Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc hay nhất năm 2023 cho các bạn học viên ngành đang làm Khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Một số giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch Tam Cốc – Bích Động, Ninh Bình dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài

Từ xa xưa trong lịch sử nhân loại, du lịch đã được ghi nhận như một sở thích, một hoạt động nghỉ ngơi tích cực của con người. Ngày nay, du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu được trong đời sống văn hóa – xã hội của các nước. Về mặt kinh tế, du lịch đã trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng và mũi nhọn của nhiều nước công nghiệp phát triển. Hiện nay, du lịch chỉ đứng sau công nghiệp dầu khí và ô tô. Đối với các nước đang phát triển, du lịch được coi là cứu cánh để vực dậy nền kinh tế của quốc gia. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Mặt khác, du lịch là một ngành tổng hợp, có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực, nhiều ngành kinh tế – xã hội, trong đó mối quan hệ chặt chẽ, không thể tách rời với cộng đồng địa phương (người dân – chủ nhân của vùng đất có tài nguyên mà ngành du lịch đang khai thác và sử dụng). Đặc biệt là những nơi có loại hình du lịch sinh thái phát triển, sự thành công hay thất bại trong quá trình hoạt động phụ thuộc rất nhiều vào việc phối hợp, chia sẻ lợi ích, quyền lợi giữa các bên tham gia.

Do đó du lịch đã đem lại nhiều lợi ích trực tiếp hoặc gián tiếp cho cộng đồng địa phương như: tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập giúp xây dựng và tu bổ cơ sở vật chất hạ tầng, kỹ thuật tốt hơn, đem đến sự giao lưu văn hóa, xóa đói giảm nghèo, nâng cao cuộc sống của người dân, góp phần vào quá trình phát triển kinh tế của vùng, của đất nước… Điều đó mang lại ý nghĩa nhân văn rất lớn, thể hiện đường lối chiến lược, chính sách phát triển đúng đắn, phù hợp của mỗi nước, mỗi quốc gia.

Đối với Ninh Bình, là một vùng đất giàu tiềm năng du lịch cả về tài nguyên thiên nhiên lẫn tài nguyên nhân văn. Các tài nguyên đó hầu hết quy tụ tại các trục đường giao thông, đi lại thuận tiện và không cách xa thủ đô Hà Nội về mặt địa lý.

Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong các hoạt động du lịch ở Tam Cốc – Bích Động mới bước đầu phát triển và vẫn còn ở mức thấp, người dân chủ yếu tham gia ở một số khâu không quan trọng, lợi ích kinh tế không thường xuyên, bấp bênh. Các hình thức tham gia mang tính chất tự phát, xuất phát từ quy luật cung cầu của kinh tế thị trường chư chưa có sự chủ động, trong khi diện tích đất canh tác nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp dần do các dự án đầu tư. Do đó vấn đề của người dân càng trở lên bức thiết hơn.

Sự bất cập trong quản lý, sự điều hòa lợi ích giữa các bên tham gia chưa tốt dẫn đến chất lượng cuộc sống của người dân chưa thực sự được đảm bảo. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Vấn đề đặt ra đối vơi khu du lịch Tam Cốc – Bích Động hiện nay là cần phải giúp người dân địa phương tham gia vào hoạt động du lịch, cùng vì lợi ích và mục đích chung để phát triển. Mặt khác du lịch cộng đồng cũng giúp cho người dân nâng cao chất lượng cuộc sống, nâng cao nhận thúc về du lịch, về ý nghĩa bảo vệ tài nguyên môi trường du lịch, ý nghĩa của việc tạo ra môi trường nhân văn hấp dẫn khách du lịch.

Từ trước tới nay, đã có rất nhiều sách báo, tài liệu viết về danh thắng Tam Cốc – Bích Động, nhưng chủ yếu là ca ngợi cảnh đẹp của thiên nhiên, tìm hiểu về văn hóa lịch sử… phục vụ mục đích quảng bá du lịch mà ít ai tìm hiểu về người dân địa phương – chủ nhân của những tài nguyên đó đã làm du lịch như thế nào? tác động của du lịch đến đời sống của họ ra sao?… Chính vì thế tác giả đã quyết định chọn Đề tài : “Một số giải pháp thúc đấy phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch Tam Cốc – Bích Động, Ninh Bình ”. Với mong muốn bằng những kiến thức đã học và tình yêu quê hương đất nước, sẽ góp một phần nhỏ bé vào sự phát triển du lịch nói riêng và sự phát triển kinh tế xã hội nói chung.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ

===>>> Nhận Viết Thuê Khóa Luận Tốt Nghiệp Ngành Du Lịch

2. Phạm vi nghiên cứu của Đề tài

Phạm vi:

• Không gian nghiên cứu : Đề tài Khóa luận chủ yếu tập trung nghiên cứu trên địa bàn xã Ninh Hải, nơi có điểm du lịch mang tính quốc gia, quốc tế đó là: Khu du lịch Tam Cốc – Bích Động.
• Thời gian nghiên cứu : Số liệu nghiên cứu trong giai đoạn từ năm 2002 đến 2008.

Đối tượng nghiên cứu:

• Điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế – xã hội và tài nguyên du lịch (tự nhiên và nhân văn) để thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng ở khu du lịch Tam Cốc – Bích động.
• Cộng đồng địa phương xã Ninh Hải và một số vùng phụ cận tham gia vào phục vụ du lịch.

3. Mục đích, nhiệm vụ của đề tài Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Mục đích:

• Nâng cao nhận thức của bản thân cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn về du lịch cộng đồng và tài nguyên du lịch tại khu du lịch. Muốn vậy phải tổ chức nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề một cách nghiêm túc, toàn diện.
• Qua việc tìm hiểu nghiên cứu sẽ cung cấp nguồn tư liệu nhỏ cho những ai quan tâm đến nội dung của đề tài.
• Góp phần đưa ra giải pháp phát triển du lịch ở Tam Cốc – Bích Động, Ninh Bình có thể tham khảo hoặc ứng dụng.

Nhiệm vụ:

• Tổng quan về cơ sở lý luận, tìm hiểu nghiên cứu để áp dụng vào thực tiễn phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch Tam Cốc – Bích Động.
• Nghiên cứu, đánh giá các nguồn lực để phát triển du lịch cộng đồng tại đây.
• Đánh giá khả năng phát triển du lịch cộng đồng và đưa ra một số giải pháp nhằm thu hút cộng đồng địa phương tham gia vào hoạt động du lịch. Khôi phục và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, phát triển du lịch một cách bền vững.

4. Quan điểm, phương pháp nghiên cứu

Quan điểm:

• Quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử:

Nghiên cứu tất cả thực trạng nguồn lực phát triển du lịch cũng như lý luận trong sự vận động phát triển của chính ngành du lịch và các ngành khoa học nói chung trong mối quan hệ biện chứng theo quy luật khách quan.

• Phát triển du lịch bền vững: Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Nghiên cứu phát triển du lịch, đặc biệt là DLCĐ, cần đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại nhưng không làm tổn hại đến thế hệ tương lai, đảm bảo được các mục tiêu, nguyên tắc phát triển bền vững.

Vận dụng cơ sở lý luận phát triển du lịch bền vững trong quá trình nghiên cứu đề tài.

• Lãnh thổ tổng hợp – chuyên môn hóa:

Mỗi lãnh thổ du lịch thường có nhiều nguồn lực để phát triển du lịch. Nhưng đồng thời mỗi địa phương, hoặc mỗi hệ thống lãnh thổ du lịch cũng có những nguồn lực phong phú, đặc sắc là thế mạnh để phát triển du lịch riêng.Vì vậy cần phải nghiên cứu để có được các dự án, giải pháp, chiến lược, vừa phát huy được thế mạnh tổng hợp các nguồn lực để tạo ra nhiều sản phẩm du lịch. Đồng thời cũng cần ưu tiên đầu tư phát triển những loại hình du lịch mang tính chuyên biệt, mũi nhọn của hệ thống lãnh thổ du lịch cũng như mỗi địa phương để tạo ra sức cạnh tranh.

• Quan điểm kế thừa:

Du lịch là một ngành tổng hợp có quan hệ với nhiều ngành khác như: kinh tế, môi trường, địa lý… Vì vậy trong quá trình phát triển du lịch, để tiết kiện thời gian, công sức và tài chính, cần kế thừa các công trình nghiên cứu, các dự án quy hoạch, kế hoạch phát triển du lịch và các công trình khoa học có liên quan.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp khảo sát thực địa và thu thập tài liệu:

Để hoàn thành Khóa luận, sinh viên đã thực hiện các cuộc khảo sát, thu thập tài liệu, đi theo tour Tam Cốc – Bích Động, khảo sát tại làng nghề của xã Ninh Hải.

• Phương pháp điều tra xã hội học:

Trong quá trình nghiên cứu, sinh viên đã sử dụng các phương pháp điều tra sau:

• Phỏng vấn trực tiếp các cơ quan có thẩm quyền, các công ty du lịch, UBND xã, Ban quản lý và một số hộ dân trong vùng.
• Phỏng vấn bằng bảng hỏi.
• Phương pháp thống kê, lập bảng, xử lý tổng hợp các thông tin, số liệu:

Tìm các thông tin, số liệu tại các cơ sở như Sở Du lịch Ninh Bình, Công ty du lịch, UBND xã huyện…. sau đó tiến hành chọn lọc, sắp xếp thứ tự sử dụng các thông tin cần thiết. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

• Phương pháp bản đồ, ảnh minh họa:

Thể hiện một cách trực quan những đặc điểm và sự phân bố không gian theo lãnh thổ, tài nguyên được nghiên cứu, xác định được tour, tuyến.

5. Kết cấu đề tài

Gồm 3 chương chính:

• Chương 1: Tổng quan về lý luận du lịch cộng đồng.
• Chương 2: Nguồn lực và thực trạng hoạt động du lịch cộng đồng tại Tam Cốc – Bích Động.
• Chương 3: Một số định hướng và giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch Tam Cốc – Bích Động.

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LÝ LUẬN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

1.1. KHÁI NIỆM CỘNG ĐỒNG ĐỊA PHƯƠNG

• Theo Nguyễn Hữu Nhân: Cộng đồng địa phương là những cộng đồng được gọi tên như đơn vị làng, bản, xã, huyện…những người chung về lý tưởng xã hội, lứa tuổi, giới tính, thân phận xã hội. Khái niệm cộng đồng có hai nghĩa:

Là một nhóm dân cư cùng sinh sống trong một địa cực nhất định, có cùng giá trị và tổ chức xã hội cơ bản.

Là một nhóm dân cư có cùng mối quan tâm.

Như vậy, cộng đồng địa phương được hiểu là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên trên một lãnh thổ nhất định qua nhiều thế hệ và có những đặc điểm chung về sinh hoạt văn hóa truyền thống, sử dụng các nguồn tài nguyên và môi trường, cùng các mối quan hệ kinh tế xã hội, có sự gắn kết về huyết thống và tình cảm, có sự chia sẻ về nguồn lợi và trách nhiệm cộng đồng.

• Cộng đồng địa phương tại các khu du lịch là đối tượng nghiên cứu và tham gia hoạt động du lịch và bảo tồn có những đặc điểm: Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.
• Cộng đồng địa phương là những nhóm người định cư trên cùng lãnh thổ nhất định. Mỗi vùng lãnh thổ nhất định sẽ có những điều kiện tài nguyên môi trường tự nhiên khác nhau, đó là yếu tố quan trọng để hình thành, nuôi dưỡng và phát triển những giá trị văn hóa và kinh tế …Vì vậy, mỗi cộng đồng thường có những giá trị văn hóa và hoạt động kinh tế khác nhau.
• Có quan hệ gắn kết về tình cảm, mang tính huyết thống, thân thiện, giúp đỡ, chia sẻ.
• Có quyền lợi và trách nhiệm, có đặc điểm chung về sở hữu, sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường.

Tính cộng đồng bền vững được khẳng định qua thời gian, chính thời gian là yếu tố gắn kết các thành viên cộng đồng để cùng nhau tạo ra các giá trị văn hóa đặc sắc cho cộng đồng.

• Những đặc điểm chung về hoạt động văn hóa truyền thống, có những giá trị được tập thể coi là khuân mẫu văn hóa sinh hoạt cộng đồng.
• Mỗi cộng đồng có những tổ chức quy ước xã hội, kiểu “Phép vua thua lệ làng”.

1.2. KHÁI NIỆM DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam, cộng đồng được hiểu là “một tập đoàn người rộng lớn có những dấu hiệu, những đặc điểm xã hội nói chung về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, về địa bàn cư trú. Cũng có những cộng đồng xã hội bao gồm một dòng giống, một sắc tộc, một dân tộc”. Như vậy khi nói đến cộng đồng xã hội bao gồm mang tính phổ quát nổi bật: Kinh tế, địa lý, ngôn ngữ, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và lối sống.

Thuật ngữ du lịch cộng đồng xuất phát từ hình thức du lịch làng bản ngay từ những năm 1970 ở các nước thuộc khu vực châu Âu, châu Mỹ và châu Úc. Mục đích khái niệm này đầu tiên do du khách đưa ra. Khách du lịch tham quan các làng bản, tìm hiểu về đời sống sinh hoạt, phong tục, tập quán, khám phá hệ sinh thái của vùng núi non, các cuộc du ngoạn này thường được tổ chức tại các vùng rừng núi. Phần lớn còn mang tính chất hoang dã, địa hình hiểm trở, nhưng lại rất thưa dân cư, các điều kiện đi lại, sinh hoạt gặp rất nhiều khó khăn. Những lúc như vậy, du khách cần tới sự giúp đỡ của những người dân bản địa như: Dẫn đường khỏi bị lạc, nơi nghỉ qua đêm … Khách du lịch thường gọi những chuyến đi đó là những chuyến đi có sự hỗ trợ của người dân địa phương. Đây chính là tiền đề cho sự phát triển các loại hình DLCĐ như hiện nay. DLCĐ chính thức được hình thành và phát triển mạnh mẽ tại các nước Châu Phi, Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Úc những năm 80 – 90 của thế kỷ trước. Sau đó lan rộng sang khu vực châu Á trong đó có các nước khu vực ASEAN như Inđônêxia, Philippin, Thái Lan, Việt Nam …

Ngày nay, DLCĐ được hiểu là cộng đồng địa phương tham gia vào các hoạt động kinh doanh mang tính tự phát tại những nơi có tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn hấp dẫn, các tuyến, điểm du lịch sẵn có của địa phương chứ chưa chú trọng tới quyền lợi cộng đồng địa phương và thu hút họ tham gia vào hoạt động du lịch. Trong nhiều trường hợp quyền lợi của các bên tham gia du lịch xấu đi và làm giảm sức hấp dẫn cho du khách. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Đến nay một số nhà nghiên cứu đã đưa ra các khái niệm cho thuật ngữ DLCĐ.

Theo quỹ bảo tồn thiên nhiên thế giới WNF:“ DLCĐ là loại hình du lịch mà ở đó cộng đồng địa phương có sự khảo sát và tham gia chủ yếu và sự phát triển và quản lý hoạt động du lịch và phần lớn lợi nhuận thu được từ hoạt động du lịch cho cộng đồng ” nguồn (Aigul, Shadanbekova, Maketing Speacialist, Commuty – basedtonsism guidebook, 2004).

Năm 1997, Tổ chức du lịch Thái Lan “ Responsible Ecological Social tour” – một tổ chức du lịch chịu trách nhiệm về du lịch sinh thái – xã hội đã đưa ra khái niệm:“DLCĐ là phương thức tổ chức du lịch đề cao sự bền vững về môi trường và văn hóa xã hội. DLCĐ do cộng đồng sở hữu quản lý tài nguyên các hoạt động du lịch. Vì sự phát triển của cộng đồng và cho phép du khách nâng cao nhận thức cũng như học hỏi từ cộng đồng về những giá trị văn hóa, cuộc sống đời thường của họ ”.

Đối với Việt Nam, vấn đề phát triển du lịch cộng đồng lần đầu tiên được đưa ra tại“Hội thảo chia sẻ bài học kinh nghiệm phát triển DLCĐ Việt Nam – 2003”. Hội thảo được tổ chức tại Hà Nội, các chuyên gia trong và ngoài nước đã thảo luận các vấn đề cơ bản về loại hình DLCĐ tại việt Nam. Theo đó Viện nghiên cứu phát triển miền núi đã đưa ra khái niệm về DLCĐ như sau: “DLCĐ là nhằm bảo tồn tài nguyên du lịch tại điểm đón khách. Vì sự phát triển du lịch bền vững dài hạn, DLCĐ khuyến khích sự tham gia cộng đồng địa phương trong du lịch và có cơ chế tạo các cơ hội cho cộng đồng. DLCĐ là một quá trình tương tác giữa cộng đồng và khách du lịch mà sự tham gia có ý nghĩa của cả hai phía, mang lại lợi ích, bảo tồn cho cộng đồng địa phương.” Như vậy DLCĐ nhấn mạnh đến tính tự chủ, vai trò chủ thể tham gia hoạt động du lịch là cộng đồng địa phương. Khái niệm DLCĐ không đồng nghĩa với du lịch sinh thái. DLCĐ nhấn mạnh đến chủ thể tham gia vào quy hoạch quản lý, quyết định các vấn đề phát triển du lịch, bảo vệ, khai thác tài nguyên và hưởng từ hoạt động du lịch là cộng đồng địa phương. Trong khi đó du lịch sinh thái nhấn mạnh đến quản lý khai thác, bảo tồn tài nguyên có trách nhiệm nhưng không rõ chủ sở hữu tài nguyên du lịch, cộng đồng địa phương được tham gia vào các hoạt động du lịch nhưng không được trực tiếp quyết định phát triển du lịch, tham gia một cách bị động, cộng đồng địa phương chỉ được chia sẻ lợi ích từ hoạt động du lịch.

1.3. VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA LOẠI HÌNH DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

1.3.1. Vai trò của loại hình du lịch cộng đồng

DLCĐ góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bao gồm sự đa dạng sinh học, tài nguyên nước, rừng, bản sắc văn hóa… DLCĐ góp phần phát triển kinh tế địa phương thông qua việc tăng doanh thu và những lợi ích khác cho cộng đồng.

DLCĐ có sự tham gia ngày càng đông đảo và tích cực của cộng đồng địa phương, mang lại cho du khách một sản phẩm du lịch có trách nhiệm đối với môi trường xã hội. Có thể nói DLCĐ mang lại rất nhiều lợi ích về mọi mặt và có vai trò rất lớn đối với nhiều lĩnh vực như: Kinh tế, chính trị, văn hóa, an ninh quốc phòng, tài nguyên môi trường của quốc gia, khu vực và chính bản thân cộng đồng. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Đối với công tác bảo tồn tài nguyên:

• Góp phần bảo vệ vững chắc tài nguyên tự nhiên, môi trường sinh thái.
• Bảo tồn và phát huy các giá trị bản sắc văn hóa vật thể và phi vật thể của cộng đồng.

Đối với du lịch:

• Tạo ra sự đa dạng trong sản phẩm du lịch của một vùng, một quốc gia.
• Góp phần thu hút khách du lịch.
• Góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên nói chung và tài nguyên du lịch nói riêng.

Đối với cộng đồng:

Mang lại lợi ích kinh tế cho các thành viên trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ cho du khách. Đồng thời những thành viên khác của cộng đồng cũng được hưởng lợi ích từ sự tái đầu tư của nguồn doanh thu du lịch vào việc hỗ trợ, nâng cấp và phát triển cơ sở hạ tầng xã hội, góp phần thay đổi kinh tế xã hội của địa phương.

Như vậy có thể khẳng định việc phát triển DLCĐ có một ý nghĩa rất lớn đối với mọi mặt của xã hội. Tất nhiên bên cạnh những lợi ích đó nó cũng gây ra một số tác hại, ảnh hưởng xấu đối với cộng đồng địa phương và tài nguyên du lịch địa phương. Nhưng dù sao chúng ta không thể phủ nhận tầm quan trọng đặc biệt của phát triển DLCĐ trên nhiều khía cạnh.

1.3.2. Đặc điểm của loại hình du lịch cộng đồng Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

DLCĐ là một loại hình du lịch rất mới mẻ. Ở Việt Nam loại hình du lịch này rất được quan tâm và chú ý phát triển trong những năm gần đây. DLCĐ được coi là hướng đi tốt ở Việt Nam, đặc biệt là ở vùng nông thôn, vùng núi, nơi có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn thì hoạt động du lịch sẽ từng bước cải thiện cuộc sống, tạo sinh kế mới, tạo thêm công ăn việc làm cho nhân dân. Từ đó có thể nhận thức một số đặc điểm của DLCĐ như sau:

DLCĐ là một loại hình du lịch mới khác với các loại hình du lịch khác bởi cộng đồng dân cư là những người được tham gia ngay từ đầu, từ khâu nghiên cứu, lập kế hoạch phát triển, triển khai các hoạt động kinh doanh du lịch, cung cấp các sản phẩm du lịch dịch vụ cho khách du lịch. Họ giữ vai trò chủ đạo phát triển và duy trì các dịch vụ. Hoạt động này tính đến hiệu quả và sự điều tiết của các quy luật kinh tế thị trường.

Địa điểm tổ chức phát triển du lịch dựa vào du lịch cộng đồng diễn ra tại nơi cư trú hoặc gần nơi cư trú của cộng đồng địa phương. Đây là những khu vực có tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn phong phú, hấp dẫn có độ nhạy cảm về đa dạng sinh học, chính trị, văn hóa, xã hội và đang bị tác động của con người.

Cộng đồng dân cư phải là người sinh sống và làm việc trong hoặc liền kề các điểm tài nguyên du lịch. Đồng thời cộng đồng phải có trách nhiệm tham gia bảo vệ tài nguyên môi trường nhằm hạn chế tác động tiêu cực chính từ việc khai thác tài nguyên du lịch của cộng đồng và hoạt động của du khách.

DLCĐ đóng vai trò quan trọng trong công cuộc xóa đói giảm nghèo. Điều này được thể hiện ở việc DLCĐ có tác động tích cực đối với việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ngành nghề và lao động. Trước khi tham gia DLCĐ người dân chủ yếu sinh sống trong điều kiện kinh tế tự cung tự cấp, nghề chính của họ là sản xuất nông nghiệp.

Khi DLCĐ phát triển người dân có điều kiện và các ngành nghề kinh truyền thống được duy trì và phát triển trở thành sản phẩm du lịch độc đáo. Từ đó việc tiêu thụ những sản phẩm tại chỗ được dễ dàng hơn. Thu nhập từ dịch vụ cho thuê phòng, bán hàng, chở khách, biểu diễn văn nghệ… giúp cải thi cuộc sống của nhân dân. Cùng với cơ cấu ngành nghề lao động cũng có sự thay đổi, hình thành các công việc mang tính du lịch mới.

DLCĐ là hoạt động thu hút cộng đồng địa phương tham gia vào hoạt động du lịch và được hưởng lợi từ hoạt động này nên đây là loại hình có tính chuyên môn thấp. Cộng đồng địa phương mời tham gia vào hoạt động du lịch nên chuyên môn nghiệp vụ và trình độ ngoại ngữ còn hạn chế, gặp khó khăn trong việc giao tiếp và hướng dẫn khách nước ngoài.

Đặc điểm lớn nhất của DLCĐ là người tổ chức du lịch và cư dân bản địa khai thác cái sẵn có của cộng đồng địa phương để kinh doanh du lịch. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Phát triển DLCĐ phải đảm bảo sự công bằng trong phân chia quyền lợi từ thu nhập du lịch cho các bên tham gia.

Phát triển DLCĐ góp phần làm đa dạng hóa các ngành nghề kinh tế, trong khi vẫn duy trì và phát triển các nghành kinh tế truyền thống.

DLCĐ còn bao gồm yếu tố trợ giúp, tạo điều kiện các bên tham gia trong đó vai trò của các tổ chức chính phủ, phi chính phủ, các cấp quản lý nhà nước …

1.4. CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

Các loại hình du lịch dựa vào cộng đồng thực chất là các loại hình phát triển du lịch bền vững có trách nhiệm với tài nguyên môi trường cũng như phát triển của cộng đồng. Chủ thể của các hoạt động du lịch và nguồn lợi từ các hoạt động này là hướng vào cộng đồng. Vì vậy khi phát triển DLCĐ cần thực hiện các nguyên tắc sau :

DLCĐ phải đặt lợi ích của người dân lên trên. Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản tạo ra sự khác biệt giữa du lịch cộng đồng với các loại hình du lịch khác. Dân địa phương là những người trực tiếp sống trên địa bàn du lịch cộng đồng và họ cũng chính là người trực tiếp thấy được sự biến đổi (tăng hay giảm) của hệ sinh thái, môi trường, văn hóa của khu vực. Các hệ sinh thái, môi trường, văn hóa có được bảo tồn, duy trì hay không hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức của người dân nơi đây.

Chính vì thế đây là nguyên tắc rất quan trọng, du lịch sinh thái cộng đồng cần đặt lợi ích của những người dân lên trên, khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động du lịch và chia sẻ lợi ích từ các hoạt động cho thuê nhà nghỉ, làm hướng dẫn viên du lịch, sản xuât các mặt hàng nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống … Kết quả là đời sống của người dân ít phụ thuộc vào khai thác tự nhiên, đồng thời họ sẽ thấy được lợi ích của việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, phát triển du lịch sinh thái cộng đồng .

• Bảo vệ môi trường: môi trường sinh thái tự nhiên và môi trường sinh thái nhân văn.

Du lịch nói chung và du lịch sinh thái trên cơ sở cộng đồng nói riêng có ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và hệ sinh thái khu vực. Các tác động tiêu cực của DLCĐ sẽ làm thay đổi và biến đổi đời sống của cộng đồng. Đấy là môi trường bị tổn thương bởi áp lực phát triển du lịch đây chính là nguyên nhân làm biến đổi và thay đổi môi trường sinh thái tự nhiên và môi trường sinh thái nhân văn xung quanh khu vực của cộng đồng. Với các loại hình du lịch khác nhau thì vấn đề bảo vệ môi trường và duy trì môi trường sinh thái chưa phải là vấn đề ưu tiên hàng đầu thì ngược lại DLCĐ coi đây là nguyên tắc cơ bản cần tuân thủ, có như vậy thì môi trường sinh thái tự nhiên và nhân văn được bảo tồn và phát triển.

DLCĐ cần thực hiện nguyên tắc thừa nhận, ủng hộ và thúc đẩy mối quan hệ hữu cơ cộng đồng về du lịch. Thường xuyên lấy ý kiến tham gia của các bên tham gia, tôn trọng ý kiến của công đồng, bảo đảm những kiến nghị của cộng đồng được chuyển đến những người có trách nhiệm xem xét và giải quyết. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Ngay từ đầu DLCĐ nên thu hút, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào tất cả các lĩnh vực hoạt động du lịch và bảo tồn, coi phát triển du lịch như là một công cụ giúp cộng đồng sử dụng để phát triển trong khi vẫn duy trì sự đa dạng kinh tế không làm giảm các nghành nghề truyền thống.

Để phát triển du lịch cộng đồng cần thường xuyên hỗ trợ địa phương trong hoạt động du lịch và phát triển kinh tế – xã hội đồng thời tăng cường giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực địa phương để phục vụ du lịch.

Cần phân chia lợi nhuận một cách công bằng giữa cá nhân, tổ chức tham gia vào hoạt động DLCĐ.

Thúc đẩy niềm tự hào của cộng đồng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đồng thời tăng cường giao lưu văn hóa truyền thống.

DLCĐ cần tôn trọng giá trị văn hóa và phương cách sống của con người nơi diễn ra hoạt động DLCĐ.

Khai thác tiềm năng du lịch của địa phương nhưng phải đảm bảo phát triển bền vững, không làm hại lợi ích của các thế hệ kế tiếp. Phát triển bền vững các nguồn tài nguyên là sự phát triển trên cơ sở bảo đảm cho các tài nguyên có thể tái tạo và phục hồi. Phát triển lâu dài và bền vững cần tính đến việc sử dụng nguồn tài nguyên tự nhiên và nguồn tài nguyên nhân văn hiện có để phục vụ nhu cầu du khách.

1.5. VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG ĐỊA PHƯƠNG TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH

1.5.1. Vai trò của cộng đồng địa phương trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị của tài nguyên du lịch, hoạt động du lịch

Người dân địa phương sẽ tăng thêm lòng tự hào về những giá trị truyên thống, tích cực tham gia trong việc đóng góp tiền của, công sức để khôi phục bảo tồn và nuôi dưỡng nó trước nguy cơ bị pha tạp, mai một bởi các giá trị văn hóa đến từ nền văn hóa mạnh. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Khi người dân tham gia vào hoạt động du lịch sẽ tạo cho họ nghề nghiệp mới, phương thức sống mới, có thêm nguồn thu nhập mới sẽ làm giảm sức ép của họ tới việc khai thác tự nhiên một cách bừa bãi.

Nhận thức của cộng đồng thông qua giáo dục, tập huấn về du lịch, môi trường nhận thức của người dân được tiếp xúc với du khách nâng cao, họ sẽ năng động hơn, có nhiều kỹ năng tổ chức cuộc sống, lao động sản xuất, chất lượng cuộc sống của họ được cải thiện, cũng sẽ giảm đi lối sống dựa vào tự nhiên.

Nhờ vậy mục tiêu bảo tồn và khai thác tài nguyên du lịch hợp lý sẽ được thực hiện. Ngược lại thông qua hoạt động du lịch và được hưởng lợi từ hoạt động này. Chất lượng cuộc sống của người dân sẽ được cải thiện sẽ giúp cho mục tiêu xóa đói giảm nghèo thực hiện được tốt hơn.

1.5.2. Vai trò của cộng đồng đối với việc giảm giá các sản phẩm du lịch

Với giá nhân công rẻ sẽ giúp cho việc giảm giá các sản phẩm du lịch nói chung, cũng như giá tour du lịch đã tạo được sức hấp dẫn du khách tại các địa phương phát triển du lịch cộng đồng. Dân số đông và tăng nhanh tạo ra nguồn lao động trẻ, tiềm năng song lại lao động trong các ngành nghề kinh tế truyền thống, hiệu quả kinh tế thấp. Đây chính là đặc điểm của cộng đồng địa phương. Do vậy khi người dân tham gia vào các hoạt động du lịch, họ chỉ thường mong lấy công làm lãi, tận dụng nhà ở cũng như các thiết bị, điều kiện sống sẵn có của gia đình họ để có thể kiếm thêm thu nhập cho nên không đòi hỏi mức thù lao quá cao. Do vậy các sản phẩm du lịch mà họ cung ứng thường rẻ hơn so với giá trị thực của nó.

Vai trò của cộng đồng địa phương trong việc đa dạng hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch và hạ giá thành sản phẩm du lịch: Yêu cầu trong kinh doanh du lịch là cần tạo ra sức hấp dẫn du khách. Khi người dân tham gia vào hoạt động du lịch, tài nguyên du lịch được bảo tồn và làm phong phú thêm các sản phẩm du lịch. Do vậy những sản phẩm du lịch mà cộng đồng địa phương cung cấp cho du khách mang tính mới lạ, đặc sắc. Vì các sản phẩm du lịch do cộng đồng địa phương tạo ra có chứa đựng những phẩm chất tốt đẹp của các tộc người thiểu số, với nghệ thuật sản xuất độc đáo, chúng đặc biệt thu hút đối với tập khách ở các nước phát triển.

Khi cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch sẽ tạo ra sự đa dạng các loại hình du lịch, tạo thêm điểm đến. Trong kinh doanh du lịch, mức độ tập trung du lịch ngày càng cao, tài nguyên du lịch phong phú hấp dẫn sẽ càng tạo ra sức thu hút đối với du khách. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Vai trò của cộng đồng địa phương trong việc tạo ra môi trường du lịch hấp dẫn du khách. Khi tham gia vào hoạt động du lịch người dân có thêm việc làm, được giáo dục, tập huấn nâng cao nhận thức về du lịch, chuyên môn nghiệp vụ. Thông qua giáo dục, đào tạo và thông qua quá trình tham gia phục vụ du khách cùng với nguồn lợi được hưởng từ hoạt động du lịch, nhận thức về môi trường nói chung cũng như nhận thức về môi trường du lịch nói riêng ngày càng được nâng cao hơn. Từ đó người dân sẽ ý thức được sự cần thiết phải tạo ra và giữ gìn môi trường du lịch có chất lượng tốt cả về vệ sinh môi trường cũng như môi trường văn hóa. Để hấp dẫn du khách và tốt cho môi trường sống của họ.

Sự tham gia của cộng đồng vào hoạt động du lịch sẽ giúp chuyển đổi cơ cấu ngành nghề, nhưng vẫn duy trì được ngành nghề truyền thống, ly nông nhưng không ly hương, hạn chế việc suy giảm dân số, di dân tự do, kinh tế phát triển, kết cấu hạ tầng được cải thiện. Từ đó tạo ra môi trường du lịch tốt hơn.

Sự tham gia của cộng đồng vào hoạt động du lịch sẽ thúc đẩy quá trình phát triển cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng cộng đồng, nâng cao dân trí, giảm tỷ lệ sinh, ổn định quy mô dân số. Thực hiện các chiến lược phát triển kinh tế và dân số có hiệu quả. Đây cũng là những nhân tố quan trọng hàng đầu giúp cho du lịch cộng đồng thành công.

Tuy nhiên trong quá trình tham gia vào hoạt động phát triển du lịch cộng đồng không phải lúc nào cũng diễn ra như kế hoạch đã lập và mong muốn. Do trong số những người dân, bên cạnh những người tốt, cởi mở, thân thiện năng động dễ thích ứng, có một số người do vô tình hoặc cố ý phá ngang, thiếu ý thức, bảo thủ, lạc hậu, chậm đổi mới, không hiểu những tác động tiêu cực từ hoạt động du lịch sẽ mang lại, hậu quả mà họ gây ra đối với du khách và cộng đồng.

Vì vậy những người tổ chức lập kế hoạch phát triển du lịch cộng đồng phải có những khảo sát, nghiên cứu kỹ lưỡng, có những giải pháp hợp lý, khoa học, khéo léo gần gũi với người dân, phát hiện ra những tâm tư nguyên vọng của họ những ưu điểm cũng như những hạn chế của họ …

1.6. CÁC BÊN THAM GIA DLCĐ Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Cộng động địa phương: Là nhân tố chính hình thành và nuôi dưỡng, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa bản địa như: Nghệ thuật kiến trúc trang trí nhà cửa, nghệ thuật sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ, nghệ thuật ẩm thực, lễ hội, văn hóa dân gian … Đây được coi là nguồn tài nguyên đặc biệt hấp dẫn du khách.

Bên cạnh đó cộng đồng địa phương còn là người sản xuất nông phẩm cung cấp cho khách du lịch. Đồng thời họ tham gia các hoạt động du lịch tạo sản phẩm du lịch phục vụ du khách và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Chính quyền địa phương: Là người được cộng đồng tín nhiệm và đại diện cho cộng đồng. Họ là người lãnh đạo có vai trò tổ chức, quản lý, tăng cường sức mạnh đoàn kết tập thể của cộng đồng, đặc biệt phát huy vai trò, thế mạnh tiềm năng của cộng đồng trong mọi hoạt động kinh tế, xã hội, văn hóa của cộng đồng.

 Các tổ chức cá nhân tài trợ, các tổ chức thuộc Chính phủ và phi Chính phủ, các nhà khoa học: Là những nhân tố hỗ trợ cộng đồng về việc lập dự án quy hoạch phát triển du lịch, vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm và cơ chế chính sách để phát triển du lịch cộng đồng. Các tổ chức này là những người chỉ đường dẫn lối tạo xung lực giúp cộng đồng thực hiện các mục tiêu phát triển du lịch trong giai đoạn đầu tiên, tiến hành nghiên cứu về hoạt động DLCĐ để bổ sung điều chỉnh kế hoạch phát triển du lịch.

Các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành và dịch vụ du lịch: Là cầu nối giữa khách du lịch và cộng đồng, là những người giữ vai trò môi giới trung gian để bán sản phẩm du lịch cho cộng đồng và cung cấp một phần sản phẩm mà cộng đồng chưa cung ứng đủ, đảm bảo cho sự đa dạng và chất lượng cho sản phẩm du lịch. Họ có thể sử dụng lao động là người địa phương góp phần tạo công ăn việc làm và thu nhập cho cư dân bản địa. Bên cạnh đó họ còn góp phần chia lợi ích từ du lịch cho cộng đồng bằng việc đóng thuế, phí môi trường, mua vé thắng cảnh cho cộng đồng.

 Khách du lịch: Là yếu tố cầu du lịch. Đặc điểm của các tập khách mua các sản phẩm DLCĐ là khách hướng ngoại ưa mạo hiểm, thích khám phá. Họ là người có trách nhiệm với môi trường và xóa đói giảm nghèo.

1.7. XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN DLCĐ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM HIỆN NAY Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Hiện nay du lịch là một ngành mà tất cả các quốc gia trên thế giới đều chú trọng đầu tư phát triển vì lợi ích du lịch, nó mang lại công ăn việc làm góp phần tăng thu nhập cho người lao động, tăng ngân sách cho địa phương, quốc gia có tài nguyên du lịch. Đồng thời du lịch là một ngành có liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều ngành, tổ chức và có sự tham gia đông đảo của nhiều tổ chức cộng đồng dân cư. Ở một số nước đã chứng minh rằng khi du lịch có sự tham gia của cộng đồng đã góp phần không nhỏ vào việc phát triển các dịch vụ cung cấp cho khách du lịch, bảo vệ tài nguyên môi trường hay nói cách khác cộng đồng vừa là đối tượng vừa là chủ thể phát triển du lịch ở các vùng, các quốc gia.

Khi du lịch phát triển, nó trở thành cầu nối văn hóa giữa các quốc gia trên thế giới. Tạo ra khả năng giao lưu, học hỏi, hợp tác giữa các dân tộc, xóa dần khoảng cách biên giới đưa con người xích lại gần nhau hơn vì sự phát triển chung của toàn cầu.

Ngày nay du khách có nhu cầu nâng cao trong việc tìm hiểu thông tin và học hỏi tìm hiểu khi đi du lịch trong nhiều lĩnh vực như kinh tế văn hóa, phong tục tập quán và thông tin giáo dục, môi trường. Du khách muốn tìm hiểu các vấn để văn hóa xã hộ, chính trị, tiếp xúc với người dân địa phương, ẩm thực địa phương, hay dừng chân nghỉ tại các cơ sở lưu trú với người dân địa phương các tác động đến môi trường và trách nhiệm của khách sạn tại điểm đến được khách quan tâm hàng đầu bởi có như vậy khách du lịch mới có cơ hội đi du lịch tại các điểm, khu vực không bị ô nhiễm, nhân văn học độc đáo làm cho chuyến đi có ý nghĩa, khách du lịch cũng thể hiện trách nhiệm cao hơn của mình bởi khả năng chi trả các nỗ lực bảo tồn tài nguyên du lịch tại điểm đến.

Người ta đã thống kê và cho biết 60% khách du lịch Mỹ sẵn sàng đi tour với công ty du lịch bảo vệ văn hóa lịch sử của điểm đến dẫu giá cao hơn 5% -7% khách Mỹ, Anh, Úc sẵn sàng trả tiền thêm cho tới 1.500 USD cho hai lần nghỉ tại khách sạn có chính sách bảo vệ môi trường địa phương. Trong nghiên cứu về dự án hỗ trợ du lịch bền vững tại Sa Pa đã cho thấy khách quốc tế sẵn sàng trả 4 – 5 lần phí tham quan nếu tiền thu được sử dụng cho cộng đồng.

Trên thế giới nhiều mô hình du lịch cộng đồng đã mạng lại kết quả cao như mô hình phát triển du lịch cộng đồng tại vườn quốc gia Gunung – Inđônêxia, mô hình cộng đồng tại bản Plai Pong Pang – Thái Lan, tại SaBah – Malaixia.

Còn ở Việt Nam mô hình du lịch cộng đồng được bắt đầu nghiên cứu và đưa vào thử nghiệm từ năm 2000 và đến nay. Đã có một số mô hình được nghi nhận mang lại nhiều hiệu quả như mô hình du lịch cộng đồng tại vườn quốc gia Ba Bể, tại khu du lịch Suối Voi, khu du lịch cộng đồng Vân Long – Ninh Bình và Việt Hải – Hải Phòng. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

Tiểu kết chương 1

Như vậy có thể hiểu rằng DLCĐ là nhằm bảo tồn tài nguyên du lịch tại điểm đón khách. Vì sự phát triển du lịch bền vững dài hạn, DLCĐ khuyến khích sự tham gia cộng đồng địa phương trong du lịch và có cơ chế tạo các cơ hội cho cộng đồng. DLCĐ là một quá trình tương tác giữa cộng đồng và khách du lịch mà sự tham gia có ý nghĩa của cả hai phía, mang lại lợi ích, bảo tồn cho cộng đồng địa phương. Như vậy DLCĐ nhấn mạnh đến tính tự chủ, vai trò chủ thể tham gia hoạt động du lịch là cộng đồng địa phương. DLCĐ nhấn mạnh đến chủ thể tham gia vào quy hoạch quản lý, quyết định các vấn đề phát triển du lịch, bảo vệ, khai thác tài nguyên và hưởng từ hoạt động du lịch là cộng đồng địa phương

Có thể nói hiện nay nghành du lịch thế giới đang phát triển mạnh mẽ và hướng đến mục tiêu phát triển bền vững. DLCĐ là một trong những loại hình du lịch đang rất được yêu thích và có khả năng phát triển mạnh mẽ. Phát triển du lịch trong giai đoạn hiện nay là phương thức hữu hiệu góp phần thúc đẩy phát triển du lịch một cách bền vững trong tương lai.

Phát triển loại hình du lịch cộng đồng mang lại ý nghĩa to lớn đối với cộng đồng dân cư và kinh tế của địa phương, mang lại rất nhiều những lợi ích về mọi mặt và có vai trò to lớn đối với các vấn đề như kinh tế, chính trị, văn hóa, an ninh quốc phòng… Chính bởi những lợi ích trên mà phát triển du lịch là một điều tất yếu.

Phát triển du lịch cộng đồng góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của cộng đồng. Tuy nhiên bên cạnh những lợi ích của mình thì nó cũng gây ra một số tác hại đối với cộng đồng và tài nguyên du lịch nói chung. Nhưng dù sao chúng ta không thể phủ nhận tầm quan trọng đặc biệt của việc phát triển du lịch cộng đồng trên nhiều khía cạnh. Khóa luận: Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại KDL Tam Cốc.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Khóa luận: Thực trạng hoạt động du lịch tại KDL Tam Cốc