàng hóa với các công ty đánh bắt thủy hải sản ở Bình Thuận để đảm bảo nguồn hàng tươi sống, có giá bán cạnh tranh. Metro đã bỏ ra khá nhiều vốn cho việc tập huấn kiến thức sau thu hoạch cho các nhà vườn, đồng thời hỗ trợ họ trong việc xây dựng và phát triển thương hiệu hướng đến xuất khẩu…
Chính nhờ sự khai thác hiệu quả nguồn hàng trong nước đã giúp các nhà bán lẻ hiện đại chủ động hơn về nguồn hàng, đảm bảo nguồn cung ổn định, tiết kiệm chi phí và tăng hiệu quả kinh doanh. Điều này góp phần tạo ra nhiều lợi ích cho xã hội vì người tiêu dùng được mua hàng tốt với giá rẻ hơn, các nhà sản xuất trong nước có kênh phân phối hiệu quả đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng, tạo động lực thúc đẩy sản xuất phát triển. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
- Về phương thức kinh doanh
Các siêu thị, trung tâm thương mại luôn không ngừng nỗ lực để đem lại sự thỏa mãn tối đa cho khách hàng. Các siêu thị, trung tâm thương mại được xây dựng mới ngày càng hiện đại, tiện nghi, bài trí đẹp mắt hơn để thu hút khách hàng. Đồng thời, họ còn áp dụng các chương trình khuyến mãi lớn, tổ chức trao thẻ khách hàng thân thiết (mua hàng được giảm giá), tặng thẻ mua hàng, giữ xe miễn phí…Nhiều doanh nghiệp đã tạo được phong cách riêng trong bài trí, phục vụ, tạo ấn tượng tốt cho khách hàng. Để tạo sự thuận lợi, hầu hết các siêu thị, trung tâm thương mại đã đặt máy rút tiền tự động, mở trang web quảng cáo, bán hàng qua mạng, thanh toán điện tử…
Trong hệ thống bán lẻ tại Việt Nam đang nổi lên 1 xu thế kinh doanh mới là chuyên môn hóa mặt hàng, tiêu biểu nhất là loại hình siêu thị, trung tâm thương mại chuyên doanh một nhóm hàng nhất định như điện tử, điện thoại di động, mỹ phẩm thời trang…Các siêu thị chuyên doanh gần đây phát triển mạnh và ngày càng chứng tỏ ưu thế của mình. Đến với những siêu thị, trung tâm thương mại này, người mua được lựa chọn thoải mái sản phẩm của nhiều nhà sản xuất khác nhau với chất lượng đảm bảo, tiện lợi hơn nhiều so với phải đến từng cửa hàng riêng lẻ. Ngoài ra, họ còn được tư vấn và hưởng các dịch vụ chăm sóc khách hàng, bảo hành, khuyến mại lớn từ nhà bán lẻ. Các doanh nghiệp tiêu biểu nhất trong kinh doanh hàng điện máy là Sài Gòn Nguyễn Kim-doanh nghiệp đi tiên phong trong lĩnh vực này và hiện vẫn đang dẫn đầu về thị phần, Pico Plaza, Caring. Các siêu thị, trung tâm thương mại chuyên về thời trang có Diamond Plaza, Zen Plaza, Ruby Plaza (chuyên về trang sức và mỹ phẩm), Vinatex của Tập đoàn dệt may Việt Nam có 36 điểm bán hàng trong cả nước với 11 siêu thị, sáu siêu thị mi-ni và 19 cửa hàng thời trang. Các siêu thị, trung tâm thương mại kinh doanh nội thất lớn có thể kể đến: Melinh Plaza (tổ hợp thương mại vật liệu xây dựng và trang trí nội thất), Phố xinh, Nhà đẹp, An Duong Home Centre…Loại hình siêu thị này đang phát triển nhanh nhưng so với nhu cầu mua sắm của người dân thì số lượng trên vẫn rất khiếm tốn. Do vậy có thể dự đoán hình thức bán lẻ chuyên doanh này sẽ tiếp tục bùng nổ trong thời gian tới.
- Về giá cả
Gần đây đã có sự thay đổi đáng kể trong giá cả hàng hóa trong hệ thống bán lẻ hiện đại so với chợ. Nếu vài năm trước, người tiêu dùng còn có tâm lý e ngại hàng hóa trong siêu thị, trung tâm thương mại thường cao hơn ở chợ thì nay đã có nhiều siêu thị bán hàng với giá tương đương, thậm chí rẻ hơn ở chợ. Nét mới này của hệ thống bán lẻ hiện đại đã phần nào giải thích tại sao ngày càng nhiều người tiêu dùng lựa chọn mua sắm tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi.
- Về các dịch vụ gia gia tăng
Các trung tâm thương mại đã kết hợp mua sắm với các hoạt động vui chơi giải trí, thể thao, nghỉ ngơi thư giãn, ăn uống của khách hàng. Các cửa hàng tiện lợi cũng đang tìm cách tạo sự thuận tiện nhất trong mua sắm cho khách hàng. Ngoài việc áp dụng phát triển tự chọn, lợi thế về địa điểm thuận lợi cho mua sắm các mặt hàng thực phẩm, giờ mở cửa dài (có thể là 24/24h), các cửa hàng này còn tạo các dịch vụ gia tăng cho khách hàng. G7 Mart áp dụng “Thẻ tiện lợi”, “Dịch vụ thanh toán tiện lợi” cho khách hàng không có thời gian cho những công việc như thanh toán tiền điện, điện thoại, nước, internet…
Chuỗi cửa hàng tiện lợi Small Mart 24h/7 thuộc công ty Trách nhiệm hữu hạn dịch vụ thương mại Phạm Trang lại có thêm dịch vụ giao báo, sữa và bánh ngọt buổi sáng cho các hộ gia đình, giao hàng tận nhà cả ngày lẫn đêm trong bán kính 5km của cửa hàng. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
2.2.1.3 Thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân, hình thành nét văn minh thương mại
Nếu như chỉ 7,8 năm trước đây, siêu thị chủ yếu phục vụ người nước ngoài và người Việt Nam có thu nhập cao thì nay, khách hàng đến với siêu thị là những người có thu nhập trung bình trở lên. Đi siêu thị, trung tâm thương mại không còn là thói quen xa xỉ mà đã trở thành hoạt động mua sắm bình thường trong một số bộ phận dân cư thành thị. Người tiêu dùng Việt Nam đã làm quen nhanh chóng và hào hứng với phương thức tự chọn hay tự phục vụ trong siêu thị hay trung tâm thương mại. Trước đây, ở thời bao cấp, hàng hóa khan hiếm, người tiêu dùng phải xếp hàng dài để chờ mua thực phẩm. Sự lựa chọn cũng ít hơn, phong cách phục vụ theo kiểu cửa quyền hách dịch. Ngày nay, với phương thức bán lẻ hiện đại, khách hàng được đặt vào vị trí trung tâm. Thành công trong kinh doanh siêu thị, cửa hàng tiện lợi gắn liền với sự hài lòng của khách hàng. Người kinh doanh nào tạo được nhiều giá trị gia tăng nhất cho người mua sẽ thành công.
Hệ thống bán lẻ hiện đại mang đến cho người tiêu dùng sự tiện lợi, thoải mái trong mua sắm với sự lựa chọn đa dạng, hàng hóa đảm bảo chất lượng, giá thành hợp lý. Có thể thấy người tiêu dùng là những người được hưởng lợi nhiều nhất từ việc phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại.
Trên thực tế, các siêu thị, trung tâm thương mại đang ngày càng trở nên quen thuộc với cả tầng lớp bình dân. Khảo sát của Co.op Mart cho thấy trong những năm gần đây tại các thành phố Mỹ Tho, Long Xuyên, Phan Thiết…, có đến 50% những người mua sắm chính trong các hộ gia đình từng có mua hàng tại siêu thị (mặc dù các thành phố trên chưa có siêu thị) và có đến hơn 85% những người được phỏng vấn sẵn sàng đi mua sắm tại siêu thị nếu có loại hình này tại thành phố của họ. Riêng tại thị trường TP.HCM, mức gia tăng chi dùng của các hộ gia đình cho loại hình siêu thị trong giai đoạn 2022 -2025 bình quân khoảng 35%/năm.
Sự phát triển bùng nổ của siêu thị trong những năm gần đây đã góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân. Giờ đây, người tiêu dùng không chỉ quan tâm tới giá cả mà đã dành sự ưu tiên hơn đến chất lượng, an toàn vệ sinh của hàng hóa.
2.2.1.4 Các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đang có những chiến lược cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh
Để có thể cạnh tranh với các tập đoàn bán lẻ hùng mạnh của nước ngoài khi thị trường hoàn toàn mở cửa, các doanh nghiệp Việt Nam đang khẩn trương tự hoàn thiện mình bằng cách mở rộng mạng lưới phân phối và tiến hành kinh doanh theo chuỗi. Đồng thời, các nhà bán lẻ nội địa đã ý thức được là phải liên kết để tạo sức mạnh tổng thể để chuẩn bị cho cạnh tranh.
Với chiến lược không ngừng mở rộng mạng lưới, phát triển thêm cơ sở mới, một số doanh nghiệp đã và đang hình thành loại hình kinh doanh bán lẻ hiện đại của riêng mình để từng bước vận hành theo mô hình chuỗi và hoạt động ngày càng chuyên nghiệp. Doanh nghiệp trong nước có Tổng công ty thương mại Sài Gòn với thương xá Tax; liên hiệp hợp tác xã thương mại thành phố Hồ Chí Minh với chuỗi siêu thị Co-op Mart và 30 cửa hàng nhỏ khác, công ty Trách nhiệm hữu hạn thương mại-dịch vụ An Phong với 4 siêu thị Maximark; công ty Trách nhiệm hữu hạn thương mại-dịch vụ Đông Hưng với 8 siêu thị Citimart ở thành phố Hồ Chí Minh và 9 siêu thị khác trên cả nước, các thành viên của tổng công ty dệt may Việt Nam với thương hiệu Vinatex, Fivimart đã có 5 siêu thị ở Hà Nội… Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Các doanh nghiệp Việt Nam đã ý thức được áp lực cạnh tranh lớn khi thị trường hoàn toàn mở cửa, do đó họ đang khẩn trương củng cố hệ thống bán lẻ hiện có, đồng thời nhanh chóng mở rộng mạng lưới kinh doanh. Các doanh nghiệp đang tăng tốc và chủ động xây dựng cho mình chiến lược phát triển trong tình hình mới. Các nhà bán lẻ Việt Nam đang tận dụng lợi thế sân nhà, hiểu rõ thị hiếu, tập quán mua sắm của người Việt Nam để củng cố thị phần của mình trong kinh doanh bán lẻ.
Mặc dù mới ra đời năm 1989 hệ thống siêu thị Coop Mart có vốn ban đầu 100 triệu đồng đến nay tổng tài sản trị giá vài trăm tỷ đồng với gần 25 siêu thị hoạt động chủ yếu ở các tỉnh miền Nam. Với tham vọng củng cố vị trí nhà phân phối số một của Việt Nam, Saigon Coopmart đã đề ra mục tiêu cụ thể là đến 2029 sẽ có 40 siêu thị trên địa bàn cả nước. Đồng thời, công ty mở rộng và đầu tư trang thiết bị hiện đại cho trung tâm phân phối để đủ sức dự trữ hàng hoá lớn cho các kênh phân phối trong hệ thống, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2019 vào công tác quản lý.
Công ty Thương mại Sài Gòn (SATRA) có 48 doanh nghiệp trực thuộc, đang hợp tác doanh nghiệp nhiều tỉnh để phát triển các chợ đầu mối, hình thành trung tâm phân phối cho khu vực nông thôn, tiến tới cung ứng hàng hóa cho các siêu thị bán lẻ tại thành phố. Công ty đã đề ra chương trình phát triển hệ thống phân phối của mình bằng cách nâng cấp các cơ sở hiện có như: xây dựng mới các siêu thị, trung tâm thương mại và chợ đấu mối lớn với số vốn mỗi dự án lến đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng.
Hệ thống siêu thị Vinatex Mart trực thuộc Tổng công ty dệt may Việt Nam (Vinatext) đã thành lập 36 điểm bán hàng trong cả nước với 11 siêu thị, sáu siêu thị mini và 19 cửa hàng thời trang, phấn đấu đến năm 2029 hệ thống bán lẻ của Vinatext sẽ được mở rộng tại tất cả các tỉnh, thành phố trong cả nước.
Công ty Trung Nguyên cùng các đối tác đang triển một dự án đầy tham vọng: G7 Mart. Theo đó, nhóm thực hiện dự án này sẽ tranh thủ khoảng thời gian quá độ để triển khai một hệ thống bán lẻ trên cả nước. Mới đây công ty đã khai trương đồng loạt 500 cửa hàng tiện ích G7 Mart có số vốn đầu tư 100-200 triệu đồng/cửa hàng. G7 Mart cũng sẽ hình thành 100 trung tâm cung ứng hàng hóa trên nền các đại lý bán sỉ, phấn đấu đến năm 2029 có 10.000 cửa hàng tiện ích, 18 kho bán sỉ và 7 trung tâm thương mại. Đây có thể là một cách đi phù hợp, vì G7 chọn cho mình một mô hình riêng, phù hợp với những thị trường nhỏ và thói quen mua bán của người dân Việt Nam.
Công ty Trách nhiệm hữu hạn Phú Thái (Hà Nội) có tốc độ tăng trưởng liên tục 40%/năm, hiện có sáu công ty thành viên, 12 trung tâm phân phối chính và tám trung tâm kho vận. Ngoài ra Phú Thái còn có 100 nhà phân phối phụ, hơn 3.000 đại lý bán sỉ, 300 cửa hàng trọng điểm và 50.000 đại lý bán lẻ. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Tổng công ty thương mại Hà Nội (HAPRO) từ nay đến năm 2029 sẽ cải tạo xây mới bốn tổng kho hàng hóa, 25 trung tâm thương mại, 100 siêu thị, 220 cửa hàng tiện ích và 50 cửa hàng ăn uống dịch vụ với tổng vốn đầu tư gần 5.000 tỷ đồng.
Ngoài chiến lược mở rộng chuỗi kinh doanh, các nhà bán lẻ Việt Nam đã bắt đầu thực hiện liên kết. Gần đây, bốn doanh nghiệp lớn trong ngành phân phối bán lẻ Việt Nam bao gồm tổng công ty thương mại Sài Gòn (Satra), tổng công ty thương mại Hà Nội (Hapro), Liên hiệp hợp tác xã thương mại thành phố Hồ Chí Minh (Saigon Co-op) và công ty Trách nhiệm hữu hạn Phú Thái (Phú Thái Group) vừa ký bản hợp tác thành lập công ty cổ phần đầu tư và phát triển hệ thống phân phối Việt Nam (VDA) với hệ thống hậu cần thống nhất và chuyên nghiệp, nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trên lĩnh vực phân phối. Đồng thời, VDA sẽ mua bán, sáp nhập các doanh nghiệp khác để tạo thành một tập đoàn phân phối số 1 tại Việt Nam và đầu tư ra nước ngoài.
Chiến lược liên kết được thể hiện rõ nhất qua sự ra đời của Hiệp hội bán lẻ Việt Nam. Theo Quyết định 1159 QĐ/BNV về việc thành lập hiệp hội các nhà bán lẻ, ngày 16/10/2026, tại Hà Nội, Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) đã chính thức ra mắt với gần 100 thành viên. AVR hoạt động với mục đích chính là tập hợp, đoàn kết, hợp tác, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các hội viên để xây dựng và phát triển lĩnh vực dịch vụ bán lẻ thành một hệ thống bán lẻ có quy mô lớn, tính chuyên nghiệp cao và có uy tín trên toàn quốc và trên trường quốc tế. Hoạt động của AVR cũng sẽ tập trung hỗ trợ, nâng cao năng lực cho các nhà bán lẻ Việt Nam, đồng thời sẽ phát huy vai trò của mình trong việc tham gia với các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình hoạch định cơ chế, chính sách có liên quan đến loại hình kinh doanh bán lẻ nhằm tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng trong thị trường bán lẻ. AVR ra đời đã đáp ứng kịp thời nhu cầu liên kết giữa các nhà bán lẻ Việt Nam, qua đó tạo nên sức mạnh tập thể cho các nhà bán lẻ trong nước để có thể tự bảo vệ quyền lợi và lợi ích chính đáng của mình trong bối cảnh các nhà bán lẻ lớn trên thế giới đầy kinh nghiệm và tiềm lực tài chính sắp gia nhập thị trường Việt Nam.
Rõ ràng các doanh nghiệp trong nước đang nỗ lực để đứng vững trên sân nhà. Liên kết, tận dụng lợi thế thị trường hiện có, nâng cấp mạng lưới phân phối bán lẻ truyền thống thành một hệ thống bán lẻ hiện đại là bước đi đúng đắn để có thể tồn tại trong cuộc cạnh tranh khốc liệt với các tập đoàn bán lẻ nước ngoài.
Những thành tựu của hệ thống bán lẻ hiện đại đã góp phần thay đổi diện mạo của hệ thống phân phối trong nước, mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng và nền kinh tế. Sự phát triển mạnh mẽ về cả mặt lượng và chất của các siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi trong thời gian qua cho thấy bước chuyển mình mạnh mẽ trong thị trường bán lẻ ở Việt Nam theo hướng hiện đại hóa. Xây dựng hệ thống bán lẻ hiện đại là một xu thế tất yếu khi đời sống được cải thiện. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu trên, hệ thống bán lẻ Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều yếu kém cần khắc phục.
2.2.2 Các mặt tồn tại Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
2.2.2.1 Hệ thống bán lẻ hiện đại còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường
Theo số liệu của Bộ Công Thương, hàng hóa đến tay người tiêu dùng chủ yếu vẫn qua hệ thống chợ (khoảng 40%) và qua hệ thống các cửa hàng bán lẻ độc lập (khoảng 44%). Hàng bán qua hệ thống phân phối hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi… chỉ mới chiếm khoảng 10%; còn lại 6% là do nhà sản xuất trực tiếp bán thẳng.
- Biểu đồ 9: Tỷ trọng hàng hóa bán lẻ qua các phương thức phân phối
Nếu như tỷ trọng bán lẻ hàng hóa qua siêu thị và trung tâm thương mại ở Trung Quốc là 30%-40%, Thái Lan là trên 40%, Singapore 60%-70%, Mỹ trên 90%…thì con số 10% hàng hóa tiêu thụ qua kênh bán lẻ hiện đại của Việt Nam còn quá khiêm tốn. Theo các chuyên gia trong ngành phân phối đánh giá, các trung tâm siêu thị lớn ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh mới chỉ đáp ứng được 20%-30% nhu cầu tiêu dùng của khách hàng có mức sống trên trung bình 70%-80% còn lại vẫn phải vào các cửa hàng nhỏ lẻ mua sắm.
- Bảng 10: Kênh phân phối một số mặt hàng tiêu dùng
Số lượng siêu thị tăng nhanh trong thời gian qua nhưng quy mô còn quá nhỏ bé. Nhìn chung, đa phần các siêu thị ở Việt Nam đều có quy mô nhỏ hẹp và mới chỉ dừng ở mức độ các cửa hàng tự chọn chứ chưa phải là tự phục vụ, đúng với nghĩa siêu thị. Nhưng tình trạng lạm dụng tên gọi siêu thị, trung tâm thương mại diễn ra phổ biến.
Theo tiêu chuẩn của Bộ Công Thương, hiện cả nước có đến 33% số lượng siêu thị chưa đáp ứng được tiêu chuẩn phân hạng siêu thị, 44,7% số siêu thị thuộc tiêu chuẩn hạng III, 11,7% thuộc hạng II và chỉ có khoảng 10,6% đạt tiêu chuẩn siêu thị hạng I. Đa số các siêu thị loại III và không được phân loại hàng hóa nghèo nàn, giá bán thiếu cạnh tranh, dịch vụ khách hàng còn kém. Hiệu quả kinh doanh chưa cao và không ổn định, công tác quản lý hoạt động kinh doanh còn nhiều yếu kém.
- Biểu đồ 11 : Phân hạng siêu thị năm 2024 theo tiêu chuẩn quy định trong Quy chế siêu thị và trung tâm thương mại
Biểu đồ trên cho thấy tới 1/3 số siêu thị hiện nay chưa đáp ứng theo tiêu chuẩn siêu thị. Tỷ lệ siêu thị đạt hạng I và II còn thấp (22%), điều này cho thấy phần lớn siêu thị trong thời gian qua đã hình thành tự phát với các siêu thị quy mô nhỏ.
2.2.2.2 Quản lý của nhà nước với hệ thống bán lẻ hiện đại còn lỏng lẻo
Cho đến nay, nhà nước chưa thực sự chú trọng việc xây dựng chiến lược, quy hoạch cụ thể về phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại. Bên cạnh đó, còn thiếu các quy định, tiêu chuẩn để quản lý và làm cơ sở cho công tác quy hoạch và định hướng phát triển, dẫn đến trong một thời gian dài các loại hình phân phối hiện đại phát triển mang tính tự phát. Tuy đã có chủ trương phát triển ngành thương mại nội địa nhưng đến nay nhà nước chưa có cơ chế, chính sách hỗ trợ nào cụ thể để tạo điều kiện cho phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Quy chế siêu thị, trung tâm thương mại đã ban hành song còn nhiều hạn chế và bất cập. Thứ nhất là tính thực thi của quy chế chưa cao. Qua kiểm tra của Sở thương mại các tỉnh, thành phố có rất nhiều siêu thị vi phạm quy chế nhưng việc xử lý còn nhiều khó khăn. Với các cửa hàng không đạt chuẩn vẫn “gắn mác” siêu thị, việc xử lý vi phạm chưa thích đáng. Những quy định trong quy chế này mới chỉ dừng lại ở việc quản lý hình thức của các siêu thị, việc phân hạng siêu thị chủ yếu phục vụ công tác quy hoạch, thống kê của cơ quan quản lý. Vì là quy chế, nên trong đó không thể đưa ra chế tài xử phạt đối với những doanh nghiệp vi phạm, cần có văn bản ở mức nghị định trở lên mới đủ thẩm quyền đưa ra chế tài xử phạt.
Thứ hai, chưa có các quy định chặt chẽ về vệ sinh an toàn thực phẩm, đặc biệt là với các mặt hàng tươi sống trong siêu thị. Tình trạng gần đây liên tục phát hiện các siêu thị mắc sai phạm về an toàn thực phẩm, nhãn mác hàng hóa đã gây mất lòng tin với người tiêu dùng. Quản lý lỏng lẻo khiến cho chất lượng hàng hóa trong các siêu thị đang bị thả nổi.
Quy chế siêu thị, trung tâm thương mại là chưa đủ để quản lý hoạt động của hệ thống bán lẻ hiện đại vốn đang phát triển rất nhanh chóng hiện nay. Theo Sở Thương mại Hà Nội, kinh doanh siêu thị không phải là kinh doanh có điều kiện, doanh nghiệp có thể đăng ký tại Sở Kế hoạch và Đầu tư mà không phải tuân thủ quy định nào. Doanh nghiệp thành lập siêu thị và tự đối chiếu quy chế để xác định hạng. Do vậy, có những siêu thị ra đời mà Sở Thương mại cũng không nắm được.
Có thể thấy hiện nay chúng ta đang thiếu những chế tài pháp luật để quản lý chặt chẽ hơn nữa hoạt động kinh doanh của hệ thống bán lẻ hiện đại, qua đó định hướng phát triển cho mô bán lẻ hiện đại và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.
2.2.2.3 Chất lượng hàng hóa kinh doanh trong một số siêu thị chưa được đảm bảo
Lý do đầu tiên để người tiêu dùng lựa chọn mua sắm tại hệ thống bán lẻ hiện đại là mua được hàng có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng đảm bảo. Tuy nhiên, hàng loạt các sai phạm của các siêu thị, cửa hàng tự chọn gần đây về chất lượng hàng hóa thực phẩm đã làm mất lòng tin của người tiêu dùng. Tồn tại hiện tượng một số siêu thị vì lợi nhuận đã bày bán hàng kém chất lượng, bất chấp sức khỏe của người tiêu dùng.
Vi phạm phổ biến nhất là bán thực phẩm không đảm bảo an toàn vệ sinh. Siêu thị Big C đã bị phát hiện bán bánh đúc có hàn the, bán nước tương có chứa chất 3-MCPD trong khi các phương tiện thông tin đại chúng đã có khuyến cáo về sự nguy hiểm của mặt hàng này. Siêu thị này cũng từng bị phạt do bán gà làm sẵn không có dấu kiểm dịch. Ngoài ra, các siêu thị cũng không chấp hành nghiêm túc quy định về dán mác sản phẩm. Nhiều loại hàng hóa tùy tiện dán mác ngoại nhập đánh lừa người tiêu dùng. Có siêu thị nhập khẩu hàng hóa nhưng không gắn tem phụ bằng tiếng Việt, bán hàng quá hạn hoặc không ghi ngày sản xuất, hạn sử dụng…(Điển hình là siêu thị Minimart-66 Bà Triệu với nhiều vi phạm nhãn mác: Nhiều mặt hàng có ghi xuất xứ ở nước này nhưng nhãn mác lại đề sản phẩm của nước khác, có những mặt hàng ghi xuất xứ ở nhiều nước cùng lúc). Sự mập mờ trong việc ghi nhãn mác hàng hóa là những biểu hiện lừa dối khách hàng.
2.2.2.4 Các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam còn non yếu, thiếu năng lực cạnh tranh và đứng trước nhiều thách thức lớn
- Về tài chính Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Thách thức lớn nhất đối với các nhà phân phối Việt Nam lúc này là phải cạnh tranh không cân sức với các tập đoàn quốc tế có sức mạnh về tài chính, thế mạnh về công nghệ quản lý, thương hiệu và kinh nghiệm. Trong khi các tập đoàn này dễ dàng đầu tư hàng chục triệu đôla để xây dựng các siêu thị rộng vài hecta và thậm chí sẵn sàng chịu lỗ để thu hút khách hàng thì các nhà phân phối Việt Nam đang gặp khó khăn về nguồn vốn, nhân lực và công nghệ khi triển khai các dự án. Theo một điều tra mới nhất thì bình quân doanh nghiệp thương mại Việt Nam chỉ có 18 lao động và 6 tỉ đồng vốn – ngành có quy mô doanh nghiệp nhỏ nhất ở Việt Nam. Ông Nguyễn Vinh Phú, chủ tịch hiệp hội siêu thị Hà Nội cho biết hầu hết các siêu thị của Hà Nội có vốn lưu động khá nhỏ bé, chỉ đạt trung bình 5-10 tỷ đồng, lượng hàng hóa có trong siêu thị chủ yếu là hàng ký gửi, thanh toán chậm, lượng hàng tự mua chỉ chiếm 20-30%.
Khi Saigon Co.op mở siêu thị đầu tiên Co.opMart Cống Quỳnh thì tổng vốn đầu tư chỉ gần 10 tỷ đồng. Nhưng hiện nay để xây dựng được một siêu thị, doanh nghiệp cần phải có từ 50 – 60 tỷ đồng, tăng gấp 5 lần. Con số này sẽ tiếp tục tăng gấp 4 – 5 lần đối với các doanh nghiệp liên doanh. Khi Metro hoặc BigC xây dựng một siêu thị thì tổng vốn đầu tư thường dao động ở mức từ 10 – 12 triệu USD, tương đương với gần 200 tỷ đồng.
Đối với chi phí để nâng cấp cửa hàng cũ thành cửa hàng tiện lợi, với 1 cửa hàng trong hệ thống Co-op Mart, công ty bỏ ra 36-40 triệu đồng. Trung Nguyên cũng phải bỏ ra 100-150 triệu đồng để đầu tư cho 1 cửa hàng G7Mart. Giám đốc thương hiệu của chuỗi cửa hàng tiện lợi khác tại Hà Nội là 24 Seven là ông Hoàn Anh Tuân cho biết mức đầu tư cho 1 cửa hàng tiện lợi là 100-300 triệu đồng.
Có thể thấy, kinh doanh siêu thị và cửa hàng tiện lợi là lĩnh vực kinh doanh dành cho các doanh nghiệp có vốn lớn, trong khi vốn lại là điểm yếu của hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam.
- Về tính chuyên nghiệp
Nếu như các tập đoàn nước ngoài được biết đến với hình ảnh những đại siêu thị quy mô, hiện đại thì các siêu thị của doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu phát triển chưa lâu, qui mô chưa lớn và phương thức kinh doanh chưa theo được chuẩn mực quốc tế. Phần lớn các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại nội địa chưa áp dụng hệ thống ISO, việc quản lý đều chưa phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Hệ thống thương mại bán lẻ Việt Nam còn mang nặng tính đại lý (thực chất là làm thuê, lấy công làm lãi, khó giàu, khó có lợi nhuận để tái đầu tư và trình độ kinh doanh không chuyên nghiệp).
Các tập đoàn nước ngoài đang nhanh chóng khẳng định trên thị trường Việt Nam bằng những ưu thế phương thức kinh doanh hiện đại, tiềm năng vốn lớn, công nghệ quản lý ưu việt, có kinh nghiệm kinh doanh cũng như sự hỗ trợ từ mạng lưới kinh doanh toàn cầu. Trong khi đó, hệ thống bán lẻ hiện đại trong nước phát triển còn mang nặng tính tự phát, thiếu ổn định và chưa bền vững rất dễ bị tổn thương mỗi khi có biến động khách quan. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Các doanh nghiệp Việt Nam cũng đã từng bước học hỏi kinh nghiệm kinh doanh từ các tập đoàn nước ngoài, các siêu thị trong nước đã có nhiều tiến bộ trong việc ứng dụng quy trình quản lý đầu vào của hàng hóa, học kĩ thuật trưng bày…Nhưng họ vẫn chưa cập nhật các tiến bộ trong công nghệ thông tin, không nắm bắt được nhanh thị hiếu tiêu dùng và những thông tin thị trường.
Bên cạnh đó, các tập đoàn nước ngoài rất quan tâm đến vấn đề thương hiệu, đẩy mạnh các chiến lược marketing rầm rộ để khuyếch trương. Các chương trình khuyến mại, giảm giá, bốc thăm trúng thưởng được tiến hành quy mô và thu hút sự quan tâm của đông đảo người tiêu dùng. Sự đầu tư phát triển thương hiệu của các tập đoàn này còn thể hiện đến từng chi tiết nhỏ như đồng phục của nhân viên, túi xách cho khách hàng, giỏ mua hàng, xe đẩy…khiến hình ảnh của doanh nghiệp in sâu vào tâm trí của khách hàng, ví dụ như BigC với logo in màu xanh lá và vàng nổi bật, Metro với 2 màu sắc chủ đạo là vàng và xanh đậm…Metro hàng tháng gửi những bản tin báo giá, khuyến mại đến từng nhà 90.000 hội viên của mình.
Trong khi đó, các siêu thị nội địa còn thụ động trông chờ vào các nhà sản xuất cung cấp các chương trình giảm giá khuyến mại (nhân những dịp lễ, Tết, giao mùa). Phần lớn các nhà bán lẻ Việt Nam chưa chú ý đúng mức đến yếu tố thương hiệu hay tạo nét riêng trong hoạt động kinh doanh của mình.
- Về hậu cần (logistics)
Kinh doanh bán lẻ hiện đại đòi hỏi một hệ thống hậu cần chuyên nghiệp. Tổng giám đốc của Metro Cash&Carry cho biết Metro đã chi gần 20-25 triệu Euro trang bị hệ thống cung ứng hàng (kho lạnh, xe chuyên dụng, thiết bị kiểm tra, bảo quản hàng hóa…) theo chuẩn của Metro toàn cầu và chi gần 800.000 euro cho công tác huấn luyện các nghiệp vụ mua, trưng bày, bán hàng và cách bảo quản….
Trong khi đó, ở các siêu thị của Việt Nam, các giám đốc siêu thị vẫn còn đau đầu tìm biện pháp khắc phục việc trung tâm phân phối hoặc nhà cung cấp không giao đủ hàng bán trong dịp lễ, Tết. Việc điều phối các xe giao hàng đúng loại, đúng nơi, đúng thời điểm vẫn còn được điều hành, quản lý khá đơn giản. Hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh mà còn làm gia tăng chi phí lao động cũng như quản lý. Điều này cho thấy các doanh nghiệp trong nước còn đang bị hạn chế rất nhiều về kinh nghiệm tổ chức nguồn hàng so với các đối thủ nước ngoài.
- Về con người
Yếu tố con người có vai trò quan trọng trong hoạt động của hệ thống bán lẻ hiện đại. Cán bộ quản lý giỏi nghiệp vụ, có tư duy chiến lược, có đầu óc kinh doanh sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp; nhân viên trong siêu thị, trung tâm thương mại nhiệt tình, cung cách phục vụ lịch sự, chu đáo sẽ tạo ấn tượng tốt cho khách hàng.
Hiện nay, nét chung nhất ở lực lượng lao động tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi là những người trẻ, hơn 70% trong số đó là lao động nữ. Điểm đáng mừng là đội ngũ nhân viên tại các siêu thị, trung tâm thương mại lớn đã tạo được ấn tượng năng động, lịch sự, nhiệt tình. Tuy nhiên, tại các siêu thị quốc doanh, tuổi trung bình của nhân viên khá cao, tác phong kém linh hoạt, đặc biệt là tư duy “cửa hàng bách hóa” của thời bao cấp vẫn tồn tại trong một số cán bộ nhân viên.
Một điểm hạn chế khác ở lực lượng lao động này là họ phần đông chưa được đào tạo bài bản. Đa số các nhân viên đứng quầy chỉ có trình độ trung học phổ thông, kiến thức về hàng hóa và kiến thức xã hội trong giao tiếp còn hạn chế nên đôi lúc không gây được thiện cảm với khách hàng. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Với những điểm hạn chế như vậy, nguy cơ các doanh nghiệp bán lẻ trong nước không thể cạnh tranh với các tập đoàn nước ngoài là đe dọa lớn nhất khi mở cửa thị trường. Nếu các doanh nghiệp không tự nâng cao năng lực, chất lượng dịch vụ thì nguy cơ bị các tập đoàn lớn mua lại là khó tránh khỏi. Parkson đã vào thị trường Việt Nam bằng cách mua lại trung tâm thương mại Saigontourist hoạt động không hiệu quả. Mới đây nhất là việc tập đoàn bán lẻ Diary Farm của Hồng Kông, thông qua công ty con là Giant South Asia Việt Nam, đã mở siêu thị đầu tiên tại thành phố Hồ Chí Minh sau khi mua lại toàn bộ chuỗi 6 Citimart của Công ty Đông Hưng. Diary Farm tiến hành cơ cấu lại hoạt động của siêu thị và đặt lại tên thành hệ thống phân phối mới là Wellcome.
Có thể thấy các tập đoàn nước ngoài có thể không chọn đầu tư xây dựng trực tiếp mà sử dụng chiến lược mua lại siêu thị đang hoạt động để nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường. Các doanh nghiệp Việt Nam chỉ còn hơn 1 năm nữa để chuẩn bị củng cố lại hệ thống bán lẻ đủ sức cạnh tranh trước khi thị trường bán lẻ hoàn toàn mở cửa cho hình thức 100% vốn nước ngoài. Vào thời điểm hiện nay, áp lực mở cửa trong lĩnh vực phân phối bán lẻ là rất lớn. Trong khi đó, hệ thống phân phối hiện đại của Việt Nam còn rất là yếu, chỉ mới manh nha phát triển chừng 10 năm nay. Nếu những điểm yếu của các doanh nghiệp Việt Nam không được khắc phục thì nguy cơ bị các tập đoàn nước ngoài thôn tính là rất lớn.
2.3 Giới thiệu một số hình thức bán lẻ hiện đại tiêu biểu
Hiện nay, các mô hình bán lẻ hiện đại đang phát triển mạnh mẽ với các loại hình dịch vụ đa dạng nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu của người tiêu dùng.
Trong khuôn khổ khóa luận, đề tài sẽ phân tích 3 mô hình kinh doanh điển hình nhất của hệ thống bán lẻ hiện đại: đó là siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng tiện lợi; đồng thời với mỗi mô hình sẽ giới thiệu một số doanh nghiệp trong và ngoài nước tiêu biểu nhất.
- Siêu thị (Super market)
Siêu thị là địa điểm tập hợp nhiều gian hàng, hoạt động trên cơ sở tự phục vụ, có bán nhiều chủng loại thực phẩm và đồ gia dụng. Nó có quy mô lớn hơn nhiều các cửa hàng bách hóa truyền thống, có trang bị cơ sở vật chất hiện đại, quản lý chuyên nghiệp.
- Siêu thị BigC: Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Big C thuộc tập đoàn Bourbon là một trong những tập đoàn siêu thị hàng đầu thế giới. Công ty Trách nhiệm hữu hạn Siêu trung tâm thương mại BigC hiện điều hành 40 siêu thị BigC tại Thái Lan và 6 siêu thị tại Việt Nam.
BigC Thăng Long được đầu tư 12 triệu USD là siêu thị bán lẻ lớn nhất tại Hà Nội, đi vào hoạt động ngày 20/01/2024 với mặt bằng 12.000m2 với sự kết hợp của hệ thống cửa hàng bán lẻ với gian bán thực phẩm lấy thẳng từ nhà sản xuất nhằm cung cấp hàng hóa chất lượng cao với giá cả hợp lý. BigC Thăng Long tập trung vào phân phối các sản phẩm nội địa của Việt Nam với 90% hàng hóa trong siêu thị là sản phẩm nội địa.
Đầu tháng 5-2026 vừa qua, thủ tướng đã cho phép Công ty Trách nhiệm hữu hạn và dịch vụ siêu thị Bourbon mở thêm trung tâm thương mại tại Đà Nẵng với tổng vốn đầu tư là 12 triệu USD. Đây là siêu thị thứ 7 của Bourbon tại Việt Nam. Với số vốn 30 triệu USD, sắp tới Bourbon sẽ tiếp tục triển khai mở 4-5 siêu thị trong chuỗi siêu thị Big-C và khoảng 10 siêu thị có diện tích nhỏ hơn tại Hà Nội. Dự kiến, đến năm 2035, Bourbon sẽ xây dựng 35 siêu thị, trung tâm thương mại tại Việt Nam. Rõ ràng tập đoàn Bourbon đã có ý định đầu tư lâu dài tại một thị trường bán lẻ hấp dẫn như Việt Nam.
- Siêu thị Sài Gòn Coop Mart:
Hệ thống siêu thị và cửa hàng tiện lợi Co-op Mart thuộc liên hiệp HTX Thương mại thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn Co-op) là hệ thống phân phối bán lẻ lớn nhất của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Sài Gòn Co-op được thành lập năm 1989 với số vốn ít ỏi 100 triệu đồng, công ty đã tranh thủ chính sách mở cửa để mở rộng tiếp cận thị trường, tìm cơ hội kinh doanh phát triển. Nhờ xây dựng quan hệ đối tác với các công ty nước ngoài, công ty đã học hỏi được kinh nghiệm kinh doanh kinh doanh siêu thị, tiếp nhận phương thức bán lẻ hiện đại từ Thụy Điển, Singapore, Malaysia, Nhật Bản…Siêu thị đầu tiên mà Co-op mở là siêu thị Cống Quỳnh, khai trương năm 2015 với nhiều mặt hàng nội địa, chất lượng ổn định, giá cả bình dân trong môi trường thương mại thân thiện. Co-op Mart đã góp phần đưa siêu thị đến gần hơn với tầng đông đảo người tiêu dùng.
Hệ thống siêu thị của công ty nhanh chóng mở rộng và đạt tiêu chuẩn chất lượng ISO 9001:2019, được Liên đoàn Hợp tác xã quốc tế (ICA) đánh giá là HTX kiểu mới hoạt động tốt nhất Châu Á. Mới đây, Sài gòn Coop là 1 trong 3 nhà bán lẻ Việt Nam năm trong top 500 nhà bán lẻ hàng đầu khu vực Châu Á Thái Bình Dương năm 2026. Đây là cuộc bình chọn do tạp chí Kinh doanh bán lẻ châu Á thực hiện từ năm 2023 nhằm tôn vinh những công ty bán lẻ hàng đầu tại 14 nền kinh tế khu vực châu Á Thái Bình Dương. Vinh dự này càng khẳng định sự lớn mạnh của doanh nghiệp này trong lĩnh vực bán lẻ.
Hiện nay, Co-op Mart đã có mạng lưới 50 nhà phân phối, hơn 160 nhà bán buôn, hơn 10.000 cửa hàng và điểm bán lẻ…Công ty cũng đã thiết lập được mối liên kết chặt chẽ với các nhà sản xuất, cung ứng hàng hóa, ưu tiên các nhà cung cấp có uy tín, các thương hiệu mạnh, sản phẩm đạt tiêu chuẩn hàn Việt Nam chất lượng cao…Công ty đã mạnh dạn đầu tư 1,5 triệu USD cho mạng hệ thống quản lý bằng công nghệ thông tin. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Trong năm 2026 này, Co-op Mart dự định khai trương 100 cửa hàng. Tận dụng hệ thống cửa hàng của các hợp tác xã thành viên, Co-op đào tạo bán hàng, bày hàng, quản lý và phân phối hàng với giá rẻ để nâng cấp thành cửa hàng Co-op có người phục vụ, bán hàng chất lượng theo đúng giá.
Trong các năm tới, Sài Gòn Co-op đề ra chương trình phát triển lên 60 siêu thị, xây dựng và mở rộng chuỗi cửa hàng tiện lợi và đại siêu thị, phấn đấu trở thành nhà bán lẻ hàng đầu Việt Nam.
- Trung tâm thương mại (Shopping mall, shopping centre)
Trung tâm thương mại gồm nhiều hay một tòa nhà với các cửa hàng bán lẻ, có thể tích hợp kinh doanh cả siêu thị, giải trí…Trung tâm thương mại bán khá nhiều loại mặt hàng, hầu hết là hàng có chất lượng cao của các hãng có tên tuổi. Bởi vậy, giá cả hàng hóa trong trung tâm thương mại thường cao, phạm vi đối tượng khách hàng không rộng như siêu thị. Trung tâm thương mại là mô hình kinh doanh mới du nhập vào VN trong những năm gần đây song đang phát triển mạnh mẽ tại các thành phố lớn.
- Diamond Plaza:
Diamond Plaza là trung tâm thương mại có vốn đầu tư của Hàn Quốc đang kinh doanh rất thành công tại thành phố Hồ Chí Minh. Diamond Plaza là kết ḥơp một cách hài hòa giữa khu vực văn phòng , khu căn ḥô tiện nghi và khu mua sắm sang trọng . Với hình dáng kiến trúc rất nghệ thuật của mình, tòa nhà Diamond Plaza được phục vụ bởi bãi đậu xe hơi và xe mô tô rộng rãi, trang bị hệ thống điều khiển hiện đại nhất và được vi tính hóa hoàn toàn.
Trong một thời gian ngắn, đã có đến 240 nhãn hiệu thời trang trong và ngoài nước tập trung về bày bán tại Diamond Plaza. Trên 80% thương hiệu hàng hóa bán tại Diamond là nhãn hiệu ngoại cao cấp. Tuy giá hàng hóa ở trung tâm thương mại này khá cao song điều này lại hợp lý vì doanh nghiệp xác định rõ ràng đối tượng khách hàng nhắm đến là những người có thu nhập cao, muốn thể hiện sự sang trọng và đẳng cấp của mình.
Thành công của trung tâm thương mại này là do sự đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng, tạo khung cảnh mua sắm hiện đại, sang trọng. Từ khi đi vào hoạt động đến nay, doanh nghiệp đã 6 lần đầu tư cải tạo, làm mới Diamond Plaza. Đồng thời, nhà quản lý trung tâm thương mại yêu cầu các doanh nghiệp bán hàng tại Diamond phải di chuyển chỗ, thay đổi cách bài trí vài tuần 1 lần để làm mới khung cảnh, tránh cho khách hàng cảm giác nhàm chán. Ban đầu, cách làm này của nhà quản lý gây khó chịu cho người kinh doanh nhưng thực tế cho thấy sự thay đổi trong bài trí này mang lại sự thích thú cho khách hàng, từ đó tăng hiệu quả kinh doanh. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Yếu tố đặc biệt nhất dẫn đến thành công của Diamond Plaza chính là ở sự chia sẻ lợi ích giữa những người thuê mặt bằng bán hàng và chủ cho thuê. Khoảng 70% quầy hàng tại đây chia một phần doanh số thu được cho nhà quản lý Diamond Plaza. Đổi lại, họ sẽ được hưởng lợi từ những chương trình khuyến mãi, những sự kiện lôi kéo khách hàng, nghiên cứu thị hiếu người tiêu dùng, thay đổi cách bài trí cho hấp dẫn… từ nhà quản lý. Việc chuyên môn hóa, chia sẻ lợi ích như vậy vừa khiến những doanh nghiệp bán hàng trong trung tâm được hưởng lợi, vừa làm cho bản thân việc kinh doanh của trung tâm thương mại trở nên hiệu quả hơn. Các trung tâm thương mại, siêu thị của Việt Nam cần học hỏi bài học kinh doanh này từ Diamond Plaza.
- Vincom City Tower:
Tòa tháp đôi 21 tầng Vincom City Tower do công ty cổ phần Thương mại tổng hợp Việt Nam (Vincom) làm chủ đầu tư. Tòa tháp được xây dựng trên diện tích 7.000m2 tại 191 Bà Triệu, một trong những vị trí kinh doanh đẹp nhất tại thủ đô. Mở cửa đón khách tham quan mua sắm từ ngày 23/11/2023, hiện nay Vincom là trung tâm thương mại kiêm giải trí và cho thuê văn phòng hiện đại nhất Hà Nội. Với số vốn đầu tư lến tới 600 tỷ đồng, Vincom là trung tâm thương mại có nét kiến trúc hiện đại và sang trọng, được thiết kế theo tiêu chuẩn quốc tế. Từ tầng 1 đến tầng 6 dành cho siêu thị, nhà hàng, quán bar, cà phê, trung tâm giải trí, rạp chiếu phim…15 tầng còn lại là khu vực văn phòng cho thuê.
Vincom bố trí tầng 1 và tầng 2 dành cho mặt hàng cao cấp như trang sức, mỹ phẩm, thời trang; tầng 3 là hàng tiêu dùng; tầng 4 là siêu thị điện máy Caring; tầng 5 là khu vực ẩm thực với 15 nhà hàng cao cấp; tầng 6 gồm khu vui chơi giải trí và rạp chiếu phim Mega Star. Vincom đã đem lại không gian mua sắm hiện đại, sang trọng nhất cho người tiêu dùng thủ đô.
Mô hình tòa nhà kết hợp văn phòng-siêu thị và khu vui chơi giải trí như Vincom rất phổ biến và được ưa chuộng tại nhiều quốc gia trên thế giới. Doanh nghiệp đầu tư có thể tận dụng hết diện tích kinh doanh, mang đến cho khách hàng không chỉ một địa điểm mua sắm đơn thuần mà còn là nơi giải trí, thư giãn và tận hưởng các dịch vụ cao cấp nhất.
- Cửa hàng tiện lợi
Cửa hàng tiện lợi đáp ứng thói quen mua sắm tại các tiệm tạp hoá của người dân. Nhược điểm của các cửa hàng tạp hoá là thiếu tính thẩm mỹ trong bày bán hàng, kinh doanh thiếu chuyên nghiệp, cơ sở vật chất lạc hậu. Cửa hàng tiện lợi khắc phục được những nhược điểm đó, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm, về tiện nghi của địa điểm bán hàng. So với các siêu thị, cửa hàng tiện lợi đáp ứng tốt hơn yêu cầu hàng ngày của người tiêu dùng bận rộn.
Kinh doanh theo mô hình cửa hàng tiện lợi là một hướng đi mới và đầy hiệu quả để giữ vững hệ thống bán lẻ trước sự xâm lấn của các tập đoàn nước ngoài. Theo nhiều chuyên gia trong lĩnh vực phân phối, khi các tập đoàn bán lẻ thế giới vào Việt Nam, cách nhanh nhất để chiếm giữ thị trường là mua lại mạng lưới bán lẻ có sẵn, có vị trí chiến lược thay vì phải mất thời gian thiết lập hệ thống bán lẻ từ đầu. Bằng việc tận dụng hệ thống các tiệm tạp hóa, cửa hàng truyền thống sẵn có, nâng cấp chúng thành cửa hàng tiện lợi, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn duy trì được chỗ đứng trên thị trường bán lẻ. Mô hình này đang được triển khai áp dụng rộng rãi với các thương hiệu lớn là G7 Mart của công ty Trách nhiệm hữu hạn cà phê Trung Nguyên, 24-Seven của công ty Hoàng Corp, Co-op Mart của công ty Saigon Co-op, Small Mart của công ty Trách nhiệm hữu hạn Dịch vụ thương mại Phạm Trang… Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
- Mô hình kinh doanh của G7 Mart
Phân tích rõ điểm yếu, điểm mạnh của mạng lưới các tiệm tạp hóa cộng với việc nghiên cứu rất kỹ mô hình “cửa hàng tiện lợi” của hệ thống Seven – Eleven tại Thái Lan, một thị trường có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam, Trung Nguyên đã lên kế hoạch chi tiết và cụ thể để “chuyên nghiệp hóa” và liên kết các cửa tiệm tạp hóa cũ kỹ, lạc hậu vào một hệ thống phân phối hiện đại, thống nhất. Tháng 7/2025, mạng lưới phân phối G7 mart bắt đầu đi vào hoạt động với 120 nhà cung cấp, 500 cửa hàng tiện lợi G7 mart, 9.500 cửa hiệu thành viên, 100 trung tâm phân phối trên 64 tỉnh thành. Sau gần 2 năm nghiên cứu, triển khai, hiện Công ty G7 Mart đã có trong tay con số 10.000 cửa hàng bán lẻ tiệm tạp hóa tham gia dự án G7 Mart và lột xác trở thành các cửa hàng bán lẻ hiện đại. G7 Mart là một mô hình tiên phong của doanh nghiệp Việt Nam trong việc phát triển hệ thống chuỗi cửa hàng bán lẻ thông qua nhượng quyền.
Cùng với việc kinh doanh nhóm 5 ngành hàng (hóa mỹ phẩm, thực phẩm chế biến, rượu bia nước giải khát, thuốc lá, hàng phi thực phẩm), G7 Mart sẽ cung cấp các dịch vụ tiện ích lần đầu tiên xuất hiện tại VN như “thẻ tiện lợi”, “dịch vụ thanh toán tiện lợi” dành cho các khách hàng không có thời gian để thanh toán điện thoại, điện, nước, Internet, bán hàng qua catalogue…
Điểm đặc biệt của G7 Mart là đã nâng cấp từ hệ thống các cửa hàng truyền thống, tức là lựa chọn trong số các cửa hàng hiện có của các doanh nghiệp, các hộ kinh doanh… theo một tiêu chuẩn của G7 Mart quy định và kết nối lại thành hệ thống. Các công việc như tập hợp hàng, chuẩn bị các đơn hàng, bố trí, phong cách phục vụ… đều văn minh và chuyên nghiệp hơn. G7 Mart sẽ tiến hành chuẩn hóa các cửa hàng tạp hóa nhỏ từ công nghệ quản lý, tư duy quản lý đến cách thức kinh doanh hiện đại. Điều này tạo ra sự liên kết giữa các cửa hàng nhỏ và rất nhỏ để tạo thành một thương hiệu lớn. Như vậy, rõ ràng với một thương hiệu chung sẽ tạo lên một ấn tượng tốt hơn cho người tiêu dùng. Khóa luận: Thực trạng của hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam.
Khi đời sống ngày càng cao, yêu cầu của người tiêu dùng càng đa dạng thì những cửa hàng mang lại nhiều tiện ích nhất với chi phí bỏ ra hợp lý sẽ được người tiêu dùng lựa chọn. Xu hướng mô hình này sẽ phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.
XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:
===>>> Khóa luận: Giải pháp phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại tại VN
Pingback: Khóa luận: Phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại tại Việt Nam