khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng

Du lịch cộng đồng đang trở thành xu thế chủ đạo trong việc phát triển của ngành du lịch vì vậy tác giả đã lấy Đề tài khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng ở Làng Cổ Đường Lâm làm bài luận của mình. Làng cổ Đường Lâm là một ngôi làng cổ kính, tồn tại và phát triển trong suốt chặng đường dài của lịch sử đất nước. Xét về các giá trị kiến trúc, cũng như các giá trị văn hóa – lịch sử, Đường Lâm là địa danh hội tụ đầy đủ các yếu tố cần thiết để phát triển hình thức du lịch cộng đồng.Tên đề tài:”Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại Làng Cổ Đường Lâm, Hà Nội” dưới đây hy vọng sẽ giúp được các bạn trong quá trình hoàn thiện bài luận.

2.1. Khái quát chung về làng cổ Đường Lâm

2.1.1. Vị trí địa lý, diện tích

Làng cổ Đường Lâm thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Đường Lâm cách thủ đô Hà Nội khoảng 50 km về phía Tây, cách trung tâm hành chính thị xã Sơn Tây khoảng 5km. Làng Cổ Đường Lâm là sự quy tụ của 5 thôn trong tổng số 9 thôn của xã Đường Lâm thị xã Sơn Tây với diện tích tự nhiên của làng cổ khoảng 800 hecta, dân số hơn 8000 người.

Làng cổ Đường Lâm nằm bên hữu ngạn sông Hồng (bờ phía Nam) cạnh đường Quốc lộ 32, tại ngã ba giao cắt với đường Hồ Chí Minh, con sông Tích Giang chảy từ hướng hồ Suối Hai huyện Ba Vì, qua Đường Lâm, để vào thị xã Sơn Tây. Đường Lâm giáp xã Cam Thượng (tức Cam Giá Thượng) huyện Ba Vì ở phía Tây và Tây Bắc,Tây Nam giáp xã Xuân Sơn, phía Nam giáp xã Thanh Mỹ, phía Đông Nam giáp phường Trung Hưng, phía Đông giáp phường Phú Thịnh, đều của thị xã Sơn Tây, phía Bắc Đường Lâm tiếp giáp với huyện Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh Phúc, ranh giới là sông Hồng.

Đường Lâm có 9 thôn là Mông Phụ, Cam Lâm, Cam Thịnh, Đoài Giáp, Đông Sàng, Hà Tân, Hưng Thịnh, Phụ Khang, và Văn Miếu. Trong các thôn này, trọng tâm của làng cổ ở Đường Lâm được định vị là thôn Mông Phụ, còn các làng Đông Sàng, Cam thịnh, Đoài Giáp, Cam Lâm chọn lựa nhà cổ tiêu biểu cùng với các di tích của làng, cảnh quan đặc trưng nhằm tạo ra không gian bổ trợ cho làng (Sau đây gọi chung làng cổ trọng điểm ở Đường Lâm là làng Mông Phụ và các làng cổ phụ cận như Đông Sàng, Đoài Giáp, Cam Thịnh, Cam Lâm là làng cổ ở Đường Lâm).

Xung quanh Đường Lâm là vùng đất trung du, những quả đồi thấp nối tiếp nhau như bát úp nồi vùng đồi gò với ngọn chủ sơn Ba Vì, gắn với những địa danh mang tính huyền thoại, như đồi Gươm, đồi Hổ Gầm,…kết hợp với hệ thống thực vật phong phú, đa dạng, quý hiếm, đặc biệt quan trọng là các vùng rừng tự nhiên tạo cho Đường Lâm có cảnh quan, môi trường sinh thái đẹp. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

2.1.2. Lịch sử hình thành phát triển Làng Cổ Đường Lâm

Đường Lâm tên nôm là Kẻ Mía.Tục danh này bắt đầu từ cái tên Cam Giá (mía ngọt). Cam Giá xưa được chia thành hai tổng: Cam Giá Thượng và Cam Giá Hạ, trong đó Cam Giá Thượng là các xã thuộc miền Cam Thượng, Thanh Lũng, Bình Lũng,…(nay thuộc huyện Ba Vì), Cam Giá Hạ là xã Đường Lâm ngày nay. Vào đầu thế kỷ XIX, Đường Lâm là nơi đặt sở lỵ của trấn Sơn Tây. Khu vực làng cổ hiện nay địa giới vốn thuộc các làng Đông Sàng, Mông Phụ, Cam Thịnh, Đoài Giáp và Cam Lâm nằm cạnh nhau. Các làng này nối liền với nhau thành một khu vực nên có phong tục, tập quán, tín ngưỡng, giống nhau.

Dựa vào những kết quả khai quật khảo cổ học những năm 1960 – 1970 tại di chỉ Gò Mả Đống (thuộc thôn Văn Miếu, Đường Lâm) các nhà khoa học Việt Nam cho rằng: Người Việt đã đến Đường Lâm sinh sống từ 4000 năm trước đây (từ thời kỳ văn hóa Phùng Nguyên). Đây là quê hương của nhiều danh nhân như vua Ngô Quyền (898 – 944); Bố cái Đại Vương Phùng Hưng ( ?-789); Thám hoa Giang Văn Minh; bà Man Thiện (mẹ của Hai Bà Trưng); bà Chúa Mía (vương phi của Chúa Trịnh Tráng); Phan Kế Toại (Phó Thủ tướng Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa trong 4 nhiệm kỳ); Hà Kế Tấn (Bộ Trưởng Bộ Thủy lợi 1964-1973); Phan Kế An (họa sĩ vẽ tranh biếm họa của báo sự thật). Đặc biệt nhất Đường Lâm là nơi duy nhất trong lịch sử dân tộc có “một ấp hai vua” còn được gọi là “đất hai vua”. Đó là hai vị vua đã có công lớn trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm, xây dựng đất nước: Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng (thế kỷ VIII) và vua Ngô Quyền ( thế kỷ X).

Trong địa phận Đường Lâm có 36 gò đồi là vùng trước núi của non Tản, còn rất nhiều địa điểm, di tích mà ở đó chứng tỏ sự phát triển của đường Lâm ngày nay gắn liền với sự phát triển của thị xã Sơn Tây.

Theo một số nhà nghiên cứu thì địa danh này đã xuất hiện cách đây dưới 1000 mét. Năm 1496, trấn sở Sơn Tây đóng tại xã La Phẩm, huyện Tiên Phong, phủ QuảngOai (nay thuộc Tản Hồng, Ba Vì) và thời điểm đó gọi là Sơn Tây Thừa Tuyên. Đến thời Lê Cảnh Hưng (1740-1786) do bị ngập lụt, nước làm lở thành, trấn sở được dời về Mông Phụ, huyện Phúc Lộc, phủ Quảng Oai( nay thuộc xã Đường Lâm). Năm Minh Mệnh thứ 3 (1822), trấn sở dời về thôn Thuần Nghệ, huyện Minh Nghĩa lúc đó (nay thuốc nội thị Sơn Tây). Năm 1831, trấn Sơn Tây đổi hành tỉnh Sơn Tây và trấn lị trở thành tỉnh lị. Năm 1924, thực dân Pháp đổi trấn sở Sơn Tây thành thi xã Sơn Tây. Tuy thị xã nhưng vẫn thủ phủ của hai phủ Quốc Oai, Quảng Oai và bốn huyện Tùng Thiện, Phúc Thọ, Thạch Thất và Bất Bạt.

Theo tiến sỹ sử học Đỗ Đức Hùng thì Đường Lâm là cái tên Hán hóa vào thời thuộc Đường. Đầu thời Đường, tên Đường Lâm được biết đến là một trong ba huyện của quận Phúc Lộc, gồm Nhu Viễn, Đường Lâm, Phúc Lộc. Đến năm Chí Đức thứ 2 nhà Đường (757) chính quyền đô hộ lại đổi lại thành quận Đường Lâm. Sách Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên, một tài liệu viết vào thời Trần thì lại ghi là châu Đường Lâm. Về sau, những cái tên gọi như Cam Gía, Cam Tuyền, Cam Đường, Cam Lâm, Cam Gía Thượng…đều thuộc vùng đất Kẻ Mía mà ra.

Đến thời Lê, vùng Kẻ Mía được tách ra làm hai, đặt tổng Cam Gía Thượng thuộc huyện Tiên Phong (nay là xã Cam Thượng) và tổng Cam Gía Thịnh, huyện Phúc Lộc (sau gọi là Phúc Thọ) tức là địa bàn xã Đường Lâm ngày nay.

Từ sau Cách mạng tháng Tám, tổng Cam Giá Thượng có tên mới là xã Phùng Hưng. Đến ngày 21/11 năm 1964 xã Phùng Hưng đổi thành Đường Lâm, trực thuộc huyện Tùng Thiện, tỉnh Sơn Tây. Năm 1965 tỉnh Sơn Tây sáp nhập với tỉnh Hà Đông thành tỉnh Hà Tây. Cùng năm đó, chính quyền Trung Ương quyết định sáp nhập ba huyện là Bất Bạt, Quảng Oai, Tùng Thiện thành huyện Ba Vì. Năm 1976 sáp nhập Hà Tây với Hòa Bình thành tỉnh Hà Sơn Bình. Ngày 29/12/1978 Quốc hội thông qua đề nghị chuyển huyện Ba Vì về thủ đô Hà Nội. Năm 1982 Đường Lâm được sáp nhập vào thị xã Sơn Tây vẫn thuộc thành phố Hà Nội. Ngày 1/11/1991, thị xã Sơn Tây cho đến ngày nay.

Trải qua nhiều biến cố lịch sử, Đường Lâm hôm nay đã có nhiều thay đổi, nhưng về tổng thể khu vực này vẫn bảo lưu được cơ cấu không gian của làng cổ Thuần Việt với những đặc trưng và giá trị khác nhau. Cùng với lịch sử tồn tại lâu đời, Đường Lâm trở thành địa phương có những nét vănhóa truyền thống đặc sắc của một làng Việt cổ. Đây là một làngViệt điển hình, là sự kết tinh rực rỡ về sự phát triển qua hàng nghìn năm của nền văn minh châu thổ sông Hồng cần được bảo tồn.

2.2. Điều kiện phát triển du lịch cộng đồng tại Làng Cổ Đường Lâm

2.2.1. Điều kiện về tài nguyên du lịch

2.2.1.1. Điều kiện về tài nguyên

• Tài nguyên du lịch tự nhiên

Về địa hình địa mạo: Thị xã Sơn Tây nói chung và Đường Lâm nói riêng có dạng địa hình chủ yếu là đồi và gò, đồng bãi, ao hồ, tạo ra cảnh quan của vùng trung du, vùng bán sơn địa, làng xóm tụ cư bố trí quanh đồi gò ven sông. Chính vì vậy Đường Lâm tạo nên những nét riêng biệt hấp dẫn du khách du lịch đặc biệt là khách du lịch quốc tế và thích hợp cho sự phát triển các loại hình du lịch thăm quan, nghỉ dưỡng.

Về khí hậu: Khí hậu khá đa dạng với ba loai hình chính: Khí hậu vùng đồng bằng chịu ảnh hưởng của đồng bằng sông Hồng nên có tính chất nóng, khí hậu đồi có tính chất khí hậu lục địa nên khô nóng, khí hậu khu vực đồi gò thấp mát mẻ. Tuy nhiên trong vùng Bắc Bộ nên khí hậu Đường Lâm chia thành bốn mùa rõ rệt xuân, hạ, thu, đông.

Về thủy văn: Đường Lâm nằm trong vùng chân núi Ba Vì Tản Viên và gần các sông Hồng, Sông Đà, Sông Tích, Sông Đáy.

Nhìn chung tài nguyên du lịch tự nhiên của khu vực xung quanh làng cổ Đường Lâm khá đa dạng và phong phú. Đây cũng là những yếu tố có thể khai thác tốt cho du lịch làng cổ khi kết với các tài nguyên nhân văn khác. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

• Tài nguyên du lịch nhân văn

Đường Lâm là ngôi làng cổ hiếm hoi ở đồng bằng Bắc Bộ cũng như cả nước còn giữ nguyên vẹn các giá trị truyền thống từ lịch sử,kiến trúc, giá trị nhân văn, lễ hội, văn hóa ẩm thực, không gian cảnh quan môi trường…Tại đây, có trên 50 di tích lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật các loại, cùng hàng chục lễ hội. Giá trị tạo nên hồn cốt cho làng cổ Đường Lâm chính là hệ thống 117 ngôi nhà cổ trong đó có 37 ngôi nhà loại một có niên đại từ 100 năm đến gần 400 năm.

2.2.1.2 Di tích lịch sử văn hóa

• Đình Mông Phụ:

Đình Làng Mộng Phụ được xây dựng vào năm 1684 (niên hiệu Vĩnh Tộ thời vua Lê Hy Tông) cách đây gần 380 năm trên một khu đất ở trung tâm của làng, rộng khoảng 1800 m². Đình được xây dựng từ năm 1553 dưới thời vua Lê Thần Tông đình thờ Đức Thánh Tản- đệ nhất phúc đẳng thần- một vị đứng đầu trong tứ bất tử của người Việt. Đình Mông Phụ có quy mô lớn nhất xã Đường Lâm được tọa lạc ngay trong trung tâm làng Mông Phụ. Ngôi đình mang đậm dấu ấn của nét kiến trúc Việt Mường (có sàn gỗ) với những nét trạm khắc tinh tế, nghệ thuật có một không hai còn được lưu trữ trên những bức trạm cồn và đầu dư.Đình làng Mông Phu gồm hai tòa đại bá và hậu cung. Nhà đại bái được dùng bởi 48 cột gỗ, phía trên mỗi cột đều có trạm khắc nhiều hoa văn hình rồng, hình phượng. Tại đây còn lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về kiến trúc và văn hóa, hấp dẫn du khách. Trước cửa đình là một cái sân rộng, thường là nơi diễn ra các trò chơi khi làng tổ chức Lễ hội. Khoảng sân này còn có đặc điểm như một giao lộ trung tâm, từ đó tỏa ra các lối đi dẫn đến các xóm, ngược lại, mọi ngõ ngách trong làng đều tụ về sân đình như một quảng trường trung tâm. Chính lối kiến trúc cổ truyền và đặc sắc của đình Mông Phụ mà vào ngày 20/5/1991 đình làng Mông Phụ được Bộ Văn Hóa Thông Tin công nhận là di tích quốc gia cần được bảo tồn. Có thể nói đình Mông Phụ chính là tinh hoa của kiến Trúc Việt.

• Chùa Mía:

Chùa Mía (tên chữ là Sùng Nghiêm Tự) chùa là một trong 8 di tích lịch sử- văn hóa ở Đường Lâm được Bộ Văn hóa thông tin xếp vào loại đặc biệt, được xây dựng trên một quả đồi đá ong thuộc thôn Đông Sàng, xã Đường Lâm, Thị xã Sơn Tây. Từ một ngôi chùa nhỏ, năm 1632, chùa Mía đã được bà Ngô Thị Ngọc Dung – tức Bà Chúa Mía – cung phi của Chúa Trịnh Tráng cùng nhân dân trong vùng tôn tạo lại, trở thành một công trình kiến trúc Phật giáo tiêu biểu của thế kỷ XVII.

Chùa Mía là ngôi chùa cổ hiện còn lưu giữhàng trăm pho tượng Phật có giá trị nghệ thuật nhất Việt Nam. Chùa có 287 pho tượng, trong đó có 6 tượng đồng, 107 tượng gỗ và 174 tượng đất làm từ đất sét thân và rễ cây si. Bên ngoài sân chùa có những chum tương lớn cho thấy lịch sử nghề làm tương gia truyền của người dân nơi đây. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

• Nhà thờ Thám hoa Giang Văn Minh:

Nằm trong trung tâm của quần thể di tích làng cổ Đường Lâm, di tích nhà thờ Thám Hoa Giang Văn Minh đang trở thành điểm đến thăm quan, tìm hiểu của nhiều du khách, trong và ngoài nước. Nhà thờ này được xây dựng từ thời vua Tự Đức để thờ phụng và ghi nhớ công trạng của Thám hoa Giang Văn Minh (1573-1673) – nơi ghi danh đức độ, tinh thần xả thân vì đất nước của vị sứ khi làm nhiệm vụ tại đất nước Trung Hoa với tài đối đáp khéo léo, đanh thép để bảo vệ danh dự dân tộc trước sự xúc phạm của vua Minh vào cuối thế kỷ 17. Nhà thờ được người trong họ xây bằng gạch thời Tự Đức có kiến trúc theo hình chữ “nhị” mặt quay về hướng nam. Ngày nay, nhà thờ Thám hoa Giang Văn Minh trở thành một điểm tham quan hấp dẫn du khách thích tìm hiểu về lịch sử, văn hóa, đồng thời nơi đây cũng là nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ Việt Nam.

• Đền thờ Phùng Hưng:

Đền thờ Phùng Hưng nằm trên ngọn đồi phía Tây làng Cam Lâm. Vị vua này đã từng oai hùng hạ gục hỗ dữ cứu dân lành tại đồi Hùm.Vào ngày mùng 8 tháng giêng âm lịch hàng năm, nhân dân Đường Lâm và con cháu họ Phùng, du khách thập phương lại hội tụ về đây để tỏ long thành kính, để tưởng nhớ công ơn Bố Cái Đại Vương. Đền thờ Phùng Hưng đã được lập ở nhiều nơi nhưng đền ở làng Đường Lâm được coi là ngôi đền có quy mô lớn nhất với kiến trúc độc đáo bao gồm Tả -Hữu Mạc, Đại Bái và Hậu Cung. Giữa đền là vườn cây nối hai gian nhà phụ bên trái và bên phải, chính giữa là Bái đường và Hậu đường.Ngôi đền hiện nay là ngôi đền đã được tu tạo lại, nên có nhiều nét khác so với trước đây.

• Đền thờ và lăng Ngô Quyền:

Lăng mộ Vua Ngô Quyền được xây dựng năm Tự Đức thứ 27 (1874) và trùng tu năm Minh Mạng thứ 2 (1821). Lăng được xây kiểu nhà bia có mái che, cao khoảng 1,5m. Với tổng diện tích cả khuôn viên tới gần 500m². Đền và lăng Ngô Quyền được xây dựng bằng gạch, lớp ngói mũi hài, có tường bao quanh, trên một đồi đất cao, có tên đồi Cấm, mặt hướng về phía đông. Lăng nằm phía bên trái đền Phùng Hưng, cách 500 mét. Đền thờ được xây ở phía trên, cách lăng khoảng 100 mét. Phía trước lăng là một cánh đồng rộng giữa 2 sườn đồi trải dài bát ngát tạo nên không gian thoáng đạt, trong lành. Đặc biệt, trong quần thể đền và lăng Ngô Quyền có 18 cây duối cổ – tương truyền là nơi Ngô Quyền buộc voi, ngựa – đã được công nhận là “ Cây di sản” cấp quốc gia.

2.2.1.3. Những công trình kiến trúc làng cổ Đường Lâm (Cổng làng, đường làng, giếng nước, nhà cổ) ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Đó là những công trình kiến trúc lâu đời, độc đáo như cổng làng, đường làng, giếng nước, đình, chùa, nhà cổ, hay là những văn tự cổ, các làng nghề truyền thống các đặc sản địa phương…

• Kiến trúc nhà cổ: Làng cổ Đường Lâm nổi tiếng với những căn nhà cổ được xây dựng bằng loại vật liệu truyền thống của xứ Đoài là: Đá ong, tre, gỗ xoan, nứa, gạch đất nung, ngói , đất nện, trấu, mùn cưa …có lịch sử có 300-400 năm. Hiện nay, Đường Lâm có 956 ngôi nhà truyền thống, trong đó các làng Đông Sàng có 441 nhà, Mông Phụ có 350 nhà và Cam Thịnh có 165 nhà. Nhiều ngôi nhà được xây dựng từ rất lâu ( năm 1949,1703,1850…) trong đó làng Mông Phụ lưu giữ được nhiều nét cổ kính nhất với khoảng 45 nhà cổ có niên đại trên 100 – 200 năm tuổi. Ngôi nhà cổ nhất ở Đường Lâm được xây từ năm 1649, đến nay đã có hơn 360 năm tuổi. Với diện tích là 420m² ngôi nhà gồm 5 gian 2 trái, 3 gian giữa ngôi nhà được đặt bàn thờ cúng ông bà tổ tiên, hai gian bên là nơi mẹ chồng nàng dâu ở. Ngôi nhà được xây dựng chủ yếu bằng đá ong, gạch mộc gắn kết bằng đất trộn với trấu. Cột trụ và trần nhà được làm bằng gỗ xoan. Mái nhà bao giờ cũng võng cuống theo hình cánh diều, được lợp ngói mũi theo lối lợp chen vai, cài cánh, đan xít vào nhau như vẩy rồng. Có những căn nhà có tuổi thọ từ 200- 400 năm. Căn nhà lâu đời nhất có tuổi thọ hơn 400 năm còn lưu giữ được bài văn cúng tế bằng chữ nho, viết bằng mực tàu trên một tấm ván, nhờ đó xác định được niên đại của ngôi nhà.
• Giếng cổ Đường Lâm: Nơi xưa kia được dân làng thường xuyên sử dụng cho mục đích sinh hoạt cộng đồng hàng ngày. Trước đây được xây dựng chủ yếu bằng chất liệu đá ong và vữa nhưng nay môt số đã được tu sửa lại bằng xi măng gạch. Mỗi thôn đều có một giếng Làng, như ngày trước, giếng là nơi người dân lấy nước sinh hoạt hàng ngày. Các giếng cổ ởlàng đều được đặt ở nơi cao, thoáng mát gần đình, chùa hoặc trung tâm của xóm.Đến nay làng Mông Phụ vẫn giữ được cái giếng độc đáo là Giếng Sui. Nước giếng trong, có bảng để chữ nho “Nhất phiến băng tâm” ý muốn nói đến tấm lòng trong trắng như phiến bừng của người dân làng phía Đông và Tây của Đình Làng cũng có hai cái giếng, được gọi là hai mắt rồng.
• Đường làng: Được xây dựng theo hình xương cá với nhiều đường ngõ nhỏ lát gạch với đình làng Mông Phụ là khu vực Trung tâm, với cấu trúc này nếu đi từ đình ra sẽ không bao giờ quay lưng vào cửa Thánh. Cấu trúc này khiến cho cư dân trong làng có môi trường sống an toàn.Chính lối kiến trúc này đã góp phần gia tăng tính cố kết cộng đồng của người đân và tạo một không gian thoáng mát, yên bình.
• Cổng làng: Đường Lâm mang không gian cổ kính với ba bề bốn bên làng đều có cổng: Cổng Sui ở đầu xóm Sui, cổng Hậu ở đầu xóm Hậu, cổng Hè ở cuối xóm Hè. Đặc biệt, phải kể đến cổng lớn nhất ở đầu làng bên một cây đa cổ thụ và một bến nước – một nét đẹp đậm chất làng quê Bắc Bộ – cổng làng Mông Phụ. Cổng làng cổng làng Mông Phụ được xây dựng dưới thời Hậu Lê, có nét kiến trúc khác biệt so với các cổng Làng truyền thống. Hình thù tựa như một ngôi nhà hai mái dốc, có trụ đỡ mái và đầu nóc theo kiểu “ Thượng gia hạ môn” (trên là nhà dưới là cổng) phía trên tựa dòng chữ “Thế hữu hưng ngơi đại” tạm dịch là thời nào cũng có người tài. Điểm đặc biệt của cổng làng là nó không có gác ở trên mái với những mái vòm cuốn tò vò mà chỉ là một ngôi nhà hai mái dốc nằm ngay trên đường vào Làng, nó mở lối cho trục đường chính dẫn vào làng. Cổng làng Mông Phụ là chiếc cổng cổ và còn tương đối nguyên vẹn ở vùng Đồng Bằng Bắc Bộ. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )
• Văn tự cổ: Hiện nay, ở Đường Lâm vẫn còn giữ được các chứng tích văn tự cổ ghi chép thần phả của làng, gia phả các dòng họ, gia đình cùng với bia ký, hoành phi câu đối, các truyền thuyết, cổ tích, ca dao,dân ca nói về mảnh đất, con người nơi đây qua các thời kỳ lịch sử. Tấm bia cổ nhất Phung tự bi ký ở Cam Lâm, khắc năm Hồng Đức 4(1473) ghi nhớ về việc thờ cúng Phùng Hưng, tấm bia Sùng Nghiêm tự bi ký ở chùa Mía khắc năm Đức Long 6(1634) ghi việc trùng tu chùa vào năm 1632…

Trải qua bao thăng trầm, ngày nay Đường Lâm vẫn giữ được những nét đặc trưng cơ bản, hình ảnh của một ngôi làng cổ Việt Nam với cây đa, giếng nước, ao sen, những ngõ xóm, mái ngói, tường đá ong, ruộng gò, đồi, miếu, chùa và những công trình kiến trúc cổ xưa trong một không gian sinh hoạt cộng đồng mang đậm bản sắc của một làng thuần nông, dấu ấn nền văn minh lúa nước.

• Làng nghề truyền thống và các đặc sản địa phương

Đường Lâm có nhiều làng nghề truyền thống như nấu rượu, nghề làm bánh kẹo, làm tương, làm kẹo lạc, kẹo dồi, chè lam, chè kho, làng dệt Mông Phụ, nghề đan nát Cam Thịnh. Các làng nghề truyền thống ở Đường Lâm không những là địa điểm thăm quan, trải nghiệm lý thú của khách du lịch mà còn cung cấp cho du khách món ăn và sản vật đồng quê như: Gà Mía, Thịt quay đòn, cháo dốc Ghề, Chè tươi Cam Lâm, Kẹo bột Đông Sàng, bánh tẻ, giò lụa, tương làng Mông Phụ…

Ngày nay người dân Đương Lâm đã đã và đang đưa những đặc sản của quê hương mình giới thiệu với du khách bốn phương.

• Phong tục tập quán và lễ hội

Ngoài những di tích lịch sử, những công trình kiến trúc cổ và những đặc sản của làng quê, địa phương, Đường Lâm còn thu hút khách bởi những nét đẹp văn hóa   hết sức giản dị nhưng lại mang đậm màu sắc của dân tộc, của làng quê Bắc Bộ Việt Nam. Đó chính là những nét văn hóa trong sinh hoạt, lao động đời thường, là những phong tục.

Có thể bạn quan tâm:

→  DỊCH VỤ NHẬN VIẾT KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

2.2.1.4. Con người và nếp sống sinh hoạt ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Đường Lâm là một xã phần lớn là thuần nông. Nguồn dân sống, lao động với những công việc đồng áng hàng ngày. Chính những nét đời thường của cuộc sống giản dị của con người nơi đây đã hấpdẫn du khách đến với làng cổ Đường Lâm để tìm thấy sự bình yên thanh bình giữa khung cảnh thiên nhiên thoáng đạt. Người nông dân sau giờ làm đồng những đứa trẻ tung tăng nô đùa trên đường làng.

Con người Đường Lâm nổi bật lên nét đẹp thuần phác của người dân làng quê Việt Nam. Họ sống thân thiện, chia sẻ và cùng với những người dân trong làng tạo thành một khối thống nhất. Tất cả những hoạt động liên quan đến tập thể, toàn bộ người dân trong làng có thể bày tỏ ý kiến của mình và từ đó, họ có thể đưa ra quyết định phù hợp nhất. Chính sự thống nhất trong nhận thức và sự kính trọng đối với những nét văn hóa của địa phương, trong suốt quá trình hình thành và phát triển của làng Đường Lâm, họ chính là những người đã bảo tồn, duy trì nguyên vẹn những nét văn hóa truyền thống, những di tích lịch sử của ngôi làng.

Cuộc sống, nếp sinh hoạt thường ngày của người dân tại làng cổ Đường Lâm vẫn giữ được nét bình dị, chậm rãi điển hình của nông dân Việt Nam thời xưa. Công việc hằng ngày của người dân xoay quanh cày ruộng, chăn trâu. Bên cạnh đó, họ vẫn duy trì những buổi họp làng, tổ chức văn nghệ. Điều này giúp cho cách sống của người dân Đường Lâm gần gũi, chất phác. Họ luôn quan tâm giúp đỡ và chia sẻ những vấn đề đã gặp phải trong cuộc sống hàng ngày.

• Lễ hội truyền thống

Ở Đường Lâm những lễ hội truyền thống rất phong phú, trải ra nhiều thời điểm trong năm diễn ra nhiều nhất vào dịp đầu xuân. Lễ hội truyền thống của làng cổ Mông Phụ, diễn ra từ ngày 4 đến ngày 10 tháng 1 đây được xem là lễ linh thiêng nhất của năm. Lễ tế Thành Hoàng diễn ra tại chính ngôi đình làng cổ nhất với nhiều các hoạt động như rước kiệu, dâng lợn, dâng gà,…và các trò chơi dân gian như cơ người, cờ tướng, chọi gà, bịt mắt bắt vịt…Lễ ẩm thực bánh trôi, bánh chay tại các nhà dân làng cổ Đường Lâm vào ngày 3 tháng 3. Sáu ngày sau, lễ hội của thôn Đông Sàng lại được tổ chức, ý nghĩa của lễ hội là cầu cho Quốc thái dân an, mùa màng bội thu với nhiều hoạt động hấp dẫn như múa lân, lễ rước nước, tế lễ, đoàn rước nước bắt đầu từ đình làng đến bờ sông Hồng với rồng, lân, ngựa, cờ…và thời gian kéo dài suốt gần một ngày. Lễ PhậtĐản tại chùa Mía vào ngày 1 tháng 4. Mỗi một lễ hội lại có một nét đặc trưng riêng, tạo ra sự phong phú trong đời sống tinh thần của người dân địa phương. Nếu đến Đường Lâm trong thời gian này du khách sẽ được tận hưởng những giọng hát chèo, chầu văn, ca trù của các thôn nữ hay không khí lễ hội hết sức náo nhiệt với những trò chơi dân gian như đấu vật, cờ người, bơi chải, rước kiệu…và thưởng thức những món ăn đặc sản mà chỉ có trong ngày hội tại đây.

Có thể nói, Đường Lâm là một vùng đất lưu giữ rất nhiều giá trị văn hóa và lịch sử phát triển chung của cả vùng đồng bằng Bắc Bộ, là một trong số ít nơi vẫn còn bảo tồn những đặc sắc của nên văn minh lúa nước. Đây sẽ là điều kiện rất thuận lợi để phát triển du lịch cộng đồng với nhiều hoạt động dành cho du khách dựa vào những giá trị của nguồn tài nguyên du lịch nhân văn ở nơi đây.

2.2.2. Điều kiện về cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch – cơ sở hạ tầng

2.2.2.1. Điều kiện về cơ sở vật chất kỹ thuật ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Cơ sở lưu trú: Đến Đường Lâm và muốn ở lại để tận hưởng không khí yên bình của Làng quê thì những khách sạn và nhà nghỉ ở Sơn Tây sẽ là lưa chọn thích hợp nhất cho du khách, có thể nghỉ tại trung tâm thị xã Sơn Tây với 5 khách sạn 1 sao và trên 30 nhà nghỉ đạt tiêu chuẩn kinh doanh lưu trú, hoặc nghỉ lại trong các ngôi nhà cổ. Nhìn chung, các cơ sở lưu trú ở Đường Lâm và khu vực phụ cận đã đáp ứng đủ nhu cầu của khách và nhìn chung đa dạng về các loại hình lưu trú chẳng hạn như du khách muốn lưu trú tại đây có thể có thể tham khảo một số khách sạn gần làng cổ Đường Lâm như: Family Homestay Bavi, Ngoc Tu Hotel, Huong Ly Hotel and Resort, Lai Farm Hoa Lac Hotel, Song Hong Hotel,…

Với vị trí thuận lợi những khách sạn trên dễ dàng tiếp cận những điểm thăm quan du lịch của Đường Lâm. Chỗ nghỉ có vị trí rất thuận tiện, du khách có thể thoải mái thăm quan, khám phá các điểm du lịch nổi tiếng trong đó có thể kể đến làng cổ Đường Lâm, và các điểm nổi tiếng tại Hà Nội…Chất lượng dịch vụ và tiện nghi của các cơ sở lưu trú khá tốt sẽ là điều kiện để giữ chân khách lâu hơn.

Cơ sở ăn uống: Hiện nay các cơ sở dịch vụ ăn uống ở Đường Lâm và các nhà hàng phụ cận khá phát triển đã bước đầu tạo điều kiện cho việc phục vụ nhu cầu ăn uống của khách ngày một tốt hơn. Tuy nhiên, quy mô các nhà hàng ở Đường Lâm hầu như nhỏ, bình dân.Trong số đó, nhà hàng Gà Ngon chi nhánh Sơn Tây có vị trí rất gần với làng cổ Đường Lâm là nhà hàng phục vụ ăn uống có chất lượng tốt với sức chứa khoảng 2000 thực khách.

Bên cạnh dịch vụ ăn uống tại các nhà hàng, thì còn có nhiều gia đình trong làng nấu cơm trưa để phục vụ cho du khách ăn cơm tại nhà dân và trong nhà cổ với những món ăn mang đậm chất địa phương như: Thịt quay đòn nức tiếng gần xa, Gà Mía Sơn Tây, tương làng Mông Phụ, rau muống chấm tương, cà ngâm tương, thịt lợn luộc dầm…

2.2.2.2. Điều kiện về cơ sở hạ tầng ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Đường sá: Hệ thống đường sá ở Đường Lâm khá thuận lợi cho khách du lịch. Năm 2011, nhờ nguồn vốn được cấp bởi ủy ban nhân dân thành phố Hà

Nội, thị xã Sơn Tây, một số con đường bê tông dài 2km chạy trong khu vực trung tâm làng được xây dựng để thay thế con đường đá cũ với số tiền đầu tư là 5 tỷ đồng. Con đường này đã giúp người dân di chuyển thuận tiện và nhanh chóng hơn. Bên cạnh con đường lớn do nhà nước đầu tư, các hộ dân tại một số thôn cũng đã tự quyên góp để xây những con đường lát gạch nghiêng, vừa thuận tiện đi lại vừa phù hợp với kiến trúc làng nhưng còn hạn chế.

Điện: Cùng năm chiến lược đầu tư và phát triển du lịch, năm 2011 tại một số đoạn đường bê tông và đường trong thôn đã được đầu tư hệ thống đèn chiếu sáng, đặc biệt là khu đình làng Mông Phụ, khu vực chùa Mía…Hiện tại 100% số thôn trong khu du lịch có điện, 78% số hộ dùng điện, mạng lưới cung cấp điện ở trạng thái tốt. Hệ thống điện đã cung cấp ánh sáng cần thiết cho địa phương trong sinh hoạt cộng đồng vào buổi tối và tạo điều kiện để người dân cung cấp những sản phẩm du lịch cộng đồng cho du khách qua đêm. Theo khảo sát mới nhất từ ủy ban nhân dân xã, từ khi có hệ thống đèn điện tỉ lệ khách du lịch qua đêm tăng lên 10%, do họ có thể tham gia nhiều hoạt động hơn vào buổi tối.

Nước sạch: Cùng với tuyên truyền, vận động nhân dân sử dụng nước sạch, Uỷ Ban Nhân Dân thị xã Sơn Tây đã đẩy mạnh việc lắp đặt, cung cấp nước sạch trên địa bàn các xã đã có đường ống phân phối nước đảm bảo nhanh chóng, thuận tiện đáp ứng nhu cầu sử dụng của nhân dân. Mục tiêu của thị xã Sơn Tây đến cuối năm 2018 tỷ lệ sử dụng nước sạch ở nông thôn đạt 70%. Ở Đường Lâm hiện nay hệ thống nước sạch đã được hầu hết các hộ gia đình sử dụng vào sinh hoạt hàng ngày…nhờ có được các chính sách phân cấp quản lý đầu tư của thị xã Sơn Tây và Thành Phố, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa lĩnh vực cấp nước nông thôn, cung cấp hệ thống nước ổn định và bền vững với hiệu quả cao về kinh tế, góp phần phát triển kinh tế xã hội. Dự án đã góp phần cải thiện chất lượng môi trường, điều kiện sống và sức khỏe của cộng đồng ở Đường Lâm.

2.2.3. Nhân lực và người dân địa phương tham gia vào du lịch cộng đồng ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Nhân lực đóng một vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ du lịch. Đến nay, hoạt động du lịch tại làng cổ Đường Lâm chưa thực sự phát triển tương xứng với tiềm năng. Theo thống kê của Sở Văn hóa Thông tin và Du lịch Hà Nội, Đường Lâm hiện có hơn 15 đơn vị đang khai thác du lịch trong đó công ty du lịch Đường Lâm Tourist là đơn vị du lịch lớn nhất kinh doanh du lịch ở Đường Lâm với khoảng 10 lao động trực tiếp được tuyển chọn và đào tạo ngắn hạn.

Số lượng trong độ tuổi lao động của làng khoảng hơn 3000 người, có thể trở thành lực lượng bổ sung, tuy nhiên đội ngũ tham gia vào hoạt động du lịch còn hạn chế. Hiện không có hướng dẫn viên nào được cấp thẻ. Hướng dẫn viên tại điểm không có nhiều hầu như hướng dẫn viên là những chủ nhân ngôi nhà cổ, trình độ ngoại ngữ và nghiệp vụ thuyết minh chưa cao, và chưa được chú trọng nên khả năng giao tiếp còn nhiều hạn chế.

Đến nay việc đón khách mới tập trung tại 10 gia đình có nhà cổ và khoảng 5- 7 nhà xây dựng theo mô hình nhà truyền thống. Hiện nay có khoảng 10% số hộ gia đình trong làng cổ Đường Lâm tham gia làm du lịch, mục tiêu của thị xã Sơn Tây đến năm 2020 là 70% số hộ gia đình tham gia vào du lịch. Ở Đường Lâm những người làm du lịch chủ yếu là người dân địa phương và người dân địa phương cũng là nguồn nhân lực chính trong phát triển du lịch cộng đồng ở đây.

2.2.4 .Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm

Nhận thấy tầm quan trọng của phát triển du lịch đối với việc bảo tồn làng cổ và phát triển kinh tế địa phương, trong những năm qua, các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch đã có nhiều chính sách tạo điều kiện cho việc phát triển du lịch nói chung và du lịch cộng đồng ở Đường Lâm.

Ban quản lý di tích làng văn hóa- du lịch Đường Lâm một mặt vận động người dân trong xã cùng làm du lịch, mặt khác chọn những chủ nhà cổ và những người có tâm huyết phát triển kinh tế du lịch cho đi tham quan để học tập kinh nghiệm ở những địa phương đã xây dựng thành công mô hình này như: Phố cổ Hội An, làng Phong Nam, Hòa Vang(Đà Nẵng), Lộc Yên(Quảng Nam), Làng cổ Long Tuyền (Cần Thơ)…

Thị xã Sơn Tây còn có chủ trương hỗ trợ cho mỗi hộ dân làm du lịch vay khoảng 1 tỷ đồng để phát triển du lịch như cải tạo nhà, tổ chức chăn nuôi, và sản xuất các sản phẩm du lịch.Các hộ dân hưởng ứng chương trình này rất tích cực.

Sở Du lịch Hà Nội đã hỗ trợ Đường Lâm đào tạo nhân lực đặc biệt là nhân lực phục vụ du lịch cộng đồng. Thị xã Sơn Tây và Ban Quản lý Di tích Làng cổ Đường Lâm đã nỗ lực từng bước để tìm kiếm các giải pháp đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng, nâng cao nhận thức và trình độ làm du lịch cho người dân của ngôi làng cổ này. Bên cạnh đó, Sở cũng phối hợp với địa phương, Ban quản lý tích cực kêu gọi các doanh nghiệp đưa khách đến Đường Lâm để trải nghiệm. Đồng thời giúp đỡ địa phương tham gia tích cực vào các chương trình xúc tiến du lịch của Hiệp hội Du Lịch Hà Nội với các tỉnh, Thành Phố trên cả nước để thu hút khách. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Định hướng cho người dân trong phát triển du lịch và đa dạng hóa các sản phẩm du lịch phát huy được lợi thế của địa phương chẳng hạn phối hợp với Liên hiệp Khoa học Phát triển du lịch bền vững xây dựng sản phẩm mùa lúa chín, du lịch trải nghiệm cho khách.

Ngoài ra, các cơ quan quản lýNhà nước tại Sơn Tây và Ban quản lý làng cổ Đường Lâm cũng quan tâm đến các dự án bảo vệ môi trường, cảnh quan khu di tích, quy hoạch đường giao thông an toàn tiện lợi, vận động sắp xếp các hộ buôn bán kinh doanh trong sân nhà, không tràn ra lòng đường vỉa hè hay các khu vực bảo vệ di tích, hạn chế ô tô các loại đi vào làng cổ,…để phát triển du lịch tại di sản văn hóa làng cổ ở Đường Lâm một cách khoa học hiệu quả bền vững.

Từ nhiều năm nay, di tích làng cổ Đường Lâm đã nhận được sự hợp tác giúp đỡ của cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Việt Nam (JICA) trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di tích, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch. Các chuyên gia tình nguyện viên Nhật Bản đã tổ chức điều tra, nghiên cứu, vận động và giúp đỡ người dân làm du lịch, hỗ trợ phát triển nghề phụ, tư vấn tu bổ 16 ngôi nhà Cổ, Cổng Làng, nhà thờ Giang Văn Minh, Chùa Ón…

2.3. Thực trạng hoạt động du lịch tại làng cổ Đường Lâm

2.3.1. Các hoạt động du lịch và dịch vụ du lịch ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

• Các hoạt động du lịch cộng đồng

Sản phẩm du lịch cộng đồng tại Đường Lâm chính là sự kết hợp hài hòa giữa 4 hình thức du lịch dựa vào cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm du lịch văn hóa du lịch nông thôn, du lịch làng nghề truyền thống và du lịch sinh thái. Điều này giúp cho du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm trở nên đặc biệt và thu hút khách du lịch.

Du khách có thể đi thăm quan những di tích như chùa Mía, đền thờ Phùng Hưng, lăng mộ Ngô Quyền,…thưởng thức những lễ hội phong phú mang đậm dấu ấn văn hóa của địa phương. Du khách có thể tận hưởng không gian yên bình của làng quê hoặc họ có thể tìm hiểu quá trình cày ruộng, làm tương, nếp sinh hoạt hằng ngày của dân địa phương. Qua đó giúp khách, trải nghiệm thực tế về đời sống của người dân, giúp họ hiểu về nền văn hóa lúa nước của làng Đường Lâm.

Trong những năm gần đây, một số sản phẩm du lịch cộng đồng đã được đưa vào khai thác tại làng cổ chẳng hạn sản phẩm “Mùa lúa chín”, “Du lịch trải nghiệm”. Đường Lâm tận dụng những lợi thế sẵn có từ nông nghiệp biến thành sản phẩm du lịch phục vụ nhu cầu của khách ví dụ như phát triển mô hình trồng rau, trồng hoa phục vụ khách du lịch, cùng khách du lịch trải nghiệm làm nông dân, trải nghiệm nông nghiệp. Đặc biệt sản phẩm tour du lịch trải nghiệm nông nghiệp được du khách rất yêu thích. Đó là đi hái rau,thu hoạch ngô khoai sắn sau đó về chế biến các sản phẩm từ nông nghiệp, ngủ lại một só nhà dân, đi tham gia sản xuất với người dân như làm ruộng, hái rau, úp á, bắt cá, làm gà mía, giống mô hình làng rau Trà Quế ở Hội An. Hiện Ban Quản lý đón rất nhiều đoàn sinh viên quốc tế đến với tour du lịch này”.

Từ đầu năm 2015, một số hoạt động vui chơi giải trí được tổ chức và đưa vào phục vụ khách du lịch: tham quan làng cổ bằng xe đạp, dạy nấu các món ăn Việt, thi tát nước bằng gàu sòng,thổi cơm, cấy lúa…Cũng vì vậy các nghề truyền thống ở Đường Lâm như nuôi gà mía, làm tương, làm chè, sản xuất kẹo, may trang phục cổ cùng các dịch vụ ngày càng phát triển.

Bảo tàng gia đình đang là mô hình độc đáo và trở thành sản phẩm du lịch bổ sung quan trọng trong chương trình tham quan làng cổ Đường Lâm. Một số gia đình được lựa chọn là nơi trưng bày các trang phục truyền thống như yếm, áo cánh, khăn dải yếm, ruột tượng…

Mới đây, với mong muốn tạo ra sản phẩm du lịch đặc trưng riêng của Đường Lâm để phục vụ khách du lịch, ban quản lí di tích Đường Lâm đã cùng với liên hiệp khoa học phát triển du lịch bền vững nghiên cứu thành công dự án phát triển các sản phẩm lưu niệm từ rơm là nguồn nhiên liệu sẵn có, để làm ra các lưu niệm đơn giản. Du khách có thể tự tay làm ra sản phẩm lưu niệm tư rơm dưới sự hướng dẫn của những vị chủ nhà Đường Lâm. Những món đồ lưu niệm gần gũi với cuộc sống người dân như gà rơm, búp bê rơm, ủng rơm, mũ rơm,áo rơm, những chiếc váy thời trang từ rơm.

• Dịch vụ: ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Hệ thống các dịch vụ ở Đường Lâm trong mộtvài năm trở lại đây đã có những bước chuyển biến rõ rệt. Tuy nhiên, dịch vụ bổ sung dành cho khách hầu như chưa có, còn rất manh mún ảnh hưởng lớn tới hiệu quả khai thác du lịch.

Do nhu cầu đi lại thăm quan của du khách ngày càng cao, tại làng cổ Đường Lâm hiện nay, có nhiều chủ nhà của những ngôi nhà cổ cho thuê xe đạp nhằm phục vụ đi lại trong ngày của du khách. Với một chiếc xe đạp, khách du lịch có thể đi lại quanh làng cũng như các điểm du lịch gần nhà cổ mà không mất nhiều thời gian. Đặc biệt giá thuê xe đạp ở đây cũng rất mềm chỉ từ 30.000-

50.000 vnd/ 1 xe theo giờ và nếu bạn muốn thuê cả ngày thì giá thuê khoảng 80 đến 100vnd/ 1 xe. Không chỉ khách Việt Nam mà khách nước ngoài khi đến đây cũng rất thích tự đạp xe khám phá nơi này.

Dich vụ vui chơi giải trí, mua sắm quà lưu niệm, chụp ảnh…còn chưa được phát triển. Nó chỉ dược diễn ra dưới hình thức lẻ tẻ, đơn điệu, với quy mô rất nhỏ. Với Đường Lâm, việc khai thác dịch vụ vui chơi giải trí hầu như là không có, du khách chỉ có thể tham quan chùa, đình, hay tìm hiểu kiến trúc nhà cổ đá ong, tham gia vào các lễ hội…

Hiện tại, khu vực này chưa có một cơ sở vui chơi giải trí nào phục vụ cho du khách. Nguyên nhân là khu du lịch còn nhiều hạn chế trong việc thu hút vốn đầu tư vào các dự án vui chơi giải trí và vấn đề bảo tồn của làng cổ.

Về cơ sở bán hàng lưu niệm còn ít, mặt hàng chưa đa dạng. Tại đây các mặt hàng cơ sở sản xuất với quy mô nhỏ mặt hàng lưu niệm chủ yếu là nghề truyền thống của đia phương như các mặt hàng tương gia truyền, kẹo lạc các đồ lưu niệm làm từ rơm.

Những dịch vụ du lịch cần thiết với du khách như cột ATM, đổi tiền, ngân hàng, y tế,…cũng còn nhiều hạn chế ở Đường Lâm.

• Hiện trạng khai thác cơ sở lưu trú và cơ sở hạ tầng trong phát triển du lịch cộng đồng.

Hệ thống các cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch và cơ sở hạ tầng ở Đường Lâm trong 1 vài năm trở lại đây đã có những bước chuyển biến rõ rệt.

Cơ sở lưu trú: Hiện nay quanh khu vực làng và thị xã Sơn Tây cũng có rất nhiều cơ sở lưu trú như khách sạn, khu nghỉ dưỡng tốt khác đáp ứng nhu cầu lưu trú của khách khi tới Đường Lâm như: khu nghỉ dưỡng FLC Vĩnh Phúc, Lai Farm Hoa Lac Hotel, Song Hong Hotel, Lai Farm Ba Vi Hotel…Đây là những khách sạn 3 sao trở lên có chất lượng tốt. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Bên cạnh đó, Đường Lâm còn phát triển hệ thống cơ sở lưu trú ở nhà dân như lưu trú homestay tại nhà của ông Hà Nguyên Huyến, Chị Dương Lan, ông Nguyễn Văn Hùng, Hà Hữu Thể, Bà Hà Thị Điền…lưu trú tại nhà cổ như gia đình Ông Toàn, gia đình anh Tư, gia đình anh Đạt…tự treo biển quảng cáo, tự tay làm các đồ trang trí để thu hút khách du lịch. Tuy nhiên hiện nay, loại hình lưu trú homestay mới thực hiện ở hơn 10 nhà dân, các ngôi nhà cổ đưa vào sử dụng để phục vụ nghỉ ngơi cho du khách lại đang bị xuống cấp, chật chội hoặc đang tu sửa, trong khi đó, hệ thống nhà nghỉ khách sạn trong khu vực làng cổ hầu như không có (do không được xây dựng), chính vì vậy ảnh hưởng rất lớn tới việc muốn kéo dài thời gian lưu trú của khách ở đây.

Tuy nhiên để phát triển du lịch cộng đồng ở Đường Lâm thì hướng tiếp theo là cần thu hút nhiều hơn nữa cộng đồng địa phương tham gia vào làm dịch vụ Homestay để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống.

Cơ sở ăn uống: Hầu hết các nhà hàng ở Đường Lâm chỉ là bình dân, do một số người dân trong làng tự kinh doanh (nhà anh Dương Văn Hùng, bà Hà Thị Điền) hoặc tự nấu ăn phục vụ tại nhà dân hoặc nhà cổ như gia đình ông bà Hải Lợi, nha chị Lan nhà anh Hùng…Tuy nhiên số lượng ít, không có người phục vụ và diện tích nhỏ cho nên gia đình cũng chỉ đáp ứng phục vụ ăn uống được cho khoảng 1/10 số khách, không đáp ứng được nhu cầu của khách, nhất là những đoàn khách đông. Trong làng cổ, chỉ có nhà hàng Đường Lâm (Đuong Lam Reataurant), là khu vực ẩm thực duy nhất trong làng có trang bị điều hòa nhiệt độ để tránh những ngày nóng bức, tạo sự thoải mái cho khách tham quan

Các nhà hàng gần với làng cổ Đường Lâm hiện nay cũng phát triển khá nhiều, trong đó phải kể đến nhà hàng Gà Ngon chi nhánh Sơn Tây. Đây là nhà hàng sinh thái rông 20.000m² với sức chứa cho 2000 thực khách, thực đơn phong phú có khu vui chơi cho trẻ em và được tạp chí Du lịch thế giới đánh giá là địa chỉ ẩm thực nên đến một lần trong đời. Đặc biệt nhà hàng có chỗ nghỉ ngơi miễn phí cho du khách, bãi đỗ xe đủ rộng cho hàng trăm chiếc xe ô tô du lịch lữ hành.

2.3.2. Số lượng khách du lịch và Lợi ích từ du lịch cộng đồng

Số lượng khách: Trong những năm qua hoạt động du lịch ở Đường Lâm có nhiều bước tiến đáng kể. Đặc biệt từ khi được công nhận là di tích kiến trúc- nghệ thuật cấp quốc gia ngày 19/5/2006, làng cổ Đường Lâm đã trở thành điểm thu hút khách du lịch. Theo số liệu của ban quản lí di tích thống kê lượng vé thăm quan di tích làng cổ Đường Lâm thời gian qua cho thấy lượng du khách du lịch có sự tăng trưởng. Cuối năm 2010 thống kê được 30 vạn lượt khách thăm quan làng cổ. Và ước tính 9 tháng đầu năm 2011 có khoảng 46 vạn lượt khách. Năm 2015 làng cổ Đường Lâm đã đón khoảng 135 vạn lượt khách. Năm 2017 đón 170 vạn lượt khách. Như vậy trung bình một ngày có khoảng 300 – 500 lượt khách ghé thăm làng cổ Đường Lâm.

Khách du lịch đến làng cổ chủ yếu đi trong ngày, khách lưu trú qua đêm tại đây còn khá hạn chế, mức chi tiêu trung bình thấp. Khách du lịch thường đến với mục đích chủ yếu là tôn giáo, tín ngưỡng, tham quan nhà cổ và trải nghiệm cuộc sống của người dân tại làng cổ. Khách đến làng cổ từ nhiều nguồn khác nhau nhưng chủ yếu là tự đến hoặc theo các công ty du lịch và hầu hết du khách đến từ các quận của Hà Nội, các địa phương lân cận như Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình.

Trong những năm trở lại đây, thị trường khách du lịch quốc tế liên tục tăng trưởng ổn định ở mức 32,6% /năm. Đường Lâm hàng năm đón khoảng tầm 1 đến 1,5 vạn khách du khách quốc tế. Trong cơ cấu khách quốc tế, đối tượng khách chủ yếu đến từ Pháp là 40%; Nhật Bản14,3%; Anh 12%; Mỹ 4,25%… và một số nước khác như: Canada, Hà Lan, Bỉ, Thụy Sĩ, Luxambua… ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

• Lợi ích từ du lịch cộng đồng:

Trong những năm gần đây hoạt động du lịch cộng đồng tại Đương Lâm đã đạt được thành tích đáng ghi nhận. Làng cổ Đường Lâm hiện có 6000 dân với khoảng 1.600 hộ, trong đó có rất nhiều những người nông dân đã biết cách làm giàu bằng các sản phẩm du lịch với thu nhập từ 10 đến 30 triệu đồng trên tháng. Theo thống kê của năm 2015, Đường Lâm có 40% gia đình làm du lịch và đến năm 2020 phấn đấu con số này là 70%.

Nhiều nghề phụ trước đây chỉ được người dân làm lúc nông nhàn thì giờ đây lại trở thành nghề chính và cung cấp những sản phẩm du lịch dáp ứng nhu cầu du khách và nâng cao thu nhập cho người dân chẳng hạn như nghề làm tương, làm kẹo, nấu chè Lam, nuôi gà Mía… Hiện nay có hàng trăm hộ gia đình tham gia vào các hoạt động này.

Để khuyến khích người dân tham gia làm du lịch, Ban quản lý làng cổ Đường Lâm hỗ trợ 12 ngôi nhà cổ đón khách tham quan với mức 450.000 đồng/ tháng, 200 ngôi nhà cổ khác và các di tích là 150.000 đồng/tháng.

Có thể nói, nhờ phát triển du lịch cộng đồng đã thu hút được người dân tham gia vào hoạt động du lịch, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống của ngưới dân.

Bên cạnh những lợi ích từ du lịch mang lại cho cộng đồng địa phương, thì doanh thu từ du lịch vẫn còn chưa tương xứng với tiềm năng du lịch.

Các nguồn thu từ du lịch chủ yếu từ việc bán vé, các dịch vụ lưu trú tại nhà Cổ, cho thuê xe, ăn uống, và buôn bán các sản phẩm truyền thống, các đồ lưu niệm để làm quà,…nhưng còn nhỏ lẻ nên việc thống kê còn hết sức khó khăn. Doanh thu từ dịch vụ lưu trú và dịch vụ ăn uống đi lại còn nhiều hạn chế và chiếm tỷ lệ thấp trong kinh doanh du lịch hiện do phần lớn khách đến Đường Lâm trong ngày, với sản phẩm du lịch của Đường Lâm chưa đa dạng để níu chân du khách.

Từ năm 2008, Ban quản lý làng cổ Đường Lâm chính thức thu tiền vé tham quan với mức giá hiện nay là 10.000 – 20.000 đồng/người. Doanh thu từ việc bán vé năm 2017 đạt khoảng 2 tỷ đồng. Theo ban quản lý di tích, khoản tiền này không những không được tái đầu tư cho du lịch, mà số tiền này còn không đủ để trả lương cho cán bộ của ban quản lý.

2.3.3 .Nguồn nhân lực du lịch và sử dụng lao động địa phương trong phát triển du lịch ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Làng cổ Đường Lâm hiện có 5 thôn với gần 1.600 hộ dân, hơn 6000 nhân khẩu. Ở một nơi người dân chủ yếu sống bằng nông nghiệp nhiều đời nay, phát triển du lịch được coi là cơ hội lớn trong chuyển đổi cơ cấu kinh tế. Mặc dù vậy sau hơn 10 năm Đường Lâm được công nhận di tích làng cổ, đến thời điểm này việc đón khách mới chỉ tập trung tại 10 gia đình có nhà cổ và khoảng 5 – 7 nhà xây dựng theo mô hình nhà truyền thống. Hiện nay có khoảng 45% hộ gia đình tham gia vào hoạt động kinh doanh du lịch, mục tiêu của thị xã Sơn Tây đến năm 2020 là 70% số hộ gia đình tham gia vào hoạt động du lịch.

Theo Sở lao động và thương binh xã hội Hà Nội, tỷ lệ lao động trực tiếp trong hoạt động du lịch tại Đường Lâm có trình độ đại học đạt xấp xỉ đạt 20%. Còn lại khoảng 48% lao động có trình độ trung cấp, sơ cấp, và cũng khoảng 42% lao động có trình độ dưới sơ cấp. Vào năm 2015, số lao động du lịch ở Đường Lâm biết ít nhất một ngoại ngữ chiếm khoảng 25%. Người lao động trong ngành hiện nay chỉ biết chủ yếu là Tiếng Anh, tiếng ngoại ngữ khác chiếm tỉ lệ rất thấp nên chưa đáp ứng với nhu cầu phát triển của ngành. Đặc biệt ở Đường Lâm những người làm du lịch chủ yếu là người dân địa phương nên trình độ ngoại ngữ còn hạn chế, tuổi tác đã cao nên thiếu đi tính năng động điều này gây khó khăn trong việc đón tiếp khách.

Từ năm 2014 đến năm 2015, thị xã Sơn Tây và Ban Quản lý Di tích làng cổ Đường Lâm đã tổ chức hàng loạt các chương trình hỗ trợ người dân nhằm nâng cao nghiệp vụ du lịch như: Mời các hộ đi tham quan mô hình làm du lịch cộng đồng, homestay ở Bát Tràng, Mai Châu(Hòa Bình), Sa Pa(Lào Cai), Hội An…Tập huấn cho người dân tiếp khách,mời khách,đón khách một cách chuyên nghiệp, tổ chức thi làm các sản phẩm bánh kẹo địa phương, mở chợ quê vào những ngày lễ hội, mời chuyên gia Nhật bản sang đào tạo cách làm homestay, làm ẩm thực, làm bánh kẹo…Các lớp bồi dưỡng, tập huấn nâng cao kỹ năng đã thu hút đông đảo người dân tham gia tích cực và hào hứng. Đây được coi là một hướng đi đúng đắn, cho thấy sự nhận thức về vai trò của nhân lực kinh doanh du lịch ngày càng được nâng cao.

2.3.4. Công tác xúc tiến quảng bá du lịch cộng đồng tại Đường Lâm ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Trong thời gian gần đây, việc quảng bá những giá trị kiến trúc cổ của Đường Lâm đang diễn ra mạnh mẽ trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng. Nội dung của marketing về du lịch Đường Lâm bao giờ cũng là những di tích kiến trúc cổ có giá trị điển hình như chùa Mía, đình Mông Phụ, nhà cổ hay món tương truyền thống, những giá trị lịch sử văn hóa, nghệ thuật – kiến trúc của các công trình kiến trúc cổ. Những nội dung này sẽ được đưa lên những website nói về du lịch như Duonglamtourist.com; hanoitourism.gov.vn; những bài báo trên tạp chí uy tín nói về du lịch như tạp chí Du lịch và Giải Trí, tạp chí văn hóa – Du lịch hoặc qua những phóng sư về nét văn hóa, cuộc sống của người dân trên các kênh truyền hình.

Tuy nhiên, theo tham vấn ý kiến của một số du khách thì marketing của Đường Lâm chưa hiệu quả, số lượng thông tin chưa nhiều và nội dung lặp đi lặp lại, không có sự đổi mới. Theo những vị khách này, công tác quảng bá của Đường Lâm, đặc biệt là qua internet, chưa cuốn hút họ ngay từ lần đầu tiên và họ đến chủ yếu qua lời mời và sự giới thiệu của bạn bè. Theo khảo sát trên số đông du khách, có 46% lượng du khách biết đến Đường Lâm thông qua internet và 36% biết đến thông qua bạn bè.

2.3.5. Công tác bảo vệ môi trường và bảo tồn các giá trị văn hóa – xã hội tại Đường Lâm

* Công tác bảo vệ môi trường

Vấn đề rác thải:Theo thống kê của Ban quản lý di tích làng cổ Đường Lâm,lượng rác thải ra hàng ngày thì đa số toàn rác thải vô cơ, khó phân hủy. Phần lớn lượng rác thải này phát sinh qua hoạt động mua bán, sinh hoạt hàng ngày của người dân và do khách du lịch khi đến Đường Lâm thải ra môi trường. Lượng rác này rất khó phân hủy và gây nhiều ảnh hưởng đến môi trường nếu như không được thu gom và xử lý kịp thời.

Vốn là vùng Trung du nên địa hình nên địa hình Đường Lâm được bao bọc bởi rất nhiều những hồ nước lớn nhỏ. Trong khi lượng nước thải của Đường Lâm thải ra rất lớn hơn 1500m³ một ngày, mà hệ thống đường nước của Đường Lâm vẫn không được nâng cấp nhiều rất dễ gây ảnh hưởng tới môi trường sinh thái xung quanh Đường Lâm.

Ý thức của người dân và du khách về vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái cũng ngày một kém đi. Người dân vẫn có thói quen chỉ dọn dẹp sạch sẽ nhà cửa mà không chịu quét dọn đường làng, ngõ xóm điều này gây ảnh hưởng rất lớn tới môi trường, đặc biệt nghiêm trọng khi người dân và du khách xả rác xuống nguồn nước sinh hoạt của người dân. Điển hình là ta có thể thấy ngay, rất nhiều rác thải sinh hoạt dưới giếng đá ong ở bên cạnh đình Mông Phụ. Đi trong làng đi đâu cũng thấy đống rác to nhỏ ở hai bên đường làng. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Chính quyền địa phương cũng không đầu tư nhiều, chưa có biện pháp xử lí nào giải quyết những vấn đề môi trường cho các công trình xử lí rác thải. Rất khó để du khách có thể tìm một thùng rác nào khi đi thăm quan tại Đường Lâm hơn nữa do đặc điểm địa lý thuận tiện, thích hợp cho những chuyến dã ngoại nên có một lượng khách tự phát đến với Đường Lâm hàng tuần. Hơn nữa do các dịch vụ về ăn uống còn thiếu nên khách du lịch thường đem sẵn đồ ăn của mình đi.

Có rất nhiều du khách ý thức kém nên vất rác bừa bãi khắp nơi, làm ảnh hưởng đến môi trường sinh thái các công trình vệ sinh công cộng của Đường Lâm vẫn chưa được đầu tư xây dựng. Điều đó gây nhiều khó chịu cho du khách khi thăm quan du lịch tại Đường Lâm. Hiện nay, trên cả làng Đường Lâm mới chỉ có một khu nhà vệ sinh công cộng dành chở khách du lịch nằm với đối diện với đền thờ HùngVương. Điều đó gây rất nhiều khó chịu cho du khách thăm quan tại Đường Lâm.

* Bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể

• Nghề truyền thống- ẩm thực

Đường Lâm là một ngôi làng tập trung rất nhiều nghề truyền thống mang đạm bản sắc văn hóa Việt Nam, như làm tương, làm kẹo…Tuy nhiên, trong những năm gần đây số hộ sản xuất ra các sản phẩm truyền thống đang có xu hướng giảm sút. Theo khảo sát, hiện nay, trong phạm vi làng cồ chỉ có 12 nhà còn giữ nghề sản xuất tương, 4 nhà làm chè lam và 3 nhà làm kẹo lạc, kẹo dồi do đầu ra của sản phẩm khó, chủ yếu phục vụ nhu cầu của số ít khách du lịch mà chưa có chỗ đứng trên thị trường. Trong khi đó, chính quyền địa phương vẫn chưa có biện pháp gì để kích thích hợp lý. Những ngành nghề này cần được giúp đỡ để xây dựng được chỗ đứng trên thị trường, có thị trường tiêu thụ và tạo thu nhập thì mới có hy vọng bảo tồn các nghề nghiệp truyền thống đẹp đẽ này được.

Văn hóa sinh hoạt cộng đồng

Sinh hoạt định kỳ: Có một thế mạnh mà cho đến nay Đường Lâm vẫn giữ gìn rất tốt đó là mối quan hệ gắn kết chặt chẽ và sự gắn bó trong cộng đồng. Theo ủy ban nhân dân xã và các cán bộ quản lý thôn xóm, từ khi phát triển du lịch dựa vào cộng đồng, các hoạt động sinh khối xóm trở nên thường xuyên hơn và sôi nổi hơn. Cụ thể các hoạt động sinh hoạt cộng đồng thường được tổ chức ít nhất một tuần một lần và các hoạt động ngày càng đa dạng và sinh động: mọi người có nhiều chuyện hơn để nói và thảo luận, từ trao đổi kinh doanh du lịch đến chia sẻ những vấn đề của gia đình hay là các cuộc thi văn nghệ – thể thao…Tỉ lệ người dân đi họp cộng đồng ngày càng cao và duy trì ổn định, tăng từ 85% năm 2005 đến 97% năm 2010. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Sinh hoạt lễ hội: Việc duy trì các lễ hội đều đặn hàng tháng không phải là một việc dễ dàng, tuy nhiên người dân Đường Lâm vẫn giữ được rất nhiều lễ hội đặc sắc và độc đáo. Những năm trở lại đây, các tổ chức phi chính phủ đã thành lập các chương trình và hoạt động để bảo tồn các ngày lễ hội bao gồm xây dựng khung chương trình, các hoạt động. Bên cạnh đó,các tổ chức này còn đề xuất phát triển các ngày hội mới như ngày xã hội văn hóa làng Việt, hội chợ sản phẩm làng quên Việt để tăng cường quảng bá cho Đường Lâm cũng như các hoạt động lễ hội của Đường Lâm.

* Bảo tồn các công trình kiến trúc và di tích lịch sử

• Đầu tư bảo tồn

Việc tăng cường đầu tư cho công tác bảo tồn các công trình kiến trúc cổ ở Đường Lâm được thể hiện không chỉ ở ngân sách cho bảo tồn tăng lên, mà còn thể hiện ở số lượng ở các công trình được đưa vào các dự án bảo tồn cũng ngày một nhiều hơn. Đầu tiên là dự án trùng tu trị giá 200 tỉ đồng do Nhật Bản hỗ trợ…Và gần đây, theo chương trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản làng cổ Đường Lâm của thị xã Sơn Tây, Hà Nội 10 ngôi nhà cổ tại làng cổ Đường Lâm bắt đầu được trùng tu từ tháng 1 và kéo dài đến hết năm 2012. Đây là những ngôi nhà có tuổi đời từ 300 tuổi trở nên, đã bị xuống cấp ảnh hưởng tới khả năng bảo tồn và sinh hoạt của người dân. Trung bình, giá trị đầu tư cho việc trùng tu mỗi nhà là 1 tỷ đồng. Các hạng mục được trùng tù gồm: gia cố tường, đảo ngói, gia cố khung gỗ,nền nhà…Sau khi hoàn thành, người dân chính quyền cùng khai thác nhằm phục vụ phát triển văn hóa, du lịch.

Mặt khác, Đường Lâm là một di sản sống. Năm 2005, sau khi được công nhận là di tích kiến trú nghệ thuật quốc gia, mọi vấn đề của làng đều phải tuân thủ theo quy định của Luật Di sản Văn hóa. Do đó, vấn đề khó khăn lớn nhất là bên cạnh việc bảo tồn các giá trị cổ, thì vẫn phải đảm bảo cuộc sống tiện nghi cho người dân trong khi dân số tại làng cổ Đường Lâm hiện đang có sự gia tăng nhanh chóng, nhu cầu về diện tích đất ở là hết sức cần thiết. Đây cũng là vấn đề mà Đường Lâm đã và đang tìm cách tháo gỡ. Tuy sự gia tăng dân số đã làm cho diện tích đất thổ cư của các làng xã Đường Lâm trở nên chật chội, nhưng cho đến bây giờ, phần lớn mỗi ngôi nhà trong thôn vẫn giữ được một khuôn viên riêng. Trong mỗi khuôn viên, ngoài ngôi nhà chính còn có các công trình phụ, sân vườn.

Đối với các di tích cổ, sau khi Đường Lâm được công nhận di sản văn hóa cấp quốc gia, phương án dựng lại 4 cổng làng trấn tứ phương được đưa ra. Cùng với đó, đình làng Mông Phụ cũng được mang ra trùng tu với nguồn kinh phí khoảng 100 triệu đồng của tỉnh, huyện, xã và nhân dân tự đóng góp. Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch, đã đầu tư cho dự án này của xã Đường Lâm 6,8 tỷ đồng. Tuy nhiên trong công tác bảo tồn, các người thợ đã bóc đi lớp đá ong cũng trong đình,thay vào đó là lớp đá ong mới với những mạch vữa ghép mới nguyên. Việc làm này tuy đã khôi phục được di tích, nhưng những di tích này không còn giá trị như nó vốn có nữa. Thực tế này cho thấy, việc bảo tồn và trùng tu các di tích cổ, bên cạnh việc quản lý chặt chẽ và nguồn vốn nữa,cần sự tư vấn của các chuyên gia, các tổ chức phi chính phủ để công tác trùng tu không làm mất đi sự cổ kính vốn có của các công trình kiến trúc, di tích.

2.4. Đánh giá ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

2.4.1. Những mặt tích cực trong phát triển du lịch tại Làng Cổ Đường Lâm

Trong giai đoạn 5 năm từ 2013 – 2018, di sản làng cổ Đường Lâm đã đón tiếp và hướng dẫn 83 vạn lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan. Cũng như các di tích danh thắng khác, việc khai thác và phát huy các giá trị của di tích là một trong ba việc quan trọng(cùng với công tác quản bảo tồn). Nhiều sản phẩm du lịch đặc trưng đã được giới thiệu quảng bá đến các du khách. Một cách đều đặn, một số hộ dân đã đăng ký kết được các hợp đồng đón tiếp khách, tiếp thụ nhiều sản phẩm. Đã có nhiều thương hiệu sản phẩm gây tiếng vang và tạo uy tín. Song song với các chương trình dự án của nhà nước, một số hộ dân cũng mạnh dạn tiếp cận một cách tự giác để nắm bắt cơ hội tham gia khai thác du lịch cộng đồng và các giá trị di tích tại địa phương. Ngoài các gia đình đang sở hữu nhà cổ còn có sự tham gia hưởng ứng của các chủ nhân những ngôi nhà truyền thống…Số hộ gián tiếp tham gia phát triển du lich cũng tăng lên đáng kể.

Phát triển du lịch tại làng cổ Đường Lâm còn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Viet Nam (Jica và các tình nguyện viên, cũng như các công ty đơn vị lữ hành, viện nghiên cứu sản phẩm ngành nghề nông thôn (Viri)…

Tương quan lượng khách du lịch quốc tế và tổng lượng khách du lịch đến với Đường Lâm chiếm khoảng từ 40 % và tỉ lệ này đang có xu hướng tăng dần trong các năm tiếp theo. Lượng khách du lịch đến với Đường Lâm rất lớn so với quy mô của làng. Và lượng khách đến với Đường Lâm đặc biệt có sự tăng nhanh, nhanh từ giai đoạn 2006 trở đi, khi Đường Lâm được nhà nước công nhận là di sản văn hóa cấp quốc gia.

Phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại làng Đường Lâm đã thực sự đem lại những lợi ích tích cực cho việc phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Cơ sở hạ tầng được cải thiện, cuộc sống người dân được thay đổi cả về nhận thức lẫn chất lượng cuộc sống của họ tốt lên nhiềunhờ hình thức du lịch cộng đồng được phát triển tại địa phương. Người dân có thêm việc làm,tăng thu nhập, được giao lưu, tiếp xúc với nền kinh tế công nghiệp nhiều hơn.

Chính hoạt động du lịch đã giúp cho việc khai thác bảo tồn tài nguyên được hiệu quả hơn, những giá trị của tài nguyên được nâng lên, được mọi người biết đến và trân trọng, đồng thời giúp tôn tạo và trung tu, lưu giữ các di sản, các hoạt đồng lễ hội được mở ra đem đến cuộc sống tinh thần cho nhân dân, phát huy tính tự hào dân tộc hơn nữa. Công tác vệ sinh môi trường được đảm bảo.Vấn để an ninh trật tự được giữ vững, ít còn hiện tương chèo kéo khách, hoặc ép khách du lịch mua hàng. Không những thế phong cách phục vụ ngày càng chuyên nghiệp hơn, tạo được niềm tin với du khách, đời sống của người dân ngày được nâng cao hơn.

2.4.2. Những mặt tiêu cực trong phát triển du lịch tại Làng Cổ Đường Lâm ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Đường Lâm hiện vẫn giữ được mô hình kiến trúc cổ của một làng quê thuần Việt ở khu vực Đồng bằng Bắc Bộ. Cùng với đó, nơi đây còn là mảnh đất có những giá trị lịch sử đặc biệt – “ mảnh đất hai vua”. Thế nhưng, du lịch làng cổ Đường Lâm vẫn ở dạng tiềm năng,chưa thu hút đông kháchtham quan. Điểm yếu của Đường Lâm là sinh hoạt, lao động của người dân khá đơn điệu, tẻ nhạt. Nếu so với các điểm du lịch vùng cao đã triển khai sản phẩm này thì Đường Lâm thua kém hẳn về tính sinh động.

Người dân vẫn tập trung làm nông nghiệp chưa chú trọng đến kinh doanh du lịch. Cơ quan quản lý Nhà nước về du lịch chưa có chính sách để nâng cao ý thức của người dân về cách du lịch chính vì vậy hoạt động du lịch vẫn mang tính manh mún, nhỏ lẻ. Nhận thức của người dân về lợi ích của du lịch còn hạn chế:

Có những gia đình sống trong nhà cổ nhưng không hiểu gì về ngôi nhà mình đang sống để giới thiệu cho khách. Điều này thể hiện kiến thức văn hóa hạn chế và nhận thức thấp của người dân về du lịch

Người dân xây dựng nhiều nhà cao tầng để thay thế cho những ngôi nhà cổ, đường xá được thay vật liệu mới, đường nét thô cứng.

Dịch vụ ở Đường Lâm chưa phát triển, còn nghèo nàn nhiều dịch vụ để đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của du khách, ảnh hưởng không nhỏ tới việc thu hút khách tham quan và nâng cao đời sống người dân. Chưa có sản phẩm du lịch đa dạng độc đáo để níu chân khách du lịch ở lại dài ngày.

Hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật như nhà hàng, nhà nghỉ, cửa hàng bán đồ lưu niệm,…rất ít. Sản phẩm quà lưu niệm cũng không có gì đặc sắc, quanh đi quẩn lại là kẹo lạc, chè lam. Hiện nay, trên cả làng Đường Lâm mới chỉ có một khu nhà vệ sinh công cộng dành cho khách du lịch.

Ngoài ra, cả khu du lịch chỉ có một bai đỗ rất nhỏ, đặt ở ngay vị trí ngoài cổng làng, chủ yêu dành cho xe ô tô, còn xe máy thì du khách phải tìm nhà dân để gửi.

Chính quyền không kiểm tra, quản lý chặt chẽ về giá cả các loại hình dịch vụ, quy địnhgiới hạn cụ thể cho từng mức phí để đảm bảo quyền lợi cho du khách cũng như uy tín của địa phương.

Chưa quan tâm đến vấn đề vệ sinh môi trường, chính quyền địa phương chưa có biện pháp hợp lý nào để giải quyết vấn đề môi trường.

Nguồn nhânlực còn thiếu, chưa chuyên nghiệp, dịch vụ sản phẩm còn trùng lặp, kỹ năng phương pháp đón tiếp khách còn nghiệp dư, các tiềm năng du lịch chưa được sử dụng hết, những nhà đầu tư bên ngoài tham gia phát triển du lịch còn ít và thiếu, mối liên kết chặt chẽ với du lịch các vùng lân cận chưa được chú trọng nhiều và hiêu quả còn ít, trình độ ngoại ngữ, kiến thức cho đội ngũ quản lý, hướng dẫn và người dân còn hạn chế và sớm cần nâng cấp để đáp ứng được nhu cầu đón khách, hệ thống bảng biển chỉ dẫn giới thiệu các tuyến tham quan chưa có, bãi đỗ xe ở một số điểm tham quan còn chặt hẹp, các khu vệ sinh công cộng thì ít và còn hoạt động kém. ( khóa luận: Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng )

Các quy định được đưa ra nhưng chưa được thực hiện một cách chặt chẽ dẫn đến sự quản lý thiếu sự hài hòa và làm cho khách du lịch chỉ đến một lần mà không quay trở lại.

Thiếu sự quản lí của chính quyền các ban ngành chưa có những kế hoạch cụ thể để phát triển du lịch cộng đồng tại Đường Lâm.

Tiểu kết chương 2

Trong chương 2, tác giả đã phân tích điều kiện và thực trạng phát triển du lịch cộng đồng ở Đường Lâm, từ đó đưa ra những nhận xét đánh giá về những mặt tích cực và hạn chế trong thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại đây. Đó cũng là tiền đề để tác giả đề xuất các giải pháp phát triển du lịch cộng đồng ở làng cổ Đường Lâm trong chương 3.

Các bạn có thể tham khảo thêm:

→ khóa luận Giải pháp nâng cao hiệu quả phát triển du lịch cộng đồng