Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp “Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết, mình nhận thấy rằng đề tài không chỉ giúp bản thân vận dụng hiệu quả những kiến thức đã học vào thực tế mà còn góp phần củng cố, mở rộng hiểu biết và tích lũy kinh nghiệm quý báu cho công việc và chuyên môn sau này. Với mong muốn hỗ trợ các bạn sinh viên đang trong quá trình học tập và làm khóa luận, mình xin chia sẻ đề tài khóa luận tốt nghiệp: Những điều kiện để nâng cao hiệu quả phân tích và định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam này như một tài liệu tham khảo hữu ích, hy vọng sẽ phần nào giúp các bạn định hướng tốt hơn khi nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp.
I. Xu hướng phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm tới.
Chức năng quan trọng nhất của Trung tâm chứng khoán trong nền kinh tế mở là chức năng huy động vốn cho các công ty niêm yết, tạo luồng luân chuyển vốn phục vụ cho nhu cầu phát triển sản xuất kinh doanh, tạo động lực phát triển nền kinh tế trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên để thực hiện tốt chức năng này, đảm bảo cho công tác huy động vốn được hiệu quả, công bằng và minh bạch cần thì ta cần có một phương hướng phát triển lâu dài và chặt chẽ, đảm bảo quyền lợi của cả công ty đại chúng và nhà đầu tư. Trung tâm chứng khoán Việt Nam được định hướng là sẽ thực hiện tốt chức năng là kênh huy động vốn hiệu quả, công bằng và minh bạch. Để Trung tâm chứng khoán hoạt động có hiệu quả, công bằng và minh bạch thì phải có một định hướng phát triển mang tầm vĩ mô với sự quản lý của nhà nước và hệ thống chiến lược phát triển rõ ràng và chia thành từng giai đoạn cụ thể trước mắt và lâu dài.
Tính đến ngày 30 tháng 9 năm 2026, tổng khối lượng cổ phiếu niêm yết trên Trung tâm chứng khoán Việt Nam đã lên đến 3.082.368.817 cổ phiếu chiếm 70,95% tổng khối lượng chứng khoán niêm yết trên toàn thị trường, với tổng giá trị niêm yết 30.823.688.170.000 đồng, chiếm 70,95% tổng giá trị niêm yết trên toàn thị trường. Mức vốn hoá của thị trường cổ phiếu (trên toàn thị trường của hai Trung tâm giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội) tính đến ngày 30 tháng 9 năm 2026 đạt gần 304.000 tỷ đồng (tương đương với 20 tỷ $), chiếm khoảng 33% GDP. Trung tâm chứng khoán Việt Nam đang ngày càng thể hiện rõ vai trò của nó với chức năng là một kênh huy động vốn hiệu quả.
Chiến lược phát triển Trung tâm chứng khoán Việt Nam đến năm 2030 do Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước xây dựng và đệ trình cũng đã được Thủ tướng chính phủ phê duyệt thông qua việc ban hành quyết định số 163/2022/QĐ-TTg. Theo quyết định đó, mục tiêu phát triển Trung tâm chứng khoán Việt Nam là phát triển cả về quy mô và chất lượng hoạt động nhằm tạo ra kênh huy động vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển, góp phần phát triển thị trường tài chính Việt Nam; duy trì trật tự, an toàn, mở rộng phạm vi, tăng cường hiệu quả quản lý, giám sát thị trường nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người đầu tư… Đồng thời, quyết định cũng đưa ra nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước điều hành thị trường bằng pháp luật đảm bảo quyền lợi và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia thị trường. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Ngoài ra, để kênh huy động vốn (TTCK) hoạt động có hiệu quả, công bằng và minh bạch thì không thể thiếu sự đóng góp của các chủ thể tham gia thị trường. Trước tiên, tất cả các thành viên trên thị trường cần chấp hành đầy đủ và đúng theo các quy định của pháp luật về công tác huy động vốn, quy trình phát hành cổ phiếu nói chung và quy trình phát hành quyền nói riêng. Tiếp theo cần từng bước hình thành đầy đủ các định chế tài chính tương ứng với Trung tâm chứng khoán. Những chủ thể mới này sẽ là những người trực tiếp tham gia trên thị trường, ảnh hưởng lớn đến sự vận hành của thị trường nhằm vươn tới một thị trường hoàn chỉnh, đảm bảo tính công khai, minh bạch về thông tin và tính công bằng giữa các nhà đầu tư. Hiện nay, số lượng các chủ thể tham gia vào Trung tâm chứng khoán ngày càng nhiều nên cần phải có định hướng quản lý và phát triển hoạt động của từng loại chủ thể. Phát triển các công ty chứng khoán theo hai loại hình: Công ty chứng khoán đa nghiệp vụ và Công ty chứng khoán chuyên doanh, nhằm tăng cường chất lượng cung cấp dịch vụ và khả năng chuyên môn hoá nghiệp vụ. Đối với các công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán thì sẽ phát triển về cả quy mô và chất lượng hoạt động, đa dạng hoá các loại hình sở hữu đối với công ty quản lý quỹ đầu tư, khuyến khích các công ty chứng khoán thực hiện nghiệp vụ quản lý danh mục đầu tư. Bên cạnh đó, thành lập các công ty định mức tín nhiệm để đánh giá xếp loại rủi ro các loại chứng khoán niêm yết và định mức tín nhiệm của các doanh nghiệp Việt Nam.
Trong thời gian tới, khi thông tin trên Trung tâm chứng khoán được công khai hơn, minh bạch hơn sẽ thu hút được nhiều nhà đầu tư trong nước và nước ngoài hơn nữa. Đồng thời, các doanh nghiệp nhận thức rõ hơn vai trò của Trung tâm chứng khoán đối với doanh nghiệp cũng như đối với nền kinh tế. Theo đó mà số lượng mã chứng khoán sẽ còn tiếp tục tăng. Khi số lượng mã chứng khoán niêm yết trên SGDCK nhiều, buộc các nhà đầu tư phải nghiên cứu, lựa chọn kỹ càng khi đầu tư. Muốn như vậy thì việc phân tích và định giá trở nên hết sức cần thiết. Do vậy, trong tương lai, với lượng thông tin đầy đủ hơn, các nhà đầu tư có thể dễ dàng sử dụng các phương pháp phân tích và định giá CP. Tâm lý đầu tư theo số đông sẽ được hạn chế, tạo ra một Trung tâm chứng khoán hoạt động hiệu quả, giá chứng khoán biến động sẽ phản ánh sự biến động của tình hình hoạt động kinh doanh của các công ty niêm yết, chứ không phải là do sự biến động khối lượng giao dịch như hiện nay.
Cùng với chiến lược phát triển Trung tâm chứng khoán Việt Nam đến năm 2030, sự quản lý vĩ mô của các cơ quan Nhà nước, và sự đóng góp tích cực của các chủ thể tham gia sẽ giúp cho Trung tâm chứng khoán Việt Nam ngày càng phát triển, trở thành một kênh dẫn vốn không thể thiếu đối với các doanh nghiệp và của nền kinh tế trong thời kỳ hội nhập.
II. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả phân tích và định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết trên Trung tâm chứng khoán Việt Nam. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Hạn chế trước tiên cần khắc phục của Trung tâm chứng khoán Việt Nam hiện nay là việc công bố thông tin. Khi có thông tin đầy đủ, và chính xác thì các nhà đầu tư mới có thể phân tích và định giá chứng khoán một cách chính xác và hiệu quả. Vì vậy, chúng ta phải nâng cao hiệu quả công bố thông tin, hạn chế những giao dịch nội gián. Ngoài ra, để có thể phân tích và định giá thì việc cấp thiết đặt ra cho các cơ quan ban ngành cũng như các doanh nghiệp là phải đưa ra các chỉ số chung của thị trường và của từng doanh nghiệp.
1. Nâng cao hiệu quả công bố thông tin và quản lý công bố thông tin.
Từ khi hoạt động đến nay, Trung tâm chứng khoán Việt Nam còn rất nhiều bất cập trong việc công bố thông tin và quản lý công bố thông tin. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến nhiều nhà đầu tư cảm thấy không bình đẳng.
Công bố thông tin phải nhanh, đầy đủ và chính xác. Để cung cấp thông tin được nhanh thì mạng lưới thông tin liên lạc phải hiện đại, bộ máy hoạt động trong mạng lưới ấy phải nhanh gọn, không được cồng kềnh.
Việc công bố các thông tin trên thị trường hiện nay còn rất chậm. Việc chậm công bố thông tin thể hiện trước tiên trong cách thức công bố. Trừ công bố kết quả giao dịch, việc công bố thông tin các báo cáo tài chính, bản cáo bạch còn rất chậm. Công ty mới phát hành thêm cổ phiếu thì phải có bản cáo bạch cập nhật về đợt phát hành thêm, nhưng nhiều khi việc công bố là rất chậm chạp. Thông tin của các tổ chức niêm yết đã chậm thì những doanh nghiệp chưa niêm yết còn chậm hơn nhiều. Có thể lấy một ví dụ Công ty Cổ phần xuất nhập khẩu Cửu Long An Giang. Cổ phiếu của công ty này được niêm yết trên sàn Giao dịch Chứng Khoán TP HCM ngày 5/9/2026 nhưng cho đên giữa tháng 9/2026, trên website chính thức của Uỷ Ban Chứng Khoán Nhà Nước (www.ssc.gov.vn) vẫn chưa có tên và mã chứng khoán của công ty này trong danh sách các tổ chức niêm yết.
Thông tin phải đầy đủ và rõ ràng. Để phân tích và định giá được giá cổ phiếu của các công ty niêm yết thì cần có rất nhiều thông tin, số liệu của công ty niêm yết cũng như là những số liệu tổng hợp của cả tình hình kinh tế quốc tế, tình hình kinh tế trong nước, những chỉ số của ngành… Và để có được đầy đủ các số liệu đó thì thông tin đưa ra phải nhất quán ở các nguồn.
Khi thông tin đưa ra đã nhanh chóng, đầy đủ nhưng quan trọng nhất là phải chính xác. Bởi khi đã phải tìm thông tin từ nhiều nguồn khác nhau thì khó mà có được các thông tin nhất quán. Chính vì thế nên phải có sự quản lý thông tin chặt chẽ.
- Quản lý công bố thông tin chặt chẽ, nghiêm túc. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Quản lý công bố thông tin và giám sát các công ty niêm yết phải nghiêm túc. Trong thời gian qua, việc giám sát và quản lý hoạt động của các tổ chức niêm yết vẫn còn phụ thuộc nhiều vào báo cáo và thông tin một chiều từ phía các tổ chức niêm yết nên các tổ chức quản lý công bố thông tin cần có các nghiệp vụ giám sát, kiểm tra để đối chiếu, từ đó thiếu những phát hiện hoặc cảnh báo kịp thời cho các nhà đầu tư về những sai phạm hoặc khúc mắc trong hoạt động của các tổ chức niêm yết.
Nhà nước và các cơ quan chức năng cần giữ vai trò “người cầm chịch”, tiếp tục tăng cường tính công khai minh bạch của thị trường, kiểm soát chặt chẽ và công khai liên tục để nhà đầu tư lựa chọn. Trong đó, cần phân định rõ từng loại thông tin, cần nêu rõ quy trình công bố thông tin: cách thức, phương pháp thu thập, lựa chọn, sắp xếp, trình bày và công bố theo nguyên tắc và tiêu chuẩn được quốc tế thừa nhận. điều đó sẽ cho phép nhà đầu tư so sánh được các công ty một cách đúng đắn, đưa ra các quyết định đầu tư phù hợp, là nền tảng cho một thị trường vận hành và phát triển bền vững.
Bên cạnh những quy định về yêu cầu công khai hoá, nhà nước cần thiết lập các công cụ và tạo điều kiện để công ty thực hiện nghĩa vụ của mình với chi phí thấp nhất. Việc ứng dụng internet vào công bố thông tin được xem là một giải pháp khả thi để công bố thông tin một cách hiệu quả, kịp thời và công bằng. Để đảm bảo thông tin nhanh chóng, cần nâng cấp hệ thống phần mềm, công nghệ thông tin làm nền tảng cho hoạt động của Trung tâm chứng khoán. Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước cùng các công ty chứng khoán cũng cần chú trọng đến công tác xây dựng hoặc ứng dụng các giải pháp phần mềm công nghệ thông tin hiện đại. Có như thế mới đáp ứng được nhu cầu về thông tin, xử lý thông tin, dữ liệu và giao dịch ngày càng gia tăng của nhà đầu tư.
2. Hạn chế các giao dịch nội gián nhằm tạo tính minh bạch trên thị trường. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Hiện nay, giao dịch nội gián đang là “vấn nạn” của tất cả các Trung tâm chứng khoán trên thế giới, đặc biệt đối với những thị trường mới nổi ở Châu á, nơi hệ thống pháp lý nhằm ngăn cấm giao dịch nội gián vẫn còn khá non nớt. Trong số đó Trung tâm chứng khoán Việt Nam là một trong những thị trường non trẻ nhất và cũng thuộc loại tăng trưởng nóng nhất, vì vậy nguy cơ bị đe doạ từ các hoạt động tội phạm này cũng ở mức cao nhất. Chính vì thế mà công tác hạn chế giao dịch nội gián ở Việt Nam dường như trở nên khó khăn hơn.
Giao dịch nội gián (insider trading) là hành vi mua bán bất hợp pháp của nội gián (insider), lợi dụng các thông tin nội bộ mà họ nắm được. Trong lĩnh vực chứng khoán, nội gián được hiểu là cổ đông (shareholder) sở hữu hơn 10% cổ phần của một công ty nên nắm được một số thông tin về hoạt động của công ty. Nội gián có thể là một giám đốc hay một viên chức lãnh đạo khác. nội gián còn có thể được hiểu rộng ra là bất kỳ ai nắm được thông tin nội bộ (inside information) để lợi dụng. Thông tin nội bộ khi bị nội gián lợi dụng thì gọi là thông tin nội gián. Trên nguyên tắc thông tin nội bộ chỉ hội đồng quản tri, ban lãnh đạo và một ít chuyên viên của công ty nắm được trước khi công bố rộng rãi ra công chúng. Nếu để thông tin này lọt ra bên ngoài trước khi công bố thì sẽ ảnh hưởng tới giá cổ phiếu và là cơ hội kiếm lời phi pháp của những ai nắm được thông tin này. Bởi thế, luật pháp các nước đều nghiêm cấm hành vi “giao dịch nội gián” và đưa ra các biện pháp hạn chế giao dịch nội gián.
Để ngăn chặn những luồng thông tin này, một số giải pháp có thể được đưa ra như sau:
- Hoàn thiện hệ thống pháp luật về ngăn chặn và phòng chống thông tin nội gián:
Sự quản lý của Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước đối với Trung tâm chứng khoán là rất quan trọng và là định hướng phát triển thị trường theo con đường lành mạnh. Để làm được điều này, Uỷ ban chứng khoán trước tiên cần xây dựng một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, đầy đủ với những quy định chặt chẽ. Trong đó, cũng cần đưa ra những chế tài phạt thích đáng để răn đe và ngăn chặn những hành vi đầu tư phi pháp dựa trên thông tin nội gián, đồng thời cần có bộ phận giám sát việc thực thi đúng các chế tài đó. Đồng thời nhanh chóng hoàn thiện và ban hành quy trình thanh tra các giao dịch nội gián.
Chúng ta có thể học tập kinh nghiệm từ các Trung tâm chứng khoán nước ngoài, như thành lập ban kiểm soát bí mật để theo dõi việc bảo mật thông tin của các thành viên ban điều hành. Hay yêu cầu các công ty phải tự thiết lập một hệ thống đảm bảo bí mật thông tin, phân định rõ đâu là những thông tin phải được tuân thủ nguyên tắc bảo mật. Đồng thời hệ thống đó cần đảm bảo quyền được tiếp cận thông tin một cách công bằng đối với nhà đầu tư, nhà phân tích và cơ quan truyền thông.
- Nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và nhà đầu tư về pháp luật chứng khoán và Trung tâm chứng khoán nhằm hạn chế giao dịch nội gián. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Trước tiên chúng ta phải đẩy mạnh công tác phổ biến, tuyên truyền giáo dục pháp luật về chứng khoán và Trung tâm chứng khoán. Để làm việc này, Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước cần phối hợp với các Sở, ban, ngành tổ chức các khoá học phổ cập kiến thức về chứng khoán và Trung tâm chứng khoán; đào tạo phổ cập kiến thức cho công chúng dưới các hình thức khác nhau. Có như vậy, công chúng đầu tư và các doanh nghiệp mới hiểu và làm việc theo pháp luật cùng xây dựng một môi trường đầu tư lành mạnh, góp phần giữ vững định hướng phát triển chung của nhà nước về một thị trường ổn định và bền vững.
Như vậy, để đảm bảo được nguyên tắc công khai, minh bạch trên Trung tâm chứng khoán, đồng thời hạn chế các giao dịch nội gián, cần có sự phối hợp đồng bộ và hài hoà giữa tất cả các chủ thể tham gia trên thị trường. Trong đó, nhà nước giữ vai trò chỉ đạo, là kim chỉ nam hướng thị trường phát triển lành mạnh.
3. Cung cấp các hệ số cần thiết cho các mô hình và các chỉ số chung cho danh mục thị trường.
Các lý thuyết về phân tích và định giá cổ phiếu như đã nêu ở 2 chương trước thường được xây dựng dựa trên các mô hình (CAPM, DDM, DCF), nên khi định giá cổ phiếu thường đặt ra các giả thiết. Trên thực tế, các hệ số trong mô hình cũng biến động, giá trị cổ phiếu tính ra theo mô hình này sẽ không được chính xác. Vì vậy, trên lý thuyết, để có thể tính toán được các giá trị cần tìm thì phải cố định các yếu tố (coi như chúng bất biến) và chỉ để một hệ số biến động. Chính vì lý do đó mà giá trị tính ra sẽ không thể chính xác, và việc dựa vào giá trị này để phân tích cũng sẽ không được chính xác. Cho nên, ngoài việc tính toán dựa trên mô hình, chúng ta phải kết hợp nhiều cách tính toán giá cổ phiếu khác, từ đó đưa ra một giá trị sát nhất với thực tế.
Do Trung tâm chứng khoán Việt Nam còn mới mẻ, nên các chỉ số chung của thị trường vẫn chưa được tính toán đầy đủ. Cho đến thời điểm hiện nay mới chỉ có VN-INDEX chứ chưa có hệ số rủi ro hay tỷ suất lợi nhuận mong đợi cho cả danh mục thị trường. Do đó không thể tính được tỷ suất lợi nhuận yêu cầu của một cổ phiếu theo mô hình CAPM được. Chính vì thế các tổ chức niêm yết, Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước phải tính toán và thống nhất đưa ra được các chỉ số chung này, hay thành lập các công ty bán thông tin để chính họ là người tính toán đưa ra các chỉ số chung này, làm cơ sở giúp các nhà đầu tư phân tích và định giá cổ phiếu. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Các cơ quan ban ngành có liên quan và Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước phải đưa ra được các chỉ số chung của thị trường như P/E của ngành, b của ngành. Và các chỉ số này phải được công bố rộng rãi và chính thực trên các phương tiện thông tin (sách báo, mạng Internet, Sàn giao dịch chứng khoán… ). Vì việc tính các chỉ số chung của toàn bộ thị trường đối với các doanh nghiệp cũng đã khó, đối với các nhà đầu tư cá nhân lại còn khó hơn nhiều. Lý do là vì số lượng các công ty niêm yết trên thị trường ngày càng nhiều, mà thông tin của các công ty này công bố cũng chưa đầy đủ nên việc nghiên cứu toàn thị trường là rất khó khăn. Điều này đòi hỏi các cơ quan đứng đầu các ban ngành phải nghiên cứu và đưa ra chỉ số chung của ngành mình. Sau đó Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước và Bộ Tài Chính sẽ tính toán và công bố những chỉ số chung của toàn thị trường.
Việc đưa ra các chỉ số theo các phương pháp phân tích và định giá này buộc phải có sự đóng góp chặt chẽ của các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp thống kê kết quả hoạt động kinh doanh và kế hoạch trong thời gian ít nhất là năm năm để các nhà đầu tư có thể dựa vào đó định giá cổ phiếu theo phương pháp chiết khấu cổ tức hay chiết khấu dòng tiền. Ngoài ra, các doanh nghiệp là người hơn ai hết hiểu rõ nhất các chỉ số P/E, b của mình, chính vì thế họ cần tính toán và đưa ra các chỉ số này để công bố cho các nhà đầu tư. Khi các nhà đầu tư hiểu rõ về doanh nghiệp, số lượng các nhà đầu tư tăng thì người đầu tiên hưởng lợi chính là các doanh nghiệp. Họ sẽ thu hút được lượng vốn lớn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Do đó các tổ chức niêm yết trên Trung tâm chứng khoán cần phải lưu ý đưa ra các kế hoạch sản xuất ngắn hạn và dài hạn, công bố kết quả sản xuất kinh doanh và đưa ra các chỉ số của doanh nghiệp mình.
III. Các điều kiện để thực hiện giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc phân tích và định giá cổ phiếu. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Chúng ta phân tích và định giá cổ phiếu chủ yếu dựa vào những thông tin có được từ các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán. Chính vì thế để có thể phân tích và định giá cổ phiếu thì làm thế nào để thu thập được các thông tin đó một cách đầy đủ và chính xác là hết sức quan trọng. Để làm được việc này, cần sự phối hợp của Chính phủ, các công ty niêm yết, cũng như từ phía các nhà đầu tư.
1. Tăng cường sự điều hành của Chính phủ
Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường tính công bằng về thông tin trên Trung tâm chứng khoán. Trong giai đoạn đầu, Chính phủ có thể tác động bằng các biện pháp hành chính như thanh tra, giám sát việc công bố thông tin chặt chẽ, lập ra các bộ phận thu thập, phân tích sơ bộ và công bố thông tin cho giới đầu tư… Tuy nhiên, sự can thiệp của chính phủ cần theo xu hướng tăng dần các biện pháp có tính chất khuyến khích các công ty công bố thông tin chính xác và kịp thời, giảm dần các biện pháp hành chính không cần thiết.
Một điều không thể thiếu đối với Trung tâm chứng khoán Việt Nam hiện nay là Uỷ Ban Chứng khoán Nhà Nước cùng với các cơ quan liên quan cần ban hành những quy định chi tiết và đầy đủ hơn về việc công bố thông tin của các công ty niêm yết để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ, kịp thời và thống nhất. Song song với điều đó là các biện pháp chế tài đảm bảo việc thực thi nghiêm chỉnh các quy định trên. Cụ thể, cần phải có một ban giám sát tài chính có trình độ chuyên môn cao và hoạt động độc lập để kiểm tra tình hình hoạt động và các báo cáo tài chính của các công ty niêm yết dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế từ đó phát hiện những điểm bất bình thường ở các công ty niêm yết để khuyến cáo và cảnh báo cho nhà đầu tư. Có như vậy lòng tin của nhà đầu tư mới được duy trì. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Nhà nước cũng nên có những chính sách quản lý và tạo điều kiện phát các công ty bán thông tin. Đây là giải pháp cho các vấn đề thiếu thông tin và các thông tin không có hệ thống, không thống nhất là đưa ra thông tin có tác dụng loại bỏ thông tin không cân xứng, cho phép các nhà đầu tư có thông tin đầy đủ về những cá nhân hay những công ty công ty cần tài trợ cho hoạt động đầu tư. Một cách để thu thập thông tin này là có các công ty chuyên thu thập và đưa ra thông tin giúp phân biệt các công ty tốt với các công ty hoạt động kém.
Đương nhiên, để các công ty như thế thành lập và hoạt động một cách có tổ chức và hiệu quả thì pháp luật phải đi trước một bước. Vì vậy, các cơ quan quản lý cần nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai các văn bản pháp luật liên quan đến sự thành lập, tổ chức và hoạt động của các công ty cung cấp thông tin chuyên nghiệp. Việc làm này không chỉ có ý nghĩa trong việc hạn chế tác động tiêu cực của thông tin không cân xứng mà còn giúp tăng cường tính chuyên nghiệp và hiệu quả cho Trung tâm chứng khoán nói riêng và thị trường tài chính nói chung.
Tuy nhiên, cũng cần nhận thấy rằng, việc cung cấp thông tin theo cách này chưa giải quyết một cách triệt để vấn đề cung cấp thông tin đầy đủ nhất trên Trung tâm chứng khoán do sự tồn tại của hiện tượng khi những người không chi tiền mua thông tin nhưng vẫn có thể hưởng lợi từ thông tin mà người khác đã mua bằng cách đầu tư theo.
2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
TTCK hoạt động dưới điều tiết và quản lý của Nhà nước. Muốn hoạt động có hiệu quả, trước tiên Trung tâm chứng khoán cần được điều chỉnh bởi một hệ thống pháp luật hoàn thiện. Hệ thống pháp luật nghiêm khắc nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện phát triển thị trường, quản lý và thu hút các luồng đầu tư.
Luật Chứng khoán được thông qua ngày 29 tháng 6 năm 2026 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026 đã chấm dứt thời kỳ hoạt động “không luật” của Trung tâm chứng khoán Việt Nam. Luật chứng khoán Việt Nam gồm có 11 chương đưa ra những quy định chung về chứng khoán và Trung tâm chứng khoán; quy định về hình thức, điều kiện, đăng ký, hồ sơ đăng ký, trách nhiệm của các bên liên quan trong chào bán chứng khoán ra công chúng; quy định về công ty đại chúng, quy định về thị trường giao dịch chứng khoán; quy định về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán; quy định về công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ chứng khoán; quy định về quỹ đầu tư chứng khoán, công ty đầu tư chứng khoán và ngân hàng giám sát; quy định về công bố thông tin; quy định về thanh tra và xử lý vi phạm về chứng khoán; quy định về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo và bồi thường thiệt hại về chứng khoán.
Kể từ khi Trung tâm chứng khoán đi vào hoạt động, Đảng và Nhà nước đã từng bước xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh để điều tiết hoạt động của thị trường đầy biến động này. Hiện nay, hệ thống pháp luật về chứng khoán ở Việt Nam mới được xây dựng và áp dụng. Chính phủ cần theo dõi sự hoạt động của các doanh nghiệp, của thị trường nhằm đưa ra các giải pháp quản lý cho phù hợp. Đồng thời hệ thống luật cũng cần được chỉnh sửa, bổ sung kịp thời với những diễn biến của thị trường. Có như vậy, pháp luật mới trở thành công cụ để Nhà nước quản lý, là cơ sở để thị trường và các chủ thể tham gia hoạt động hiểu quả. Ngoài ra, pháp luật tạo sự công bằng cho các nhà đầu tư. Nhà nước cần chú ý hơn nữa trong việc đưa ra các quy định về công bố thông tin giúp các nhà đầu tư có thể phân tích, định giá được chứng khoán mà mình đầu tư.
Dưới sự quản lý vĩ mô của Đảng và Nhà nước, hệ thống pháp luật về chứng khoán của Việt Nam đã, đang và sẽ được hoàn thiện, điều chỉnh kịp thời theo xu thế phát triển nhanh chóng của thị trường.
3. Phát triển hoạt động của các công ty làm tăng hiệu quả thông tin trên Trung tâm chứng khoán.
Giải pháp cho các vấn đề thiếu thông tin và các thông tin không có hệ thống, không thống nhất là đưa ra thông tin có tác dụng loại bỏ thông tin không cân xứng, cho phép các nhà đầu tư có thông tin đầy đủ về những cá nhân hay những công ty công ty cần tài trợ cho hoạt động đầu tư. Một cách để thu thập thông tin này là có các công ty chuyên thu thập và đưa ra thông tin giúp phân biệt các công ty tốt với các công ty hoạt động kém. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Đương nhiên, để các công ty như thế thành lập và hoạt động một cách có tổ chức và hiệu quả thì pháp luật phải đi trước một bước. Vì vậy, các cơ quan quản lý cần nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai các văn bản pháp luật liên quan đến sự thành lập, tổ chức và hoạt động của các công ty cung cấp thông tin chuyên nghiệp. Việc làm này không chỉ có ý nghĩa trong việc hạn chế tác động tiêu cực của thông tin không cân xứng mà còn giúp tăng cường tính chuyên nghiệp và hiệu quả cho Trung tâm chứng khoán nói riêng và thị trường tài chính nói chung.
Tuy nhiên, cũng cần nhận thấy rằng, việc cung cấp thông tin theo cách này chưa giải quyết một cách triệt để vấn đề cung cấp thông tin đầy đủ nhất trên Trung tâm chứng khoán do sự tồn tại của hiện tượng khi những người không chi tiền mua thông tin nhưng vẫn có thể hưởng lợi từ thông tin mà người khác đã mua bằng cách đầu tư theo.
4. Nâng cao trình độ nhận thức của các doanh nghiệp
Tình hình Trung tâm chứng khoán phát triển sôi động trong thời gian vừa qua cho thấy sức hấp dẫn của thị trường này với công chúng nói chung và bản thân các doanh nghiệp, nhà đầu tư nói riêng. Một xu thế rõ ràng là hàng loạt các công ty và ngân hàng đổ xô mở rộng kinh doanh sang lĩnh vực đầy rủi ro nhưng cũng lắm lợi nhuận này, mặc dù đó không phải là lĩnh vực kinh doanh chính của họ. Không chỉ có vậy, một lượng lớn các công ty thực hiện cổ phần hoá, tham gia niêm yết trên thị trường trong thời gian qua đã cho thấy một thực tế rằng các doanh nghiệp đã phần nào nhận thức được những lợi thế khi tham gia Trung tâm chứng khoán.
Trên thực tế, nhiều công ty chứng khoán tổ chức cho các cán bộ, nhân viên của mình đi học các khoá học nâng cao về chứng khoán nhằm nâng cao kiến thức về Trung tâm chứng khoán. Trong thời gian qua hàng loạt các lớp chứng khoán được mở ra thu hút hàng ngàn học viên, có những lớp học lên đến hàng nghìn người cho thấy một sự chuyển biến mới. Học viên tham gia các khoá học đủ loại lứa tuổi, ngành nghề, tầng lớp cho thấy nhu cầu tìm hiểu về Trung tâm chứng khoán ngày càng ra tăng. Thị trường sẽ không còn giao dịch theo “tâm lý đám đông”, mà các nhà đầu tư sẽ có những quyết định đầu tư của riêng mình dựa trên những kiến thức về thị trường và thông tin nắm bắt được. Theo nhiều chuyên gia đánh giá, Trung tâm chứng khoán Việt Nam đang dần điều chỉnh sang một xu hướng phát triển bền vững và lâu dài, dần bước sang một nấc thang mới của một thị trường phát triển hơn. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Các doanh nghiệp ở đây còn bao gồm các doanh nghiệp niêm yết trên Trung tâm chứng khoán. Đối với các doanh nghiệp này, trình độ quản lý của lãnh đạo doanh nghiệp cũng cần phải được nâng cao hơn nữa, nhằm đưa ra các biện pháp quản lý cũng như kế hoạch sản xuất kinh doanh hợp lý, có như vậy các nhà đầu tư mới tin tưởng đầu tư vào doanh nghiệp.
Hiện nay các doanh nghiệp niêm yết trên Trung tâm chứng khoán có một phần lớn là các công ty cổ phần. Các công ty này vốn là những công ty Nhà nước, hoạt động với bộ máy cồng kềnh, cán bộ quản lý thì trì trệ. Chính vì thế bên cạnh quá cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước, Nhà nước cũng cần phải có chính sách đổi mới cán bộ công nhân viên của các doanh nghiệp này. Các doanh nghiệp cũng phải có chính sách đào tạo nhân viên linh hoạt, theo kịp những biến động của thị trường.
Các tổ chức niêm yết đặc biệt phải chú ý đối với những cán bộ nòng cốt, quản lý công ty. Khi các công ty này niêm yết trên Trung tâm chứng khoán thì nhiệm vụ cũng rất nặng nề, đi đôi với những quyền lợi họ đạt được về các nguồn vốn đầu tư. Các nhiệm vụ đó có thể kể đến là minh bạch hoá các báo cáo tài chính, bộ máy điều hành phải hiệu quả. Muốn làm được như vậy, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, những người trong Hội đồng quản trị phải được đào tạo bài bản, hiểu rõ về Trung tâm chứng khoán, hiểu được nghĩa vụ và quyền lợi của doanh nghiệp khi tham gia niêm yết trên Trung tâm chứng khoán. Có như vậy họ mới lãnh đạo thành công doanh nghiệp trước những biến động mới của thị trường, đem lại niềm tin cho các nhà đầu tư.
Số lượng các doanh nghiệp niêm yết trên Trung tâm chứng khoán ngày càng nhiều, buộc các doanh nghiệp muốn thu hút được các luồng vốn đầu tư thì phải nỗ lực rất nhiều. Các công ty chứng khoán, tư vấn đầu tư, các tổ chức tài chính tham gia thúc đẩy hoạt động của Trung tâm chứng khoán cũng ngày một đông. Chủ thể tham gia Trung tâm chứng khoán đông như vậy buộc Đảng và Nhà nước cần có chiến lược phát triển đối với các loại hình công ty này. Đồng thời hệ thống pháp luật, các chương trình đào tạo cán bộ cũng cần được củng cố cho phù hợp.
5. Nâng cao trình độ của các nhà đầu tư chứng khoán. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
Nhà đầu tư là những người hơn ai hết phải phân tích và định giá được những chứng khoán mà mình đầu tư vào. Hiện nay trên Trung tâm chứng khoán Việt Nam có hơn 200 mã chứng khoán khác nhau và con số này không ngừng tăng, vì vậy nếu các nhà đầu tư không phân tích và định giá được chứng khoán thì họ sẽ không biết nên đầu tư vào loại chứng khoán nào, vào thời điểm nào cho thích hợp. Có thể nhận thấy trong thời gian qua, các nhà đầu tư chứng khoán còn đầu tư theo phong trào mà nhiều khi không có kiến thức cơ bản về chứng khoán. Đây cũng là một nguyên nhân khiến cho giá thị trường của cổ phiếu vượt xa giá trị thực của nó.
Chính vì thế, để đầu tư chứng khoán một cách có hiệu quả, các nhà đầu tư trước hết phải có kiến thức về chứng khoán. Để trở thành một nhà đầu tư chuyên nghiệp trên thị trường, chí ít cũng phải biết phân tích và định giá giá trị của các loại chứng khoán. Quy trình này thường trải qua 5 bước:
- Hiểu biết về hoạt động kinh doanh (sản phẩm, khả năng cạnh tranh, thế mạnh công ty…)
- Phân tích thông tin từ bên trong và bên ngoài báo cáo tài chính.
- Triển khai các dự báo để xác định thành quả.
- Chuyển dự báo thành định giá bằng các mô hình thích hợp.
- Thực hiện giao dịch trên cơ sở định giá.
Đối với công tác đào tạo kiến thức về Trung tâm chứng khoán, trước đây Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước giữ vị trí độc quyền về đào tạo, thi sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề chứng khoán, mà cụ thể chính là Trung tâm nghiên cứu khoa học và đào tạo chứng khoán. Nhưng hiện nay tình trạng độc quyền đó đã được cải thiện ít nhiều. Gần đây Uỷ ban Chứng Khoán Nhà Nước đã ban hành chính sách cho phép năm trường đại học được đào tạo chứng khoán. Đây được xem là bước đi đúng đắn nhằm nâng cao nhận thức của nhà đầu tư về thị trường.
KẾT LUẬN Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết.
TTCK Việt Nam nếu so sánh với các Trung tâm chứng khoán khác trên thế giới thì mới chỉ ở giai đoạn sơ khai, song với 7 năm hoạt động, Trung tâm chứng khoán cũng đã đạt được những thành quả đáng kể. Đối với các nhà đầu tư hiện nay, việc lựa chọn loại chứng khoán nào để đầu tư là một vấn đề hết sức quan trọng bởi trên Trung tâm chứng khoán Việt Nam hiện nay đã có trên 200 mã chứng khoán mà số lượng này sẽ tiếp tục tăng lên trong thời gian tới. Chính nhờ phân tích và định giá cổ phiếu thì các nhà đầu tư mới có thể biết mình nên đầu tư vào loại chứng khoán nào, hạn chế tâm lý đầu tư theo số đông như hiện nay mà không biết rõ mình đang đầu tư có hiệu quả hay không, có đúng thời điểm hay không.
Bài khoá luận này xin được góp một phần nhỏ vào việc giúp các nhà đầu tư phân tích và định giá cổ phiếu, cung cấp lý thuyết chung và đưa ra một vài ví dụ (phân tích và định giá cổ phiếu 5 doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu niêm yết trên Trung tâm chứng khoán Việt Nam). Thông qua đó ta có thể đánh giá chung cổ phiếu của các doanh nghiệp kinh doanh Xuất nhập khẩu niêm yết trên Trung tâm chứng khoán Việt Nam có giá thị trường cao hơn so với giá trị được định giá.
Qua quá trình nghiên cứu, người viết nhận thấy vấn đề thông tin công bố trên Trung tâm chứng khoán hiện nay còn rất nhiều bất cập dẫn đến khó khăn cho việc phân tích và định giá cổ phiếu, chính vì vậy bài viết có đưa ra một số kiến nghị nâng cao hiệu quả của việc công bố thông tin, các chỉ số thị trường để các nhà đầu tư có thể phân tích và định giá cổ phiếu một cách chính xác.
Do hạn chế về thời gian và trình độ nghiên cứu, khoá luận không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót. Em kính mong các thầy cô giáo chỉ dẫn và góp ý để khoá luận được hoàn thiện hơn. Khóa luận: Hiệu quả định giá cổ phiếu của các công ty niêm yết
Một lần nữa em xin được chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Đình Thọ đã tận tình hướng dẫn em hoàn thành bài viết này. Em cũng xin được cảm ơn sự quan tâm, theo dõi và đóng góp cho bài viết của các thầy cô giáo và các bạn.
XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:
===>>> Khóa luận: Định giá cổ phiếu của các công ty kinh doanh XNK


Pingback: Khóa luận: Phân tích định giá cổ phiếu của một số doanh nghiệp