Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật doanh nghiệp, Quận 8

Vì nhận thức được tầm quan trọng nên tác giả đã lựa chọn đề tài Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật doanh nghiệp, Quận 8 để đảm bảo quyền tự do kinh doanh, các cơ quan nhà nước khi thực hiện cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Một ví dụ minh họa nói riêng của thành phố Hồ Chí Minh cũng như cả nước nói chung, thông qua bài mẫu Đăng ký kinh doanh của hộ kinh doanh theo Pháp luật Doanh nghiệp từ thực tiễn Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh  nhân rộng các giải pháp hoàn thiện và nâng cao công tác quản lý hộ kinh doanh trong giai đoạn hiện nay.

Chương 2 THỰC TRẠNG VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH CỦA CÁC HỘ KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT DOANH NGHIỆP TỪ THỰC TIỄN QUẬN 8 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

1. Quá trình hình thành và phát triển hộ kinh doanh ở Việt Nam

Hộ kinh doanh gắn liền với văn hóa kinh doanh truyền thống theo kiểu “cha truyền con nối” ở nước ta từ xưa đến nay. Xuất hiện tại Việt Nam từ rất sớm, hộ kinh doanh là mô hình kinh doanh được đông đảo người dân ưa chuộng bởi nó rất phù hợp với tình trạng kinh doanh nhỏ lẻ, manh mún ở Việt Nam. Việc ghi nhận và điều chỉnh hoạt động của hộ kinh doanh trong hệ thống pháp luật là điều tất yếu phù hợp với sự đa dạng về các loại hình chủ thể kinh doanh. “Hộ kinh doanh lần đầu tiên được ghi nhận tại Nghị định số 27/HĐBT ngày 09/3/1988 (với tên gọi là hộ tiểu chủ, hộ tiểu thủ sản xuất công nghiệp)”. Thực tế cho thấy, “các hộ gia đình kinh doanh cá thể, chủ cửa hàng, cửa hiệu, sạp hàng, tổ hợp, nhóm kinh doanh quy mô nhỏ và vừa chiếm đa số về số lượng, tạo công ăn việc làm và đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế”; thuật ngữ “hộ kinh doanh” chính thức được sử dụng tại các văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam từ năm 2006. Hộ kinh doanh là khái niệm riêng của Việt Nam, gắn với quá trình chuyển đổi kinh tế và là giải pháp cần thiết thay thế cho tên gọi kinh tế tư bản tư nhân, cá thể, tiểu chủ.

Khác với doanh nghiệp tư nhân và các loại hình công ty hợp danh, công ty TNHH, công ty cổ phần được quy định cụ thể trong Luật Doanh nghiệp, còn khái niệm và hoạt động của hộ kinh doanh được quy định trong các văn bản dưới luật. Năm 2015, khái niệm, đặc điểm, hoạt động và việc đăng ký hoạt động của hộ kinh doanh được quy định tại Nghị định số 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Năm 2021, dù có nhiều thay đổi trong khái niệm và quy chế tổ chức hoạt động của hộ kinh doanh, nhưng hộ kinh doanh vẫn tiếp tục được quy định trong Nghị định số 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Mặc dù chỉ được quy định trong các văn bản dưới luật nhưng thực tiễn hoạt động của hộ kinh doanh ở Việt Nam giữ một vị trí vô cùng quan trọng trong nền kinh tế với số lượng đăng ký hộ kinh doanh hàng năm rất lớn. Tính đến năm 2018, cả nước có hơn 5,1 triệu hộ kinh doanh phi nông nghiệp, sử dụng hơn 8,78 triệu lao động. Số hộ kinh doanh cá thể chủ yếu hoạt động trong ngành thương mại, dịch vụ (chiếm 82,13% tổng số hộ), trong đó 2,3 triệu hộ (45,4%) hoạt động trong ngành bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy, xe có động cơ khác; 824 nghìn hộ (16%) hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ, lưu trú, ăn uống. Bán buôn, bán lẻ và dịch vụ lưu trú, ăn uống cũng là 2 ngành sử dụng đến hơn 5 triệu lao động, chiếm 57,9% tổng số lao động của hộ kinh doanh. ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Hộ kinh doanh là nhóm tổ chức kinh tế có số lượng lớn nhất, đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm; là “nhân tố bình ổn” nền kinh tế trong các giai đoạn biến động cũng như phát triển kinh tế ở trong địa bàn, khu vực xa xôi, hẻo lánh. Tuy nhiên, pháp luật Doanh nghiệp còn tồn tại một số quy định hạn chế sự phát triển của hộ kinh doanh; cụ thể là: địa vị pháp lý của hộ kinh doanh còn thiếu rõ ràng, không rõ địa vị pháp lý của hộ, quyền và trách nhiệm của chủ hộ, quyền và trách nhiệm của các thành viên hộ gia đình. Không rõ các quyền về góp vốn, mua cổ phần, quyền làm chủ doanh nghiệp tư nhân, quyền là thành viên của công ty hợp danh của hộ kinh doanh. Các quyền này có gì khác nhau trong trường hợp cá nhân đăng ký hay nhóm thành viên đăng ký hay không? Điều này, dẫn đến lúng túng trong quản lý nhà nước đối với hộ (thực tế, cơ quan thuế thì cấp mã số thuế cho cá nhân thành lập hộ chứ không phải cấp cho tất cả các thành viên hộ); rủi ro cho bên thứ ba do không nhận thức được và xác định trách nhiệm của “hộ kinh doanh”.

Nhìn chung, hệ thống pháp luật hiện nay điều chỉnh hoạt động kinh doanh dựa trên phân biệt về hình thức pháp lý, mà không dựa vào bản chất, tính chất và quy mô kinh doanh. Điều này có thể dẫn đến môi trường kinh doanh không thực sự phù hợp và không bình đẳng giữa hộ kinh doanh và các loại hình doanh nghiệp khác. Hậu quả là một mặt có nhiều hộ kinh doanh quy mô rất lớn nhưng không thành lập doanh nghiệp do lo lắng hoặc phải chịu gánh nặng tuân thủ pháp luật lớn hơn. Mặt khác, quy định lại kiềm chế các hộ kinh doanh, hạn chế một cách vô lý về mặt hành chính, không tạo điều kiện cho hộ kinh doanh phát triển đúng với tiềm năng của mình, thúc đẩy kinh doanh chuyên nghiệp dưới hình thức doanh nghiệp với quyền kinh doanh được mở rộng hơn.

Có thể bạn quan tâm:

→ DỊCH VỤ VIẾT THUÊ LUẬN VĂN THẠC SĨ – BẢNG GIÁ

2.2. Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam hiện nay về đăng ký kinh doanh của hộ kinh doanh

2.2.1. Quy định về ngành nghề kinh doanh của hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh tự kê khai và phải ghi ngành, nghề kinh doanh trên Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh khi đăng ký thành lập hộ kinh doanh. Hộ kinh doanh được quyền kinh doanh ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện kể từ khi có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật và phải bảo đảm đáp ứng các điều kiện đó trong suốt quá trình hoạt động. Nhà nước quản lý đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện thông qua công tác kiểm tra việc chấp hành điều kiện kinh doanh của hộ kinh doanh thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý chuyên ngành. ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Theo Điều 89 Nghị định số 01/2021/NĐ-CP: “Trường hợp Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nhận được văn bản của cơ quan có thẩm quyền về việc hộ kinh doanh kinh doanh ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhưng không đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện ra Thông báo yêu cầu hộ kinh doanh tạm ngừng kinh doanh ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đồng thời thông báo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xử lý theo quy định của pháp luật” [11].

Sau khi đăng ký kinh doanh, hộ kinh doanh hoạt động kinh doanh những ngành, nghề theo nội dung đăng ký với cơ quan quản lý kinh doanh và luôn được đảm bảo quyền kinh doanh đó trong suốt quá trình hoạt động, được lựa chọn ngành nghề, mặt hàng kinh doanh phù hợp với điều kiện và khả năng của mình mà pháp luật không cấm.

2.2.2. Quy định về cơ cấu tổ chức, vốn, địa điểm kinh doanh của hộ kinh doanh

Pháp luật doanh nghiệp chỉ tập trung vào vấn đề đăng ký kinh doanh của hộ kinh doanh, dường như không đặt nặng việc kiểm soát quá trình thành lập hộ kinh doanh dù hộ kinh doanh đó được thành lập bởi một hộ gia đình hoặc cá nhân, do vậy thành lập hộ kinh doanh rất đơn giản; Theo quy định của pháp luật doanh nghiệp Việt Nam, chủ thể thành lập hộ kinh doanh bắt buộc là công dân Việt Nam, như vậy khẳng định rõ ràng: người nước ngoài không được kinh doanh với hình thức hộ kinh doanh; không chấp nhận cá nhân thuộc các trường hợp cấm kinh doanh đăng ký thành lập hộ kinh doanh. Mặt khác, chủ hộ kinh doanh không được đồng thời là chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh của công ty hợp danh. Điều 80 Nghị định 01/2021/NĐ-CP năm 2021 quy định:

“Cá nhân, thành viên hộ gia đình là công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật Dân sự có quyền thành lập hộ kinh doanh theo quy định tại Chương này, trừ trường hợp sau đây:

1. Người chưa thành niên, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự; người bị mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi;
2. Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị tạm giam, dang chấp hành hình phạt tù, đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở cai nghiên bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đang bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định;
3. Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật có liên ..” [11] ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP thì nhóm cá nhân không còn được thành lập hộ kinh doanh mà chỉ quy định cá nhân và thành viên hộ gia đình nhằm đảm bảo phù hợp với các quy định pháp luật khác về đăng ký doanh nghiệp.

Khoản 1 Điều 79 Nghị định số 01/2021/NĐ-CP quy định: Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ.

Như vậy vốn điều lệ hộ kinh doanh cá thể chính là vốn đầu tư cho hoạt động kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình bỏ ra để thực hiện hoạt động kinh doanh theo quy định của pháp luật. Đây còn là cơ sở để phân chia lợi nhuận cũng như rủi ro trong kinh doanh đối với các thành viên góp vốn; hiện nay, pháp luật không quy định số vốn điều lệ tối đa hay tối thiểu khi thành lập hộ kinh doanh cá thể. Do đó, tùy thuộc vào quy mô, ngành nghề mà người đăng ký muốn đăng ký số vốn ở mức nào là do khả năng, nhu cầu của họ. Việc chọn số vốn điều lệ cũng tùy thuộc vào kinh nghiệm và nền tảng của chủ hộ kinh doanh. Nếu là hộ kinh doanh mới chưa có kinh nghiệm trong việc điều hành, quản lý kinh doanh thì nên để số vốn vừa phải, đủ khả năng của mình. Khi việc kinh doanh bắt đầu đi vào hoạt động ổn định, có dấu hiệu phát triển dần dần thì mới nên đăng ký tăng dần vốn điều lệ lên. Ngoài ra, pháp luật doanh nghiệp hiện hành quy định: sau khi mua bán tặng cho hộ kinh doanh, hộ kinh doanh vẫn phải chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác phát sinh trong thời gian trước ngày chuyển giao hộ kinh doanh, trừ trường hợp hộ kinh doanh, người mua, người được tặng cho, người thừa kế và chủ nợ của hộ kinh doanh có thỏa thuận khác.

Pháp luật doanh nghiệp đã mở ra quyền được kinh doanh tại nhiều địa điểm cho hộ kinh doanh, việc này đã tạo thêm nhiều cơ hội phát triển cho hộ kinh doanh, ngày càng mở rộng quy mô kinh doanh hơn, cụ thể tại Khoản 2 Điều 86 Nghị định 01/2021/NĐ-CP: “Một hộ kinh doanh có thể hoạt động kinh doanh tại nhiều địa điểm nhưng phải chọn 01 địa điểm để đăng ký trụ sở hộ kinh doanh và phải thông báo cho cơ quan quản lý thuế, cơ quan quản lý thị trường nơi tiến hành hoạt động kinh doanh đối với các địa điểm kinh doanh còn lại”.

Chủ hộ kinh doanh được quyền thuê người khác quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh, nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm đối với khoản nợ và nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh theo quy định tại Khoản 3 Điều 81 Nghị định 01/2021/NĐ-CP. Bên cạnh đó, pháp luật doanh nghiệp hiện nay đã bỏ quy định về số lượng lao động mà hộ kinh doanh sử dụng, không giới hạn 10 lao động như trước đây, tuy nhiên khi kê khai đăng ký thành lập hộ kinh doanh thì vẫn khai kê khai số lao động sử dụng để thuận tiện cho cơ quan quản lý nhà nước thực hiện nhiệm vụ chức năng quản lý.

2.2.3. Quy định về thẩm quyền đăng ký kinh doanh, hồ sơ, trình tự thủ tục đăng ký kinh doanh của hộ kinh doanh ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Điều 87 – Nghị định 01/2021/NĐ-CP quy định đăng ký hộ kinh doanh:

• “Đăng ký hộ kinh doanh được thực hiện tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nơi đặt trụ sở hộ kinh doanh.
• Hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh bao gồm:
• Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh;
• Giấy tờ pháp lý của cá nhân đối với chủ hộ kinh doanh, thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh trong trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh;
• Bản sao biên bản họp thành viên hộ gia đình về việc thành lập hộ kinh doanh trong trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh;
• Bản sao văn bản ủy quyền của thành viên hộ gia đình cho một thành viên làm chủ hộ kinh doanh đối với trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh ..”.

Hiện nay, Bộ Kế hoạch và đầu tư đang dự thảo Thông tư hướng dẫn đăng ký doanh nghiệp theo phân công của Chính phủ tại Nghị định số 01/2021/NĐ-CP. [11]. Do vậy, trình tự thủ tục, các mẫu biểu, nội dung hồ sơ nộp cũng tương tự Nghị định 78/2015/NĐ-CP. [10] bao gồm:

“– Tên hộ kinh doanh, địa chỉ kinh doanh; số điện thoại,…

• Ngành, nghề kinh doanh;
• Số vốn kinh doanh;
• Số lao động;
• Họ tên, địa chỉ cư trú, số và ngày cấp Thẻ căn cước công dân hoặc Chứng minh nhân dân hoặc Hộ chiếu còn hiệu lực của đại diện hộ gia đình đối với trường hợp hộ kinh doanh do hộ gia đình thành lập, của cá nhân đối với hộ kinh doanh do cá nhân thành lập và chữ ký của họ, kèm theo bản sao hợp lệ của các giấy tờ nêu trên.

Việc cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh được quy định tại Điều 82 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, cụ thể như sau:

“1. Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh được cấp cho hộ kinh doanh thành lập và hoạt động theo quy định tại Nghị định này. Hộ kinh doanh được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh khi có đủ các điều kiện sau đây:

1. Ngành, nghề đăng ký kinh doanh không bị cấm đầu tư, kinh doanh;
2. Tên hộ kinh doanh được đặt theo đúng quy định tại Điều 88 Nghị định này;
3. Có hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh hợp lệ;
4. Nộp đủ lệ phí đăng ký hộ kinh doanh theo quy định; ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )
5. Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh được cấp trên cơ sở thông tin trong hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh do người thành lập hộ kinh doanh tự khai và tự chịu trách nhiệm.
6. Các thông tin trên Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh có giá trị pháp lý kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và hộ kinh doanh có quyền hoạt động kinh doanh kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, trừ trường hợp kinh doanh đầu tư ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Trường hợp hộ kinh doanh đăng ký ngày bắt đầu hoạt động kinh doanh sau ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh thì hộ kinh doanh được quyền hoạt động kinh doanh kể từ ngày đăng ký, trừ trường hợp kinh doanh ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện…”. [11].

Việc đăng ký kinh doanh không đặt ra đối với hộ gia đình hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp và làm muối, cũng như đối với những người bán quà vặt, hàng rong, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, kinh doanh thời vụ hoặc làm dịch vụ có thu nhập thấp, trừ trường hợp kinh doanh các ngành, nghề có điều kiện (quy định tại Khoản 2 Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP). Chủ hộ kinh doanh phải có bản sao chứng chỉ hành nghề hợp lệ của cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình đối với những ngành nghề yêu cầu phải có chứng chỉ; quy định về vốn pháp định với một số ngành nghề nhất định thì có văn bản xác nhận vốn pháp định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền (bản sao hợp lệ). Để được cơ quan Tài chính Kế hoạch cấp huyện cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, phải thỏa mãn các yếu tố như:

• Tên hộ kinh doanh dự định đăng ký phù hợp quy định tại Nghị định 01/2021/NĐ-CP.
• Không thuộc mục ngành, nghề cấm kinh doanh theo quy định pháp luật của ngành Kế hoạch và đầu tư.
• Nộp đầy đủ lệ phí đăng ký hộ kinh

Khi đó, hộ kinh doanh được quyền hoạt động kinh doanh kể từ thời điểm được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh,, trừ những ngành nghề kinh doanh có điều kiện vì phải thực hiện thủ tục yêu cầu cấp phép đối với điều kiện kinh doanh thì mới được kinh doanh.

Qua quy định này cho thấy, quy định trường hợp ngoại lệ là “Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối và những người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, làm dịch vụ có thu nhập thấp không phải đăng ký” là không phù hợp bởi: (i) Giả sử khi đăng ký kinh doanh hộ gia đình kê khai vốn đầu tư kinh doanh thấp hơn mức thu nhập thấp do UBND cấp tỉnh xác định thì hồ sơ đăng ký kinh doanh sẽ được xử lý như thế nào? Trường hợp này khiến người ra dễ liên tưởng đến mức vốn pháp định; (ii) Khi được miễn trừ đăng ký thì, hộ gia đình trên có được gọi là hộ kinh doanh hay không? Giả sử xảy ra tranh chấp thì tư cách pháp lý của chủ thể kinh doanh này là hộ gia đình hay hộ kinh doanh? ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

2.3. Thực trạng thi hành pháp luật về đăng ký kinh doanh của các hộ kinh doanh từ thực tiễn thực hiện tại Quận 8 Thành phố Hồ Chí Minh

2.3.1. Tình hình hoạt động kinh doanh của các hộ kinh doanh

Quận 8 nằm ở phía Nam và thuộc khu vực nội thành thành phố Hồ Chí Minh, có diện tích tự nhiên gần 2.000 ha, bao gồm 16 đơn vị hành chính cấp xã (phường); Quận 8 nằm ở vị trí chuyển tiếp giữa khu đô thị cũ và khu đô thị mới (phía Nam thành phố) nên chịu tác động của đô thị hóa cao, có hệ thống giao thông tương đối phát triển và ngày càng được cải thiện với các hệ thống tuyến chính kết nối vào hệ thống giao thông huyết mạch của thành phố như:

Đại lộ Võ Văn Kiệt, Nguyễn Văn Linh, tuyến Tạ Quang Bửu, Phạm Thế Hiển, Nguyễn Văn Cừ, An Dương Vương,…; do vậy, Quận 8 hội đủ các điều kiện để phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là các ngành thương mại, dịch vụ, dự báo trong thời gian tới, Quận 8 sẽ là một trung tâm dịch vụ chất lượng cao và thương mại cao cấp. Hiện nay, Quận 8 đang tập trung đầu tư phát triển kinh tế – xã hội, các nhà kinh tế đang tích cực đầu tư kinh doanh, trong đó có nhiều hộ kinh doanh đã chung tay, góp sức vào sự phát triển kinh tế của quận nhà.

Theo số liệu thống kê của Ủy ban nhân dân Quận 8, tính đến hết năm 2020 (31/12/2020), Quận 8 có trên 1.110 hộ kinh doanh, với tổng số vốn đăng ký 51.632 tỷ đồng, xét toàn bộ quá trình thì tổng số lượng hộ kinh doanh liên tục tăng theo các năm. Hộ kinh doanh chủ yếu tập trung ở gần các phường trung tâm   như phường 1,2,3,4,5,6; ngành nghề đăng ký kinh doanh của các hộ kinh doanh cũng đa dạng, có 558 cơ sở kinh doanh dịch vụ kinh doanh ăn uống, 390 kinh doanh lĩnh vực thương mại, 99 hộ sản xuất và lĩnh vực y tế là 63 hộ kinh doanh.

Theo quy định pháp luật, hộ kinh doanh vướng nhiều hạn chế khi so sánh với các loại hình doanh nghiệp khác như: để hoạt động ở một số ngành nghề nhất định thì phải là doanh nghiệp, hộ kinh doanh không được hoạt động; hộ kinh doanh cũng bị hạn chế trong việc huy động vốn, hỗ trợ vốn, chủ yếu là sử dụng nguồn vốn của bản thân hoặc là vốn của chính thành viên hộ gia đình cùng tham gia hoạt động của hộ kinh doanh. Mặc dù có những hạn chế, nhưng các nhà kinh doanh vẫn lựa chọn mô hình này thay vì chọn doanh nghiệp, bởi vì trên thực tế, mô hình này vẫn có nhiều lợi thế nhất định. Thực tế hoạt động kinh doanh cho thấy, so với các loại hình kinh doanh khác thì hộ kinh doanh có vị trí quan trọng trong môi trường kinh doanh ở nước ta từ xưa đến nay về: số lượng hộ kinh doanh; giải quyết công ăn việc làm và thời gian lao động dôi dư; phát triển ngành nghề nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp; đóng góp lớn vào GDP của cả nước. ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Không thể phủ nhận vai trò quan trọng của hộ kinh doanh với tư cách là chủ thể kinh doanh trong môi trường kinh doanh hiện nay. Tuy nhiên, qua nghiên cứu hệ thống pháp luật kinh doanh hiện hành cho thấy, khái niệm, đặc điểm, cách thức tổ chức, hoạt động của hộ kinh doanh không được điều chỉnh chính thống trong bất kỳ một đạo luật nào, kể cả luật doanh nghiệp, luật thương mại hay các đạo luật khác. Hộ kinh doanh hiện đang được đăng ký thành lập theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Ngoài ra, hộ kinh doanh cũng bị điều chỉnh lắt nhắt bởi hàng loạt các quy định pháp luật khác về thuế, kế toán, lao động, bảo hiểm, môi trường, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự, Luật hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ… Dù chiếm một tỷ lệ lớn trong các loại hình kinh doanh ở Việt Nam, song địa vị pháp lý của hộ kinh doanh không rõ ràng. Ngoài ra, khung pháp lý hiện hành về hộ kinh doanh bị đánh giá còn rất sơ sài và bộ lộ nhiều khiếm khuyết.

Một số hộ kinh doanh trên địa bàn quận chia sẻ: nếu đăng ký thành lập doanh nghiệp sẽ mất thời gian và chi phí. Đối với loại hình doanh nghiệp, việc tuyển dụng, sa thải lao động, giải thể doanh nghiệp phải đảm bảo thực hiện theo quy định pháp luật, còn hộ kinh doanh thực hiện chế độ sổ sách kế toán, hồ sơ, trình tự, thủ tục thành lập, chấm dứt hoạt động đơn giản, tiện lợi, nhanh chóng; trong công tác quản trị hộ kinh doanh thì chi phí thấp và thuận tiện, dễ điều chỉnh và quản lý. Mặt khác, xét về yếu tố thị trường, khi đăng ký thành lập mới các hộ kinh doanh thường có sức cạnh tranh tương đối yếu, chưa được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng nắm bắt về thị trường, sản phẩm, nhu cầu của các đối tác cũng như thế mạnh của đối thủ cạnh tranh, từ đó việc xác định cung cầu, tìm đối tác, dự báo biến động của thị trường còn nhiều hạn chế. Về tài chính, các hộ kinh doanh thường có tiềm lực kinh tế, vốn kinh doanh yếu, chủ yếu là do các thành viên trong gia đình hoặc toàn bộ tài sản của cá nhân. Vì không có nhiều tài sản để thế chấp nên việc tiếp cận các nguồn vốn tín dụng cũng gặp khó khăn, làm cho hộ kinh doanh không có nhiều điều kiện phát triển, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh; đó là những khó khăn, thách thức mà hộ kinh doanh mới thành lập phải đối mặt.

Công việc quản trị, điều hành hộ kinh doanh khá đơn giản, dễ dàng và ít tốn kém; đối với các loại hình công ty thường có sự tham gia của nhiều thành viên và cơ cấu tổ chức, quản trị của chúng luôn phức tạp. Trái lại, thuận lợi rất lớn của hộ kinh doanh so với các công ty chính là mô hình kinh doanh giản đơn và với phạm vi hoạt động nhỏ, giữa các thành viên thường đã có sự tin tưởng, nên việc quản trị điều hành sẽ nhanh chóng, linh hoạt, dễ dàng ra các quyết định.

Mời bạn tham khảo thêm:

→  Danh mục tài liệu Luận văn Thạc Sĩ

2.3.2. Kết quả đã đạt được của hộ kinh doanh tại Quận 8 thành phố Hồ Chí Minh ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Thứ nhất, mô hình kinh doanh với quy mô nhỏ và vừa nên rất phù hợp với những chủ hộ kinh doanh chỉ có ý định kinh doanh nhỏ, lẻ trên địa bàn; phù hợp với đặc điểm địa lý của địa bàn Quận 8, phần lớn là dân nhập cư từ miền Tây lên Thành phố làm ăn kiếm sống (như huyện Cần Giuộc, Cần Đước tỉnh Long An; huyện Gò Công tỉnh Tiền Giang), theo đó, họ kinh doanh nhỏ lẻ, với nhiều ngành nghề đơn giản, nhanh chóng đạt doanh thu như mong muốn.

Thứ hai, các hộ kinh doanh thành lập mới đã thực hiện tốt công tác đăng ký khai báo thuế lần đầu, bảo vệ môi trường, an toàn vệ sinh thực phẩm, phòng chống cháy nổ. Ngoài ra, đối với các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, các hộ kinh doanh cũng đã chủ động liên hệ các cơ quan chức năng thực hiện các thủ tục đăng ký hoạt động theo quy định pháp luật.

Thứ ba, Quận 8 thực hiện việc tiếp nhận và hoàn trả hồ sơ trực tuyến mức độ 3, 4 đối với lĩnh vực đăng ký hoạt động của hộ kinh doanh, đăng ký dịch vụ công mức độ 3 đạt tỷ lệ hơn 93% hồ sơ; hơn 95% hồ sơ đề nghị giải quyết của hộ kinh doanh được giải quyết đúng quy trình, thông qua đó, tạo nhiều thuận lợi cho hộ kinh doanh trong việc hoạt động kinh doanh của mình, không mất nhiều thời gian và chi phí cho quá trình khởi nghiệp của hộ kinh doanh.

Thứ tư, Ủy ban nhân dân Quận 8 tiếp tục tăng cường triển khai thực hiện Quy chế, Quy trình liên thông cấp Giấy chứng nhận Đăng ký hộ kinh doanh và cấp Giấy chứng nhận Đăng ký thuế trong 02 ngày làm việc (theo quy định là 03 ngày làm việc) và việc triển khai thực hiện công tác cấp Giấy chứng nhận Đăng ký hộ kinh doanh và cấp Giấy chứng nhận Đăng ký thuế qua mạng điện tử, là một bước chuyển biến tích cực, chủ động trong công tác cải cách hành chính, góp phần tạo nhiều thuận lợi, tiết kiệm thời gian cho người dân trong việc sử dụng dịch vụ hành chính.

2.3.3. Hạn chế, bất cập trong thực hiện pháp luật về đăng ký kinh doanh của các hộ kinh doanh

• Bất cập về công tác quản lý đăng ký kinh doanh của các hộ kinh doanh

Thứ nhất, một số quy định pháp luật về đăng ký hộ kinh doanh chưa phù hợp với thực tiễn như: quy định về chống trùng tên hộ kinh doanh trong địa bàn cấp huyện trong khi chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trên phạm vi toàn quốc, việc này sẽ dẫn đến có hộ kinh doanh sẽ trùng tên với hộ kinh doanh khác trong phạm vi cấp tỉnh chứ chưa nói đến phạm vi quốc gia;…

Thứ hai, dù có tên gọi riêng nhưng hộ kinh doanh không có con dấu riêng (dấu tròn) – dấu tròn không thể tự khắc mà được cấp dấu theo một thủ tục do pháp luật quy định và phải được cơ quan công an cấp tỉnh thực hiện. Thực tế hoạt động của hộ kinh doanh cho thấy, mọi giao dịch của hộ kinh doanh đều thông qua và đặt dưới danh nghĩa của chủ hộ kinh doanh, bao gồm cả việc sử dụng tài khoản, mã số thuế cá nhân của chủ hộ kinh doanh. ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Thứ ba, trên cở sở Quyết định số 3151/QĐ-UBND ngày 21/8/2020 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân Quận 8 về ban hành quy trình áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9001:2015 thuộc lĩnh vực thành lập và hoạt động của hộ kinh doanh trên địa bàn Quận 8; theo đó, đối với quy trình liên thông đăng ký thành lập hộ kinh doanh và đăng ký thuế, với thời gian xử lý là 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận đầy đủ hồ sơ hợp lệ, với quy trình liên thông này, đã rút từ 03 ngày làm việc xuống còn 02 ngày làm việc, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong giải quyết thủ tục hành chính. Tuy nhiên trong quá trình vận hành quy trình đôi lúc cũng gặp phải việc trễ hẹn đối với người dân do cơ sở dữ liệu về đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế còn rời rạc, hệ thống công nghệ thông tin đôi lúc bị nghẽn gây khó khăn cho việc tra cứu, tổng hợp, xử lý hồ sơ và trả kết quả cho người dân, công tác dự báo tình hình phát triển, đánh giá hoạt động của khu vực hộ kinh doanh để phục vụ công tác hoạch định chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh cũng như việc thực hiện chính sách kinh tế, xã hội khác.

Thứ tư, mặc dù quy định mới không ràng buộc hộ kinh doanh phải kinh doanh tại 01 địa điểm (trước đây Nghị định số 78/2015/NĐ-CP không cho phép hộ kinh doanh thực hiện quyền kinh doanh tại nhiều địa điểm) nhưng vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể của Bộ Kế hoạch đầu tư; bên cạnh đó, Nghị định số 01/2021/NĐ-CP [11] không đề cập đến số lao động làm việc tại hộ kinh doanh (không giới hạn từ 10 lao động trở xuống như các quy định trước đây), tuy nhiên trong biểu mẫu kê khai đăng ký thành lập hộ kinh doanh (theo dự thảo Thông tư của Bộ kế hoạch và đầu tư thì vẫn phải khai số lao động); nội dung này đã gây phiền hà cho ông Nguyễn Văn Bình, cư trú tại Phường 4 Quận 8, cụ thể như sau:

Ngày 12/01/2021, ông Bình nộp hồ sơ đăng ký thành lập hộ kinh doanh “Nguyễn Bình” tại Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả Quận 8 được công chức thụ lý nhận hồ sơ và cấp biên nhận, sau khi thực hiện quy trình theo Quyết định số 3151/QĐ-UBND ngày 21/8/2020 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân Quận 8, đến ngày 13/01/2021, khi công chức thụ lý hồ sơ soạn thảo dự thảo Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh nhận thấy trong biểu mẫu kê khai thành lập hộ kinh doanh ông Bình ghi số lao động là “12”, do chưa cập nhật quy định mới, nên công chức thụ lý hồ sơ nhập thông tin vào phiếu kiểm soát hồ sơ cho rằng đối với trường hợp có số lao động hơn 10 người thì phải thành lập doanh nghiệp, do đó, tham mưu Trưởng phòng Tài chính – Kế hoạch Quận 8 văn bản trả lại toàn bộ hồ sơ cho ông Nguyễn Văn Bình và đề nghị ông liên hệ Sở Kế hoạch và đầu tư Thành phố để đăng ký thành lập doanh nghiệp theo quy định; sau khi nhận được văn bản trả lời thì ông Bình lập tức có đơn khiếu nại gửi Trưởng phòng Tài chính – Kế hoạch trong đó nêu rõ: “Phòng Tài chính Kế hoạch Quận 8 căn cứ quy định đã hết hiệu lực (Nghị định 78/2015/NĐ-CP) để từ chối không cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh là trái luật, do đó, đề nghị Trưởng phòng Tài chính – Kế hoạch Quận 8 thu hồi lại văn bản và tiếp nhận, thụ lý hồ sơ đăng ký thành lập hộ kinh doanh Nguyễn Bình của ông”; qua đối chiếu quy định pháp luật có liên quan (Nghị định 01/2021/NĐ-CP) cho thấy không có quy định giới hạn số lao động là 10 người, do đó Trưởng phòng Tài chính – Kế hoạch Quận 8 ký và cấp ngay giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh Nguyễn Bình cho ông, ngoài ra, kèm theo là văn bản số 01/TCKH-TXL ngày 14/01/2021 về việc xin lỗi ông Nguyễn Văn Bình (do hồ sơ trễ hẹn, gây phiền hà cho người dân: phải gửi đơn khiếu nại mới giải quyết hồ sơ), sau đó, Phòng Tài chính kế hoạch đã phê bình công chức Đ.T.P trước toàn thể đơn vị để rút kinh nghiệm.

Thứ năm, dữ liệu về hộ kinh doanh chưa đầy đủ, chưa có một cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất dữ liệu của các hộ kinh doanh trên phạm vi toàn quốc. Bên cạnh đó, trình tự, thủ tục đăng ký hộ kinh doanh đã có sự phối hợp liên thông giữa Phòng Tài chính Kế hoạch và chi cục Thuế quận, nhưng hệ thống thông tin thường xuyên nghẽn mạch, ít nhiều ảnh hưởng đến công tác truy xuất và cập nhật dữ liệu. Điều đó dẫn đến việc các cơ quan nhà nước đôi lúc không nắm bắt được thông tin kịp thời dẫn tới vi phạm pháp luật hoặc không thực hiện đúng các nghĩa vụ của các đối tượng này, đồng thời, gây khó khăn trong việc tổng hợp thông tin, phân tích, đánh giá để từ đó xây dựng chính sách, quy định hỗ trợ hộ kinh doanh trong quá trình gia nhập thị trường và hoạt động kinh doanh. ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

• Bất cập về vốn – tài chính đối với hộ kinh doanh

Trong thực tiễn nhiều doanh nghiệp đang từng bước đi vào ổn định và quản lý doanh nghiệp một cách khoa học, ngày càng chuyên nghiệp trong hoạt động cũng như mô hình tổ chức trong khi các hộ kinh doanh vẫn còn hoạt động kinh doanh một cách tự phát, manh múng, tình trạng phát triển chưa đủ mạnh, xứng tầm với vị trí của mình; vấn đề thiếu vốn, tiếp cận các nguồn vốn vay từ các tổ chức tín dụng là một trong những trở ngại lớn của hộ kinh doanh. Do vậy, hoạt động sản xuất kinh doanh của các hộ kinh doanh có phần nào hạn chế và gặp khó khăn do không tìm đủ nguồn vốn để mở rộng, phát triển sản xuất.

Nguồn vốn của các hộ kinh doanh hiện nay chủ yếu huy động từ bạn bè, người thân và doanh thu để lại từ hoạt động kinh doanh. Các hộ kinh doanh đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc huy động nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng. Pháp luật doanh nghiệp quy định hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân, không hoàn toàn là thương nhân kinh doanh, do đó ít nhiều gây khó khăn trong việc chịu trách nhiệm về các khoản nợ phát sinh của hộ kinh doanh; khi phát sinh các khoản nợ trong quá trình hoạt động kinh doanh thì việc xác định nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ phụ thuộc vào tài sản hiện có của hộ kinh doanh đó, tài sản đó là sổ tiết kiệm, động sản, hoặc bất động sản của chủ hộ kinh doanh. So sánh với công ty cổ phần hay công ty TNHH thì chỉ phải chịu trách nhiệm có giới hạn (chỉ chịu trách nhiệm đối với phần tài sản đưa vào hoạt động kinh doanh) thì đây là một trong những bất cập rất lớn, cần phải có hướng điều chỉnh phù hợp. Việc xác định trách nhiệm tương ứng của các thành viên hộ gia đình khi tham gia trong trường hợp hộ kinh doanh là hộ gia đình thì không dễ. Do không có tư cách pháp nhân mà cũng không có tài sản thế chấp để vay ngân hàng, trong khi đó tài sản giá trị nhất là quyền sử dụng đất nên các hộ kinh doanh gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình tiếp cận với các nguồn vốn vay từ những tổ chức tín dụng; nếu có vay được thì số tiền vay cũng không nhiều và thời hạn vay cũng rất ngắn hoặc trung hạn, không thể đáp ứng cho hoạt động kinh doanh thương mại, đòi hỏi phải có kế hoạch vay dài hạn với số tiền vay tương đối lớn. Hộ kinh doanh hoạt động sản xuất kinh doanh chỉ ở mức độ manh mún, tự phát, không mở rộng thị trường, chưa nâng tầm về mức cạnh tranh đối với những sản phẩm sản xuất ra; các nhu cầu của hộ kinh doanh về mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, mở rộng, đa dạng thị trường hay đổi mới phương thức sản xuất, phương thức, loại hình kinh doanh, đổi mới khoa học công nghệ, ứng dụng kỹ thuật mới… không thể thực hiện một cách hiệu quả, đồng bộ.

Bên cạnh đó, việc quản lý và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn của hộ kinh doanh cũng gặp một số vấn đề. Do tổ chức dưới dạng cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình cùng sản xuất kinh doanh nên việc sử dụng vốn ở các hộ kinh doanh mới chỉ dừng lại ở kinh nghiệm quản lý cá nhân. Mặt khác, thiếu kinh nghiệm về quản lý điều hành tài chính, kinh nghiệm dự báo chưa nhiều, chưa quyết đoán trong việc ra các quyết định đầu tư nên không ít hộ kinh doanh cá thể đã không tận dụng hiệu quả các nguồn vốn huy động được, tình trạng phá sản, không thu hồi được vốn, diễn ra khá phổ biến. Các quy luật của cơ chế thị trường thường bị hộ kinh doanh bỏ qua, không quan tâm nhiều lắm, chiến lược kinh doanh chưa cụ thể, chưa rõ ràng, không nhịp nhàng, đáp ứng tối đa, phù hợp với quy trình sản xuất kinh doanh, không có kinh nghiệm trong việc phân bổ các nguồn lực tài chính nên tình trạng lúc thiếu lúc thừa thường xuyên xảy ra. ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Tất cả các yếu thế trên đã ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của các hộ kinh doanh; họ không thể tận dụng được các cơ hội rộng lớn của thị trường để phát triển.

• Bất cập về thu thuế đối với hộ kinh doanh

Việc thu thuế của các hộ kinh doanh trên địa bàn Quận 8 nói riêng cũng như thành phố Hồ Chí Minh nói chung đã phát sinh một số bất cập, dẫn đến hiệu quả thu thuế chưa cao. Trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2020, với mức thuế tăng 14% đến hơn 19% thì công tác thu thuế, tuyên truyền, vận động đối với hộ kinh doanh gặp nhiều khó khăn.

Hộ kinh doanh Thanh Tân do ông Trần Thanh Tân ở Phường 5 Quận 8 làm chủ, là một trong hơn 200 hộ kinh doanh ở Phường 5, Quận 8, thành phố Hồ Chí Minh. Hơn 10 năm làm nghề kinh doanh may thêu, ông luôn chấp hành và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế cho nhà nước. Theo khảo sát, đánh giá và lập bộ thuế của cán bộ quản lý thuế cũng như UBND phường, năm 2017, bình quân hộ phải nộp 300.000 đồng/tháng. Thế nhưng, bước sang năm 2018, việc công khai danh sách và lập bộ thuế hộ kinh doanh phải nộp tăng thêm gần 21% mỗi tháng, trong khi hiệu quả kinh doanh ngày càng giảm, không được như trước đây.

Ông Tân cho rằng: “Một khi đã kinh doanh thì phải có nghĩa vụ nộp thuế; nhưng thực tế, nhiều năm nay, hoạt động kinh doanh, may thêu nhỏ lẻ như gia đình giảm sút vì người tiêu dùng chạy theo thị hiếu, đồ may sẵn nhiều mẫu mã, đẹp, rẻ; có một số bộ bán rẻ hơn cả vải lấy vào chứ chưa nói đến tiền công. Nếu như trước thuê 7 – 9 nhân công, thì nay chỉ mình tôi làm, thuế tăng lên nên khó khăn, tôi đang viết đơn gửi lên Chi cục Thuế và UBND phường để được xem xét miễn giảm cho tôi..”.

Phường 5 là trung tâm hành chính, kinh tế, văn hóa, xã hội của Quận 8, do đó hoạt động kinh doanh, buôn bán diễn ra sôi động, nếu hoàn thiện chính sách và có phương pháp quản lý phù hợp để nâng cao hiệu quả thu thuế đối với hộ kinh doanh này thì đây sẽ là một nguồn thu đáng kể góp phần vào nguồn thu ngân sách. Mặc dù, UBND phường đã phối hợp với cán bộ quản lý thuế thường xuyên tuyên truyền, rà soát, hướng dẫn nhưng vẫn chưa nhận được sự đồng thuận của các hộ kinh doanh.

• Bất cập về hướng chuyển đổi của hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh về mặt bản chất như là một doanh nghiệp thu nhỏ, nhưng đối chiếu với pháp luật doanh nghiệp thì hộ kinh doanh có nhiều hạn chế và thiệt thòi hơn so với các loại hình doanh nghiệp. Đơn cử như hạn chế quyền kinh doanh, không được kinh doanh một số ngành, nghề nhất định như luật sư, công chứng, thừa phát lại, ngân hàng, chứng khoán (theo quy định phải thành lập doanh nghiệp để được kinh doanh các ngành, nghề này); hộ kinh doanh cũng bị hạn chế huy động vốn, chủ yếu là vay hoặc từ chính thành viên tham gia hộ, hạn chế là vậy nhưng rất nhiều hộ kinh doanh, dù có doanh thu không kém, thậm chí vượt cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ, có đội ngũ nhân công đông đảo vẫn chọn mô hình hộ kinh doanh. ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Hộ kinh doanh đang tham gia ở các lĩnh vực hiện nay đều không có đòi hỏi điều kiện, không kèm theo yêu cầu vốn pháp định, do vậy để trở thành doanh nghiệp không khó, đặc biệt là với trình độ khoa học kỹ thuật, ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, người ta sẽ tìm thấy dễ dàng các dịch vụ thành lập doanh nghiệp trọn gói, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp hoặc giải thể, phá sản doanh nghiệp. Họ chỉ cần lên mạng internet và đề nghị các tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ thành lập doanh nghiệp thực hiện yêu cầu lập doanh của mình; sau đó thực hiện các thủ tục theo quy định của pháp luật doanh nghiệp (hiện nay là Nghị định 01/2021/NĐ-CP) và trợ thành chủ doanh nghiệp theo quy định pháp luật. Theo đó, chúng ta có thể thấy chi phí, vốn thành lập doanh nghiệp là vấn đề nhỏ đối với các chủ hộ kinh doanh nói chung, vấn đề họ quan tâm là một vấn đề khác, mang tầm vĩ mô hơn.

Như vậy, đăng ký kinh doanh không phải vấn đề khó, tuy nhiên có thể nhìn nhận từ khi đăng ký đến khởi sự hoạt động kinh doanh là cả một quá trình dài. Theo khảo sát, môi trường kinh doanh ở nước ta ghi nhận được thời gian và chi phí khởi sự mất ít nhất là 24 ngày; mất đến 18 tháng để trả thuế; trường hợp gặp khó khăn trong kinh doanh, muốn rút khỏi thị trường thì phải mất đến 1.800 ngày, chưa tính đến nhiều khó khăn trong việc tuyển chọn, thuê, sa thải lao động và tìm kiếm địa điểm kinh doanh. Một vấn đề vướng mắc đối với hộ kinh doanh đó là sau khi đã trở thành doanh nghiệp, họ phải lập hệ thống sổ sách kế toán tương đối phức tạp, thay vì chỉ biết đến một cuốn sổ thu/chi như trước nay. Bên cạnh đó, hệ thống tài khoản, công tác nghiệp vụ kế toán vẫn còn xa lạ, nhiêu khê, phức tạp đối với nhiều chủ hộ kinh doanh. Cũng có một số hộ kinh doanh đã “thử mình” phát triển lên doanh nghiệp nhưng sau đó phải tuyên bố giải thể và trở lại hoạt động với mô hình hộ kinh doanh, bỏ qua việc không được mở rộng địa bàn kinh doanh như trước do vướng mắc thủ tục thuế. Thủ tục giấy tờ rườm rà, sổ sách cũng phải bảo quản trong nhiều năm; ngoài việc kê khai thuế hàng tháng, hàng năm, họ còn phải đối mặt với khả năng sẽ bị kiểm tra về thuế; thường xuyên “đón tiếp” các đoàn kiểm tra, thanh tra nhiều lĩnh vực từ phòng cháy chữa cháy, an toàn lao động, bảo vệ môi trường,… Chi phí tiếp cận nguồn lực, tuân thủ luật pháp cao, do vậy hộ kinh doanh không mong muốn phát triển thành doanh nghiệp.

Việc hộ kinh doanh trở thành doanh nghiệp không thể mang đến lợi ích ngay lập tức mà khi chi phí để tuân thủ pháp luật luôn xuất hiện trong đời sống hàng ngày, không thấp; đây mới chính là nguyên nhân khiến hộ kinh doanh chưa quan tâm nhiều đến việc chuyển đổi mà còn quanh quẩn với mô hình kinh doanh cũ. Ngay lúc này, cần phải xây dựng được một cơ chế chính sách pháp luật phù hợp, điều chỉnh đảm bảo phù hợp hệ thống pháp luật về thuế dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ, theo hướng họ làm ra bao nhiêu tiền thì nộp thuế phù hợp, tương xứng; hệ thống kế toán cần đơn giản, dễ hiểu để người không có chuyên môn sâu vẫn thực hiện và hiểu được. Đặc biệt là, cần kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, tránh làm gia tăng chi phí không đáng có của doanh nghiệp. Vì vậy, chúng ta cần hết sức cân nhắc vì mỗi quy định pháp luật có phạm vi và đối tượng điều chỉnh riêng của nó.

2.3.4. Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật ) 

Nguyên nhân là không có tài sản thế chấp, không có mối quan hệ, khả năng tiếp cận nguồn thông tin, tiếp cận thị trường và tiếp cận với cơ quan quản lý Nhà nước; ứng dụng công nghệ quản lý, kinh doanh và công nghệ thông tin, năng lực quản lý chưa đủ hiệu quả do còn khiếm khuyết về trình độ, năng lực quản lý, quản trị… Thực trạng này làm cho các hộ kinh doanh không tiếp nhận, cập nhật những tri thức mới trong kinh doanh, mà vẫn làm theo lối mòn cũ, khuynh hướng kinh tế gia đình, phát triển tự nhiên, không có xu thế mở rộng quy mô để phát triển lên doanh nghiệp, nhằm hưởng những ưu đãi của Nhà nước cũng như có cơ hội phát triển trở thành các doanh nghiệp lớn mạnh như các quốc gia khác trên thế giới.

Hộ kinh doanh là một chủ thể có số lượng lớn và đóng góp quan trọng trong nền kinh tế, nhưng vẫn chưa được quan tâm đúng mức trong hoạch định chính sách pháp luật. Đặc biệt Hộ kinh doanh được quy định trong Nghị định về đăng ký thành lập doanh nghiệp là chưa tương xứng với vị trí pháp lý thực tế của hộ kinh doanh so với các chủ thể kinh doanh khác trong nền kinh tế.

Lý do hộ kinh doanh không phát triển thành doanh nghiệp là do họ cho rằng thành lập doanh nghiệp tốn kém nhiều chi phí hơn so với lợi nhuận thu vào; cái khó nhất là chúng ta muốn hộ kinh doanh phát triển chính quy để họ tạo ra nhiều lợi ích, nhưng vấn đề là bên cạnh việc vận động, thuyết phục thì cơ quan có thẩm quyền cần thiết kế một cơ chế mở, có nhiều ưu đãi hơn nữa, đảm bảo khi phát triển thành doanh nghiệp thì họ phải sống được và thành công với các thành quả mà họ đạt được, có như vậy thì việc chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp sẽ đúng ý định của nhà làm luật.

Tiểu kết chương 2 ( Luận văn Thực trạng đăng ký kinh doanh theo luật )

Tuy rằng hộ kinh doanh có nhiều nỗ lực trong hoạt động sản xuất kinh doanh, tìm kiếm thị trường nhưng hiệu quả kinh tế chưa đạt hiệu quả như mong đợi. Tất cả hộ kinh doanh có quy mô nhỏ, thậm chí rất nhỏ, khả năng tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng không có, trong khi vốn lại ít. Kỹ năng quản trị, ứng dụng công nghệ còn nhiều hạn chế; Bê cạnh đó, phương thức bán hàng còn nhiều hạn chế do hộ kinh doanh thường bán trực tiếp đến người tiêu dùng, thanh toán bằng tiền mặt, không thông qua trung gian môi giới để sản phẩm, hàng hóa tiêu thụ được nhiều hơn.

Các hộ kinh doanh chưa thực hiện giữ sổ sách kế toán, hoặc nếu có thì chỉ ghi chép sổ đơn giản; chưa thực hiện chế độ hóa đơn chứng từ, nếu có thì chỉ thực hiện chế độ hóa đơn bán hàng thông thường. Về khía cạnh quản lý ngân sách Nhà nước: hộ kinh doanh nộp thuế môn bài, vì cơ quan thuế chưa quản lý sát doanh thu thực tế phát sinh từ đó đã xảy ra thất thu thuế. Ngoài ra, do không nộp thuế theo kê khai nên hộ kinh doanh không được hưởng các ưu đãi về thuế. 

Xem tiếp phần sau tại:

→ Luận văn Giải pháp hoàn thiện đăng ký kinh doanh theo pháp luật Việt Nam